İNGİLİZ İSTİHBARATI ile MUSTAFA KEMAL TEMASLARININ TÜRKİYE...

1

İNGİLİZ İSTİHBARATI ile MUSTAFA KEMAL TEMASLARININ TÜRKİYE CUMHURİYETİ'NİN KURULUŞUNA ETKİSİ ÜZERİNE

📅1908: Trablusgarb'daki İngiliz konsolos, Londra'ya rapor gönderdi.

Mustafa Kemal isimli İttihadçı subay, "etkili ve akıcı üslupla" konuşarak galeyan haldeki halkı yatıştırdı.

Tarih Tahkik@TarihTahkik

⚠️Erken Erişim

❝İngiliz İstihbaratı ile Mustafa Kemal Temaslarının Türkiye Cumhuriyeti’nin Kuruluşuna Etkisi Üzerine Bir Zaman Akışı (19 Mayıs 1919’da Kadar)❞

📌Anahtar Kelimeler
#İngilizler • #ŞarkMeselesi • #MustafaKemal • #19Mayıs • #Cumhuriyet
tarihtahkik.com/2023/02/03/ing…

2

📅1909

İngilizler, hılâfetin ve saltanatın kaldırılması için Jön Türkleri ve darbeci Hareket Ordusu'nu desteklemiştir.

3

📌Dipnot:

Ömer Faruk Altay@omerdumgiriz

✍️İngiliz "gazeteci" Grace Mary Ellison (1973, s. 15):

❝1908'de Meşrutiyet ilân edildiği zaman bütün dünya şaşırmış ve ben de sanki benim ülkem hürriyete kavuşmuş gibi sevinmiştim.❞

4

📅Eylül 1911

Belirtildiğine göre Kolağası Mustafa Kemal Bey, Derne Muharebelerine giderken ve geri dönerken (Kasım 1912) İngiliz Gizli Servisi tarafından desteklenmiştir.

5

📅1912

Londra Konferansında Türkiye'ye ilişkin siyasî karar alındı:

Anadolu'da, başkenti Ankara olacak millî bir Türk devleti kurulmalıdır.
x.com/omerdumgiriz/s…

6

📅1913

Binbaşı Mustafa Kemal, Osmanlı Devleti vilâyetleri Suriye'nin ve Irak'ın bağımsız birer devlet olmasını teklif etti.

Bu teklif, idam edilme sebebidir.

Ömer Faruk Altay@omerdumgiriz

Kemal Atatürk:

❝Bütün kabahat Osmanlı İmparatorluğu'ndadır. Balkan Harbi sonunda Gelibolu'da idim. Ben Talat Paşa'ya teklif ettim. Suriye'ye, Irak'a bağımsızlık veriniz dedim. Talat Paşa "Bunu başkasına söyleme, seni asarlar" dedi.❞

📘Kolektif, 2011, s. 122

7

📅1915

Harb-i Umumî.. Veyahut Birinci Dünya Savaşı.

Beyrut ve Şam şehirlerindeki İngiliz ve Fransız konsoloshanelerin evrakına el konuldu.

Tesbit edildi ki 1913 itibarıyla Suriye'yi ve Irak'ı hududu içine alan bağımsız bir Arab devletinin kurulması tasarlanmaktadır.

8

📅1913

İngiliz istihbaratçı Wyndham Deedes, Binbaşı Mustafa Kemal'le tanıştı.

9

📅1913

İngiliz istihbaratçı kurmay Henry Hughes Wilson, keşif vazifesi mucibince Payitaht İstanbul'u ziyaret etti.

İttihadçı liderlerle ve Mustafa Kemal'le tanıştı.

✍️Wilson, Harbiye Nezâretine raporladı: "Mustafa Kemal denilen birisi var, onu izleyin, o çok ilerleyecektir."

10

📅1915

Çanakkale Kara Muharebesi..

1932 senesinde İngiltere, Çanakkale Harbi resmî tarihini kaleme aldı ve özel bir nüshasını M. Kemal'e ithaf ve hediye etti.

M. Kemal, kitabı teslim aldığı sırada, Çanakkale'de "Türk yüksek komutası"yla da savaştığını İngiliz elçiye söyledi.

11

📌Dipnot:

Mustafa Kemal'in Çanakkale Kara Muharebesindeki başarısızlıklarını yok sayan ve mahallî başarılarını da fevkalâde mübalağa eden resmî tarih, İngiliz resmî tarihidir.

