Bir ülke uzun vadede ancak ödemeler dengesi izin verdiği kadar...
Edwin Drake@petrolandeco
34 views
Sep 22, 2025
~2 min read
Advertisement
1
Bir ülke uzun vadede ancak ödemeler dengesi izin verdiği kadar büyüyebilir. Yani dış ticaret, ihracat ve ithalat elastikiyetleri büyümenin sınırını belirler.
Thirlwall Yasası - Türkiye bağlamında, kritik kısıtlarımız tam bu noktada.
Nedir bu kısıtlar?
Thirlwall Yasası - Türkiye bağlamında, kritik kısıtlarımız tam bu noktada.
Nedir bu kısıtlar?
2
Temel mantık:
İhracat, dünya talebine; ithalat, iç talebe bağlıdır.
Eğer ithalat artışı ihracat büyümesini aşarsa, cari açık büyür ve büyüme sürdürülemez hâle gelir.
Bu oldukça basit sanırım...
İhracat, dünya talebine; ithalat, iç talebe bağlıdır.
Eğer ithalat artışı ihracat büyümesini aşarsa, cari açık büyür ve büyüme sürdürülemez hâle gelir.
Bu oldukça basit sanırım...
3
Türkiye’de 2002–2007 ve 2010–2017’de hızlı büyüme gördük. Ama ithalat patlaması, enerji ve ara mallar bağımlılığı, cari açığı büyüttü.
Thirlwall Yasası bunu net bir şekilde açıklıyor.
Dış dünyadan talebimiz fazla olmuş..
Thirlwall Yasası bunu net bir şekilde açıklıyor.
Dış dünyadan talebimiz fazla olmuş..
4
Matematiksel olarak: Sürdürülebilir büyüme ≈ (ihracat elastikiyeti / ithalat elastikiyeti) x dünya geliri büyümesi.
Yani ihracat ne kadar gelir artışına duyarlı, ithalat ne kadar iç gelire bağımlı?
Oran, dengeye dayalı, sürdürülebilir, sorun çıkarmayacak büyümeyi belirler.
Yani ihracat ne kadar gelir artışına duyarlı, ithalat ne kadar iç gelire bağımlı?
Oran, dengeye dayalı, sürdürülebilir, sorun çıkarmayacak büyümeyi belirler.
5
Eğer hedeflenen büyüme, Thirlwall limitinin üzerindeyse ne olur?
Cari açık patlar,
Döviz rezervleri erir,
Kriz riski artar.
Türkiye’deki döviz krizlerinin çoğu bu çerçevede olur.
Çünkü aşırı büyüme isteyimiz var. Kısıtları hep zorluyoruz.
Cari açık patlar,
Döviz rezervleri erir,
Kriz riski artar.
Türkiye’deki döviz krizlerinin çoğu bu çerçevede olur.
Çünkü aşırı büyüme isteyimiz var. Kısıtları hep zorluyoruz.
6
Çözüm yolu: İhracat elastikiyetini artırmak veya ithalat elastikiyetini düşürmek. Yani daha çok katma değerli ürün, yerli tedarik, enerji dışı ithalat kontrolü ve rekabetçi döviz kuru.
Tabi bunları yazmak kolay.
Ama her biri ayrı bir devasa konu.
Tabi bunları yazmak kolay.
Ama her biri ayrı bir devasa konu.
7
Kısa vadeli sermaye girişleri Thirlwall kısıtını geçici gevşetebilir ama uzun vadede sürdürülemez.
Türkiye’de portföy ve kredi girişleri kısa dönemde büyümeyi destekler, ama sistemik risk yaratır.
Türkiye’de portföy ve kredi girişleri kısa dönemde büyümeyi destekler, ama sistemik risk yaratır.
8
Hızlı büyüme sadece taleple olmaz; dış denge ve üretim yapısı kritik.
Türkiye’nin %6–7 büyüme hedefleri, çoğu zaman bu sınırın üstünde. Anlamı da sürdürülebilir olmayacağı.
Ki bu oranlar her seferinde bir soruna yol açar.
Türkiye’nin %6–7 büyüme hedefleri, çoğu zaman bu sınırın üstünde. Anlamı da sürdürülebilir olmayacağı.
Ki bu oranlar her seferinde bir soruna yol açar.
9
Özetle: Thirlwall Yasası, Türkiye’nin “büyüme-cari açık” ikilemini açıklayan güçlü bir çerçeve.
Hedefler gerçekçi değilse döviz ve kredi krizleri hep tekrar eder; sistem kendini düzeltmek zorunda kalır.
Hep aynı döngüleri yaşadığımızdan bir çok konuda bahsettik.
Bu da aynı.
Hedefler gerçekçi değilse döviz ve kredi krizleri hep tekrar eder; sistem kendini düzeltmek zorunda kalır.
Hep aynı döngüleri yaşadığımızdan bir çok konuda bahsettik.
Bu da aynı.
10
Politika yapıcıların çıkarımı net olmalı bu noktada:
Türkiye’de uzun vadeli büyüme için ihracatı güçlendirmek ve ithalat bağımlılığını azaltmak zorunlu.
İhalat rakamından ziyade, bağımlılığı halletmeli.
Dünya talebi düştüğünde bile sürdürülebilir büyüme ancak bu şekilde mümkün.
Türkiye’de uzun vadeli büyüme için ihracatı güçlendirmek ve ithalat bağımlılığını azaltmak zorunlu.
İhalat rakamından ziyade, bağımlılığı halletmeli.
Dünya talebi düştüğünde bile sürdürülebilir büyüme ancak bu şekilde mümkün.