Türkiye'de M2 ve M3 artışı ile enflasyon ilişkisi çok sık...
Edwin Drake@petrolandeco
23 views
Nov 29, 2025
~3 min read
Advertisement
1
Türkiye'de M2 ve M3 artışı ile enflasyon ilişkisi çok sık konuşuluyor.
Ancak ; bir soru pek sorulmadığı için eksik ve yanlış anlamlar çıkarılıyor.
Nedir bu sorulmayan soru?
Büyüme, M2 ve M3 para arzını ne kadar arttırır?
Biraz bahsedelim...
Ancak ; bir soru pek sorulmadığı için eksik ve yanlış anlamlar çıkarılıyor.
Nedir bu sorulmayan soru?
Büyüme, M2 ve M3 para arzını ne kadar arttırır?
Biraz bahsedelim...
2
Ekonomik büyüme arttığında, toplumun ve şirketlerin işlem hacmi genişler.
Daha çok üretim, daha çok satış, daha çok ödeme akışı…
Bu genişleme ekonominin “likidite taşıma kapasitesini” büyütür.
İşte M2 ve M3 tam da bu noktada devreye girer: büyüme arttıkça para talebi yükselir.
Daha çok üretim, daha çok satış, daha çok ödeme akışı…
Bu genişleme ekonominin “likidite taşıma kapasitesini” büyütür.
İşte M2 ve M3 tam da bu noktada devreye girer: büyüme arttıkça para talebi yükselir.
3
Önemli:
M2 ve M3 çoğu zaman “para arzı” diye anlatılır ama modern iktisatta asıl olarak para talebinin bir yansımasıdır.
Üretim arttıkça firmalar daha fazla kredi kullanır; bankalar kredi verince mevduat yaratılır; mevduat büyüdükçe M2 ve M3 genişler. Mekanizma talep yönlüdür.
M2 ve M3 çoğu zaman “para arzı” diye anlatılır ama modern iktisatta asıl olarak para talebinin bir yansımasıdır.
Üretim arttıkça firmalar daha fazla kredi kullanır; bankalar kredi verince mevduat yaratılır; mevduat büyüdükçe M2 ve M3 genişler. Mekanizma talep yönlüdür.
4
Literatürde bu ilişki “para talebinin gelir esnekliği” adıyla ölçülür.
Yani GSYH yüzde kaç artarsa M2 veya M3’ün kaç puan artması beklenir.
Katsayı ile ifade edilir:
=1 ise büyüme ile para talebi bire bir hareket eder.
>1 ise ekonomi büyüdükçe para talebi daha hızlı genişler.
Yani GSYH yüzde kaç artarsa M2 veya M3’ün kaç puan artması beklenir.
Katsayı ile ifade edilir:
=1 ise büyüme ile para talebi bire bir hareket eder.
>1 ise ekonomi büyüdükçe para talebi daha hızlı genişler.
5
Türkiye’de yapılan TCMB ve akademik çalışmaların neredeyse tamamı aynı sonuca işaret eder:
Bu değer 1’in üzerindedir.
Bunun anlamı basittir:
Ekonomi büyüdüğünde para talebi büyümeden daha yüksek hızda artmaktadır.
Sebep: kredi temelli finansman modeli ve finansal derinleşme.
Bu değer 1’in üzerindedir.
Bunun anlamı basittir:
Ekonomi büyüdüğünde para talebi büyümeden daha yüksek hızda artmaktadır.
Sebep: kredi temelli finansman modeli ve finansal derinleşme.
6
Somut bahsedersem;
Türkiye için M2’nin gelir esnekliği çoğunlukla 1.2–1.4,
M3’ün esnekliği 1.3–1.6 aralığında bulunmuştur.
Yani GSYH %1 büyüyorsa, M2 yaklaşık %1.2–1.4 genişliyor.
M3’te bu rakam %1.3–1.6’ya çıkıyor.
Türkiye için M2’nin gelir esnekliği çoğunlukla 1.2–1.4,
M3’ün esnekliği 1.3–1.6 aralığında bulunmuştur.
Yani GSYH %1 büyüyorsa, M2 yaklaşık %1.2–1.4 genişliyor.
M3’te bu rakam %1.3–1.6’ya çıkıyor.
7
Neden 1’in üzerinde?
Türkiye’de şirketlerin finansmanı büyük ölçüde bankacılık sistemi üzerinden döner.
Ekonomi büyürken işletmeler daha fazla kredi çeker.
Kred, mevduat yaratımı demektir; mevduat büyüdükçe M2–M3 yükselir. Bu nedenle para talebi büyümeyi katlayan bir hızda artar.
Türkiye’de şirketlerin finansmanı büyük ölçüde bankacılık sistemi üzerinden döner.
Ekonomi büyürken işletmeler daha fazla kredi çeker.
Kred, mevduat yaratımı demektir; mevduat büyüdükçe M2–M3 yükselir. Bu nedenle para talebi büyümeyi katlayan bir hızda artar.