Bu bağlamda, Türk resmî tarihi hâlâ İngiliz anlatısının etkisi altındadır.

Ömer Faruk Altay@omerdumgiriz

"Ayhan Aktar’a göre, Mustafa Kemal’in Çanakkale’deki rolünün yüceltilmesinde Britanya Hükümeti tarafından yazdırılan 'The World Crisis' 1911-1918 adlı 2.150 sayfalık dev eserin büyük rolü vardır."

📙Hür, 2017, s. 331

12

📅1915

Harb-i Umumî..

İngilizler, Osmanlı Devleti'ni savaş dışı bırakmak için komplo kuruyor.

Bahriye Nâzırı ve Şam karargâhlı 4'üncü Ordu Kumandanı Ahmed Cemal'le gizli temas kurdu, padişahlık teklif etti.

Yarbay Mustafa Kemal, bu devrede Ahmed Cemal'in cuntasına dahildir.

13

📅29 Aralık 1915
✍️Paris'teki Rus Büyükelçi İzlovski'den Moskova'ya rapor:

"İngiltere de bağımsız bir Arap Devleti kurmayı tasarlamakta, hatta Mekke Şerifi ile bu yoldaki müzakerelerini halen sürdürmektedir."

14

📅6-19 Mayıs 1916

Sykes-Picot Gizli Andlaşması imzalandı.

Buna göre Suriye ve Irak (Mezopotamya) vilâyetleri Osmanlı Devleti'nden kopartılıyor.

15

📅Temmuz 1916

Şark Cephesi'nde konuşlu 2'nci Ordu Kumandanı Mirliva Ahmed İzzet (Furgaç) Paşa, yakın bir zamanda mirlivalığa terfi edilen Mustafa Kemal'in Başkumandan Vekili ve Harbiye Nâzırı Enver'i devirmeyi ve İngilizlerle münferid sulh akdetmeyi planladığını yazdı.

16

📌Dipnot:

Mustafa Kemal'in münferid sulha varmak için hem İngilizlere hem Ruslara müracaat edilmesini ve Ahmed Cemal'i imaen zikretmesi dikkat çekicidir.

Tıpkı İngilizler gibi Ruslar da Ahmed Cemal'le gizli temas kurup padişahlık teklif etmiştir.

Ömer Faruk Altay@omerdumgiriz

📌İttihadçı Bahriye Nâzırı Ahmed Cemal Hakkında Notlar

📅25 Aralık 1915
📨Çarlık Rusya Hariciye Nâzırı Sergey Sazonov'dan gizli muhtıra:

"Cemal Paşa, babadan oğula veraset yoluyla geçmek üzere, Sultan ilân edilecek. ..İstanbul üzerine yürümesi halinde.. donat[ıl]acaktır."

17

📅1916

"Traian" kod adlı İngiliz ajanı Satvet Lütfi Tozan, İngilizlerle münferid sulha varılması için Bursa'da lobi faaliyeti yürütüyor.

Satvet Lütfi, Mustafa Kemal'e bağlı fedaîlerle temasta.

Fedaî Yakup Cemil, Enver'i devirmeye teşebbüs etti, başaramadı, kurşuna dizildi.

18

📅Kasım 1916

Siyonist Yahudi Albert Antébi, 16. Kolordu Komutanı Mirliva M. Kemal'in emrine verildi.

✍️Antébi: M. Kemal "Türklere yabancı bir dinmiş gibi karşı çıktığı İslamiyetin ve geleneklerin içinde kaybolmuş İmparatorluğu modern ve laik bir Türkiye'ye dönüştürmek istiyor."

19

📌İstidrat

Mevlanzade Rıfat'ın fevkalâde ilginç bir iddiası:

Ömer Faruk Altay@omerdumgiriz

Mevlanzade Rıfat'ın belirttiğine göre siyonist Yahudi lobisi, Filistin'deki koloniyi emniyet altına almak saikasıyla hem İtilâf Devletlerine İzmir'i işgal kararı aldırtmışlar hem de "emîn adamlarından Mustafa Kemâl"in Anadolu'ya fevkalâde yetkilerle gönderilmesini sağlamışlardır.

20

📅17 Şubat 1917

Hicaz Kuvve-i Seferiye Kumandanlığı teklif edilen Mustafa Kemal;

bilakis Osmanlı Ordusunun Arabistan'dan çekilmesi gerektiğini savunuyor.

Mustafa Kemal'in bu yaklaşımı, Müttefiklerin Arabistan üzerindeki emellerine, neticesi itibarıyla muvafakat ediyor.

