Milton Friedman: "Federal hükümet 450 milyar dolar harcarsa ve...
Edwin Drake@petrolandeco
27 views
Nov 21, 2025
~2 min read
Advertisement
1
Milton Friedman: "Federal hükümet 450 milyar dolar harcarsa ve sadece 400 milyar dolar vergi toplarsa, geri kalan 50 milyar doları kimin ödeyeceğini düşünüyorsunuz? Diş perisinin mi? "
Bence diş perisi güçlü bir ihtimal.
Nasıl mı?
Bence diş perisi güçlü bir ihtimal.
Nasıl mı?
2
Milton Friedman’ın ünlü sorusu devlet açıklarını otomatik olarak toplumun sırtına yükleyen klasik bir çerçeve kuruyor. Ancak kamu harcamasını yalnızca yük olarak görmek eksik bir yaklaşım.
Burada asıl mesele borcun varlığından çok ekonomiye nasıl dağıldığıdır.
Burada asıl mesele borcun varlığından çok ekonomiye nasıl dağıldığıdır.
3
Devletin 450 harcayıp 400 toplaması arasındaki 50’lik farkı kimin ödeyeceği sorusu, harcamanın niteliğini göz ardı eder.
Altyapı, enerji güvenliği, eğitim veya hiç beklenmeyen bir alan veya stratejik yatırımlarının uzun vadeli gelir etkisi borcun reel yükünü azaltabilir.
Altyapı, enerji güvenliği, eğitim veya hiç beklenmeyen bir alan veya stratejik yatırımlarının uzun vadeli gelir etkisi borcun reel yükünü azaltabilir.
4
Açığın gerçek yükü, harcamanın verimliliğiyle doğrudan ilişkilidir. Yüksek çarpanlı alanlarda kamu harcaması milli gelir artışı yaratarak borcun ağırlığını taşınabilir kılar. Friedman’ın yaklaşımı, harcamanın ekonomik getirisini hesaba katmadığı için eksik kalır.
5
Devlet borçlandığında yükün otomatik olarak gelecek nesillere aktarıldığı düşüncesi de basit bir genellemedir. İç borç aslında toplumun kendi içindeki bir gelir aktarımıdır. Vergiler borcu ödeyenlerden çıkar, faiz ödemeleri borcu almış olanların cebine gider.
6
Bu nedenle iç borç toplumun toplam servetini azaltmaz, sadece dağılımı değiştirir.
Yani net yükten ziyade kuşaklar arası veya sınıflar arası bir yeniden bölüşüm söz konusudur.
Borç yükü söylemi bu dağılım etkisini çoğu zaman görünmez kılar.
Yani net yükten ziyade kuşaklar arası veya sınıflar arası bir yeniden bölüşüm söz konusudur.
Borç yükü söylemi bu dağılım etkisini çoğu zaman görünmez kılar.
7
Asıl gerçek yük dış borçta ortaya çıkar çünkü o durumda kaynak ülke dışına transfer edilir.
Yükü kim ödüyor sorusu burada daha keskin hale gelir.
Dış borç milli gelirden net bir çıkış yaratarak toplumu reel anlamda fakirleştirebilir. (Ki o da kesin değildir).
Yükü kim ödüyor sorusu burada daha keskin hale gelir.
Dış borç milli gelirden net bir çıkış yaratarak toplumu reel anlamda fakirleştirebilir. (Ki o da kesin değildir).
8
Bir diğer kritik nokta ekonominin büyüme hızı ile borç faizi arasındaki ilişkidir.
Eğer ekonomi nominal olarak borç faizinden hızlı büyüyorsa, borcun reel ağırlığı zaman içinde kendiliğinden küçülür.
Bu dinamik Friedman’ın çerçevesinde yer almaz.
Eğer ekonomi nominal olarak borç faizinden hızlı büyüyorsa, borcun reel ağırlığı zaman içinde kendiliğinden küçülür.
Bu dinamik Friedman’ın çerçevesinde yer almaz.
9
Borçlanmanın vergi artışı gerektirdiği algısı da mekanik bir zorunluluk değildir.
Vergiler birçok teoride borcu finanse etmek için değil talebi yönetmek için kullanılır.
Dolayısıyla borçlanma tek başına gelecekte kaçınılmaz bir vergi artışı anlamına gelmez.
Vergiler birçok teoride borcu finanse etmek için değil talebi yönetmek için kullanılır.
Dolayısıyla borçlanma tek başına gelecekte kaçınılmaz bir vergi artışı anlamına gelmez.
10
Geniş kitlelerin gözden kaçırdığı nokta şudur:
Devletin borcu ekonomiye nasıl dağıttığı, borcun büyüklüğünden daha önemlidir.
Yükü kimin taşıdığı borcu ödeyenler ile borcun getirilerini alanlar arasındaki farktır ve bu fark politik tercihlerin sonucudur.
Devletin borcu ekonomiye nasıl dağıttığı, borcun büyüklüğünden daha önemlidir.
Yükü kimin taşıdığı borcu ödeyenler ile borcun getirilerini alanlar arasındaki farktır ve bu fark politik tercihlerin sonucudur.
11
Sonuçta Friedman’ın sorusu güçlü bir politik argümandır fakat iktisadi açıdan eksik bir çerçevedir.
Gerçek soru borcu kimin ödediğinden çok borcun toplumsal dengeleri nasıl dönüştürdüğüdür. İç borç, dış borç ve büyüme dinamikleri bu resmin gerçek belirleyicileridir.
Gerçek soru borcu kimin ödediğinden çok borcun toplumsal dengeleri nasıl dönüştürdüğüdür. İç borç, dış borç ve büyüme dinamikleri bu resmin gerçek belirleyicileridir.
12
Devletin temel işlevi para toplamak değil, ekonomik ve toplumsal düzeni sürdürmek için parayı yeniden dağıtmaktır.
Vergi bir amaç değil araçtır; esas belirleyici, topladığı kaynağı nasıl yönlendirdiği, hangi sınıfları desteklediği ve hangi alanlara öncelik verdiğidir.
Vergi bir amaç değil araçtır; esas belirleyici, topladığı kaynağı nasıl yönlendirdiği, hangi sınıfları desteklediği ve hangi alanlara öncelik verdiğidir.
13
Bir soru belki aydınlatıcı olur;
Devlet hep bütçe açığı veriyor ise aldığından fazlasını harcıyor demektir.
Üstelik aradaki fark için de ayrıca faiz ödemesi yapar.
Her sene devlete 100 TL verip 103 TL geri alıyorsak devlet nasıl para toplayan taraf olabilir ki?
Devlet hep bütçe açığı veriyor ise aldığından fazlasını harcıyor demektir.
Üstelik aradaki fark için de ayrıca faiz ödemesi yapar.
Her sene devlete 100 TL verip 103 TL geri alıyorsak devlet nasıl para toplayan taraf olabilir ki?