8
Bir diğer etken de dijitalleşme. Türkiye’de nakitten dijitale geçiş güçlü.
Bu dönüşüm, gelirin artışıyla birlikte mevduat talebini orantısız şekilde büyütür. Teknoloji altyapısı ilerledikçe M2 içindeki vadeli/vadesiz mevduat payı büyür, para talebinin esnekliği yukarı çıkar.
Bu dönüşüm, gelirin artışıyla birlikte mevduat talebini orantısız şekilde büyütür. Teknoloji altyapısı ilerledikçe M2 içindeki vadeli/vadesiz mevduat payı büyür, para talebinin esnekliği yukarı çıkar.
9
Ayrıca “büyüme para arzını artırıyor” demek eksiktir.
Doğru ifade şudur: Büyüme, para talebini artırıyor; para talebi artınca bankacılık sistemi kredi–mevduat mekanizmasıyla genişliyor; sonucu biz M2 ve M3 artışı olarak görüyoruz.
Süreç talep yönlüdür, mekanizma içseldir.
Doğru ifade şudur: Büyüme, para talebini artırıyor; para talebi artınca bankacılık sistemi kredi–mevduat mekanizmasıyla genişliyor; sonucu biz M2 ve M3 artışı olarak görüyoruz.
Süreç talep yönlüdür, mekanizma içseldir.
10
Türkiye gibi bankacılık ağırlıklı ekonomilerde M2 ve M3 aslında ekonominin oksijen alma hacmi gibidir.
Ekonomi genişledikçe likidite ihtiyacı artar.
Ekonomi yavaşladığında ise bu hacim daralır.
Bu yüzden M2 ve M3, büyümenin çıktı değil adeta gölgesidir;
yapısal bir mütemmim cüz.
Ekonomi genişledikçe likidite ihtiyacı artar.
Ekonomi yavaşladığında ise bu hacim daralır.
Bu yüzden M2 ve M3, büyümenin çıktı değil adeta gölgesidir;
yapısal bir mütemmim cüz.
11
Türkiye’de büyümenin para talebi üzerinden M2 ve M3’ü artırma katsayısı oldukça sağlam şekilde belli.
GSYH’deki her 1 puanlık büyüme, M2’de yaklaşık 1.2–1.4 puan, M3’te 1.3–1.6 puan genişleme yaratır.
Bu, ülkenin finansal mimarisinin doğal matematiği.
GSYH’deki her 1 puanlık büyüme, M2’de yaklaşık 1.2–1.4 puan, M3’te 1.3–1.6 puan genişleme yaratır.
Bu, ülkenin finansal mimarisinin doğal matematiği.
12
Bu ilişki, nominal manipülasyonlardan ziyade gerçek ekonomik faaliyetlerin ritmine bağlıdır.
Kredi kanalı, dijital ödeme altyapısı, mevduat davranışı ve şirket finansmanı vb.
Bu unsurlar büyümenin para talebine olan etkisini çoğaltır ve M2–M3’ü büyümenin üzerinde bir hızla iter.
Kredi kanalı, dijital ödeme altyapısı, mevduat davranışı ve şirket finansmanı vb.
Bu unsurlar büyümenin para talebine olan etkisini çoğaltır ve M2–M3’ü büyümenin üzerinde bir hızla iter.
13
Kısacası: Soru “para arzı büyümeyi artırır mı?” değildir.
Asıl doğru soru: “Büyüme para talebini ne kadar artırır?”
Ve Türkiye özelinde cevap nettir: büyüme, para talebini ve dolayısıyla M2–M3’ü büyümeden daha yüksek oranda artırır.
Asıl doğru soru: “Büyüme para talebini ne kadar artırır?”
Ve Türkiye özelinde cevap nettir: büyüme, para talebini ve dolayısıyla M2–M3’ü büyümeden daha yüksek oranda artırır.
14
Bahsettiğimiz bu konu itibariyle "M2 ve M3 arttı bu yüzden enflasyon şu veya bu şekilde gelişti..." demek yerine yukarıdaki gibi bakılmalıdır.
Üstelik bu şekilde "çıktı açığı" konusu da daha güçlü yorumlanabilir.
Üstelik bu şekilde "çıktı açığı" konusu da daha güçlü yorumlanabilir.
15
Not :
Karşılaştırma için ;
ABD0.8 – 1.1
Euro Bölgesi0.9 – 1.2
Bu rakmalar Türkiye'deki yapı farkını daha kolay anlaşılır yapacaktır.
Karşılaştırma için ;
ABD0.8 – 1.1
Euro Bölgesi0.9 – 1.2
Bu rakmalar Türkiye'deki yapı farkını daha kolay anlaşılır yapacaktır.
16
@SametDastan1996 Bizde konut, taşıt, ihtiyaç gibi aklınıza geleni toplansanız zaten 63 milyar dolar....
Bu artsa ne olur düşse ne olur..
Bu artsa ne olur düşse ne olur..