21

📅5 Temmuz 1917

Mustafa Kemal, Filistin Cephesi'ndeki 7'nci Ordu'ya kumandan tayin edildi.

M. Kemal, İngilizlerle savaşmayı değil; kumandanıyla çatışmak için Filistin'e gittiğini söyledi.

Zürcher'e göre M. Kemal, "askerî disiplini baltala"maktadır.

Ömer Faruk Altay@omerdumgiriz

"Mustafa Kemal'in I. Dünya Savaşı'ndaki askerî kariyeri başlıca biyografilerde ayrıntılı olarak anlatılmaktadır. (..) Tüm bu süreç boyunca askerî disiplini baltalayan ve sıklıkla siyasal olarak tanımlanabilecek faaliyetlere karışmıştır."

📕Zürcher, 2015, s. 206-207

22

📅20 Eylül 1917

7'nci Ordu Kumandanı Mustafa Kemal, Bahriye Nâzırı Ahmed Cemal'in lider olduğu askerî cuntayı iktidara getirmek saikiyle Başkumandan Vekili ve Harbiye Nâzırı Enver'e siyasî nitelikli muhtıra verdi.

23

📅6 Ekim 1917

7. Ordu Kumandanı Mustafa Kemal, anlaşmazlık çıkartarak istifa etti. Bu fiil normal şartlarda kurşuna dizilmeyi gerektiriyor.

M. Kemal'e ceza verilemedi, nüfuzlu bir askerî cuntaya mensubdur.

Cephedeki askerî denge bozuldu, General Allenby fırsatı değerlendirdi.

24

📌Dipnot:

Fevzi Çakmak'ın yeğeni Adnan, Enver'in M. Kemal'i kurşuna dizdirmek istediğini rivayet etmiştir.

Ali Fuat Cebesoy, Enver'den işitmiş: M. Kemal'in bazı kanunsuz hareketleri oldu fakat hiçbirini resmiyete koyup cezalandırmak yoluna gitmedim.

Ömer Faruk Altay@omerdumgiriz

Mareşal Fevzi Çakmak:

❝Eylül'ün ilk haftasında Suriye'den çok fena haberler geldi. İngilizler büyük bir taarruza geçmişler ve bir hamlede tekmil Filistin ve Suriye'yi ele geçirmişlerdi. General Liman Von Sanders, Alman Kurmayı ve Mustafa Kemal Paşalar da geri çekilmek..❞

25

📅15 Ekim 1917

Mustafa Kemal, Ahmed Cemal'den külliyetli bir ödenek alıp Payitaht İstanbul'a muvasalat etti.

Cunta faaliyetine devam ediyor.

Başkumandan Vekili ve Harbiye Nâzırı Enver ile Sadrazam Talat'ın arasını bozmaya çalışıyor.

Müttefik esir subaylarıyla temas kuruyor.

26

📅6 Aralık 1917

İngiliz Başvekil Lloyd George'nin gizli istihbarat teşkilatı, Türkiye Cumhuriyeti'ni âdetâ masa başında kuruyor.

(i) Osmanlı'nın tasfiyesi; (ii) Boğazların serbestisi; (iii) Arabistan'ın bağımsızlığı; (iv) kapitülasyonların ilgası.

27

📅7 Aralık 1917

Mustafa Kemal'in Enver ile Talat arasındaki koğuculuk faaliyeti deşifre oldu.

Sabataycı Cavid, seciyesini iyi bildiği hemşehrisi Mustafa Kemal'in sözüne güvenilmez birisi olduğunu belirtiyor.

28

📅Aralık 1917

Cunta faaliyetleri ayyuka çıkan Mustafa Kemal, İTC aleyhtarlığıyla maruf Veliahd Vahideddin'le yakınlaşıyor.

İTC rüesası, Mustafa Kemal'i Veliahd maiyetine verip onu Payitaht'tan uzaklaştırıyor.

Âsî Faysal, münferid sulh için M. Kemal'le gizli temas kuruyor.

29

📅1916-1918

İttihadçı diktasının Harb-i Umumî performansı Anadolu'nun eşkıya yatağına dönüşmesine meydan vermiştir.

Kaynaklar, cephelerden kaçıp Anadolu'da eşkıyalığa soyunmuş firarîlerin sayısını yüz binlerle ifade etmektedir.

Kuvâ-yı Milliye'ye aslî insan kaynağı olacaktır.

30

📅Ocak 1918

📌İngiliz Harb Kabinesi, "Halep civarına kadar olmak üzere, Suriye içerisinde ilerleyişi nazar-ı dikkate alması için Genel Kurmay'a talimat verirken, Türk-İngiliz görüşmeleri devam ediyor".

📌M. Kemal, Veliahd Vahideddin maiyetinde, 4 Ocak'ta İstanbul'a avdet etti.

31

📅Ocak 1918

M. Kemal'in 1917'de İngiliz karşısındayken Filistin Cephesindeki emirleri şaibeliydi.

Payitaht'taki siyasî faaliyeti de "Alman siyasasını"n bırakılıp "İngiliz siyasasına eğilme"k gerektiği minvalindeydi.

M. Kemal, Veliahd Vahideddin'in tahta çıkmasına taraftardı.

32

📅5 Ocak 1918

İngiliz Başvekil Lloyd George, mühim bir beyanatta bulunarak Anadolu'daki müstakbel Türk devletinin hududunu çizdi.

M. Kemal'in dahil olduğu sulhcu askerî cuntaca desteklenerek kurulan Ahmed İzzet (Furgaç) Kabinesi, Mondros'u imzalarken mezkûr beyanata muntazırdı.

33

📅19 Şubat 1918: Filistin Cephesinde kayda değer bir başarı sağlamayan M. Kemal, muhtemelen Alman aleyhtarlığını yumuşatmak saikiyle, Alman devlet nişanıyla taltif edildi.

📅Mart-Nisan 1918: M. Kemal'in kumandan olmadığı Filistin Cephesinde muvaffakiyetler elde ediliyor.

34

📅24 Nisan 1918
📨İsviçre Bern'deki İngiliz elçi Horace Rumbold'dan* Londra'ya telgraf:

Türkçü kumandanlar Almanlardan hoşnut değil. En iyilerinden M. Kemal, bu yüzden 7. Ordu Kumandanlığından istifa etmiştir.

*2 sene sonra İşgal İstanbulu'na fevkalâde komiser tayin edilecek.

35

📅1 Haziran 1918

Mustafa Kemal, gerek darbe teşebbüsünün akamete uğraması gerek tutulduğu zührevî hastalık sebebiyle Avusturya-Macaristan İmparatorluğunun başşehri Viyana'ya muvasalat etti.

📅30 Haziran: M. Kemal, Karslbad'da. Lüks bir hayat peşinde. Harb-i Umumî devam ediyor..

36

📅4 Temmuz 1918: Veliahd Vahideddin, Mehmed-i Sâdis namıyla tahta iclas etti. M. Kemal Payitaht'ta değil.

📅6 Temmuz: M. Kemal Karlsbad günlüğüne "darbe" arzusunu kaydetti.

📅8 Temmuz: Askerî cuntalar mücadelesini düşünüyor.

📅11 Temmuz: "İnsanlar hakikati daima gizlerler."

37

📅19 Temmuz 1918

Kul Mustafa Kemal, Başmabeyne mektub göndererek Mehmed-i Sâdis Hân Şevketsimat-ı Hazret-i Şehriyarilerine arz-ı ihtiramatını sundu.

Maksadı, Payitaht'a avdet ettiğinde kabineye girebilmek.

38

📅27 Temmuz 1918

Mustafa Kemal, "güzel bir dansöz"le birlikte bir şatoda gününü gün ediyor.

Zira iktidar mücadelesinde mağlub, hükümet merkezinden uzakta ve artık emekli olmayı bile düşünüyor.

Ve Harb-i Umumî devam ediyor..

📌Dipnot: Karlsbad günlükleri hâlâ sansürlüdür.

39

📌Dipnot:

Selânikli Mustafa Kemal'in uzaktan akrabası Selânikli Afet (İnan), Karlsbad günlüklerini sansürleyen kişidir.

Sansür gerekçesi, Kemalist rejimi tehlikeye sokacak nitelikte sansasyonel bilgilerin yer alıyor olması.

Ömer Faruk Altay@omerdumgiriz

Afet İnan, Mustafa Kemal'in "Karlsbad Hatıraları"nı sansürleyerek neşretmiştir.
x.com/omerdumgiriz/s…

40

📅Ağustos 1918

İngiliz Başvekil Lloyd George ile Başkumandan Vekili Enver arasında münferid sulh akdetmek için bilvasıta yürütülen gizli müzakereler teklife büründü.

Lozan sanki 1918'de teklif ediliyor.

📌M. Kemal'in Haziran ve Temmuz aylarındaki siyasî efali tetkik edilmeli.

41

📅2 Ağustos 1918: M. Kemal Payitaht İstanbul'a avdet etti.

📅4 Ağustos: Esbak Erkân-ı Harbiye-yi Umumiye Reisi, Harbiye Nâzırı Ahmet İzzet'le görüştü.

📅5 Ağustos: Padişah'ın huzuruna çıktı.

📌İngiliz gazetesinin belirttiğine göre M. Kemal, İngilizlerle münferid sulh istiyor.

42

📅7 Ağustos 1918: M. Kemal, şaibeli şekilde istifa etmiş olduğu Filistin Cephesi'ndeki 7. Ordu'ya tekrar kumandan tayin edildi.

📅12 Ağustos: Sabataycı Sadrazam Talat, beyanname neşretti. Filistin'de Yahudi millî merkezi kurulabilir.

📅15 Ağustos: M. Kemal'in yaveri mason oldu.

43

📅26 Ağustos 1918: 7'nci Ordu Kumandanı Mustafa Kemal, Haleb'e muvasalat etti.

Şam'daki 7'nci Ordu Menzil Müfettişi Ahmet Avni, M. Kemal'in İngilizlerle münferid sulh akdine taraftar olduğunu ve 7'nci Ordu'yu bu uğurda kullanacağını M. Kemal'den işitmiştir.

44

📅28 Ağustos 1918: Mustafa Kemal, Nablus'a muvasalat etti ve 7'nci Ordu'yu deruhte etti.

📌İngiliz askerî istihbaratının hedefi, Türkçü M. Kemal'le anlaşıp İslâmcı kanadı safdışı bırakmak.

📌Eylül ayı itibarıyla M. Kemal-Faysal-Lawrence arasında gizli ve sürekli temas kuruldu.

45

📌Bu babdaki bazı vesaikin fotokopileri:

Ömer Faruk Altay@omerdumgiriz

📅Eylül 1919

📨İngiliz câsus Albay T. E. Lawrence'den İngiliz Dışişleri Bakanlığı sorumlusu Cecil Harmsworth'a muhtıra:

❝Mustafa Kemal, ..bu sırada İngiliz yanlısıdır, çünkü (Montagu, Amery ve Aubrey Herbert'ten oluşan) Türk yandaşlarımıza güveniyor.❞

📕Sonyel, 1987, s. 245

46

📅Ağustos-Eylül 1918

7. Ordu Kumandanı Mirliva Mustafa Kemal, 1905-1906 devresinde Erkân-ı Harb Yüzbaşısı olarak cunta faaliyetleri yürüttüğü Şam'da, siyasî-askerî faaliyetlerine hız veriyor.

Yıldırım Ordular Grubunu cepheden Anadolu'ya çekip askerî darbe yapmaya çalışmaktadır.

47

📅Eylül-Ekim 1918

Filistin Cephesi'ndeki 4'üncü Ordu Kumandanı Cemal (Mersinli), Başkumandan Vekili ve Harbiye Nâzırı Enver'e zata mahsus şifreli telgraf gönderdi.

Buna göre Mustafa Kemal ile düşman ordusu Başkumandanı General Allenby arasında gizli görüşmeler yapılmıştır.

48

📅Temmuz-Eylül 1918

Büyükada'da mevkuf General Charles Townshend'in belirttiğine göre;

Osmanlı askeriyesindeki bir cunta, Enver'i yani harb kabinesini devirip sulh kabinesi teşkil ederek İngilizlerle münferiden sulh akdetmeyi planlıyor.

Townshend, mezkûr cuntayı teşvik ediyor.

49

📌İstidrat

İngilizlerin evvela Enver'le ahiren Ahmed Cemal'le sulh akdetme teşebbüsleri, Mustafa Kemal'i, İngilizlerle münferid sulh yapabileceğine inandırmış olmalı.

Ömer Faruk Altay@omerdumgiriz

📅24 Ocak 1920
✍️İstanbul'daki İngiliz İşgal Ordusunun gazetesi "The Orient News":

İngiltere İTC diktasına Cihan Harbi hengâmında sulh teklif etti:

(i) Kapitülasyonlar ilga edilecek; (ii) İTC maliyesi desteklenecek; (iii) işgal edilen menatık boşaltılacak.

Enver reddetmiştir.

İNGİLİZ İSTİHBARATI ile MUSTAFA KEMAL TEMASLARININ TÜRKİYE...

Actions

What You Can Do

Actions

What You Can Do

More from @omerdumgiriz