1919-1922 devresinde yüzlerce mühim siyasî, askerî fail bulunmasına...
Ömer Faruk Altay@omerdumgiriz
30 views
Feb 16, 2025
~5 min read
Advertisement
1
1919-1922 devresinde yüzlerce mühim siyasî, askerî fail bulunmasına rağmen, günümüzde, mezkûr zevata ait pek az hatırat neşredilmiştir. Halk Fırkası Tek-Parti diktatörlüğünün evrak yok eden niteliği göz önüne alınırsa, şaşırtıcı değildir.
Ömer Faruk Altay@omerdumgiriz
Zürcher'in (1992) belirttiğine göre CHF tek-parti yönetimi tarafından "yasaklanan ya da feshedilen örgütlerin arşivleri" ortadan kaldırılmış, öyle ki "çağdaş Türkiye'nin tarihinde yeri doldurulamaz bir kaynak" olan "Cumhuriyet Halk Partisi evrakı" imha edilmiştir (s. 16).
2
Çuval çuval evrak yakılmasından daha tesirli olarak Latin alfabesinin Türkiye'ye idhal edilmesi de, söz konusu neşriyat kesatlığına âmir bir sebebdir, hiç şüphesiz.
Ömer Faruk Altay@omerdumgiriz
✍️Kâzım Karabekir:
❝1933'te neşriyatıma müsaade olunmadı. Yazdığım ve üç bin nüsha olarak bastırdığım eser de yaktırıldı. Üçüncü defa olarak evim basıldı. Dört çuval evrakım alındı. Birçokları yakıldı.❞
📕"Paşaların Kavgası", 2005, s. 256, dipnot 34
❝1933'te neşriyatıma müsaade olunmadı. Yazdığım ve üç bin nüsha olarak bastırdığım eser de yaktırıldı. Üçüncü defa olarak evim basıldı. Dört çuval evrakım alındı. Birçokları yakıldı.❞
📕"Paşaların Kavgası", 2005, s. 256, dipnot 34
3
Bahriye Nâzırlarından Avni Paşa'nın yazdığı ve zülf-i yâre dokunan nitelikteki ilk hatıratını, oğlu Münir Şahinbaş yakarak imha etmiştir.
📕Osman Öndeş. (2014). "Mirliva Ahmed Avni Paşa ve Hatıratı". Askeri Tarih Araştırmaları Dergisi, 12(23), s. 56
📕Osman Öndeş. (2014). "Mirliva Ahmed Avni Paşa ve Hatıratı". Askeri Tarih Araştırmaları Dergisi, 12(23), s. 56
Ömer Faruk Altay@omerdumgiriz
✍️Bahriye Nâzırlarından Avni Paşa:
7. Ordu Kumandanı M. Kemal "Almanlar aleyhinde yapacağı bir inkılâb ve askeri ihtilal ile İngilizlerin ve Fransızların önünden çekilip bir vesile ile bir hareket ordusu şeklinde İstanbul’a giderek merkez hükûmeti al aşağı etmek fikrinde" idi.
7. Ordu Kumandanı M. Kemal "Almanlar aleyhinde yapacağı bir inkılâb ve askeri ihtilal ile İngilizlerin ve Fransızların önünden çekilip bir vesile ile bir hareket ordusu şeklinde İstanbul’a giderek merkez hükûmeti al aşağı etmek fikrinde" idi.
4
Türkiye Büyük Millet Meclisi Adliye Vekillerinden Ahmet Rifat Çalıka, Ali Şükrü Bey cinayetine dair birtakım evrakını yakmıştır.
Ömer Faruk Altay@omerdumgiriz
1923’te Adliye Vekili olan Ahmet Rifat Çalıka’nın oğlu Hurşit Bey diyor ki:
❝Rifat beyin elde bulunan belge ve anılarında kendisini bu derece yakından ilgilendiren Topal Osman olayına ilişkin bilgi yoktur. Rahmetlinin bunları 1934 yılında yakmış olabileceği düşünülebilir.❞
❝Rifat beyin elde bulunan belge ve anılarında kendisini bu derece yakından ilgilendiren Topal Osman olayına ilişkin bilgi yoktur. Rahmetlinin bunları 1934 yılında yakmış olabileceği düşünülebilir.❞
5
Yukarıdaki veriler, bilhassa Mustafa Kemal devrinde uygulanan devlet terörünün derecesi hakkında münevverlere fikir vermektedir.
6
Söz konusu terörün tortuları, günümüzde de müşahede edilmektedir.
Örneğin Mustafa Kemal'in Vahideddin Hân'a hakaretleri alenen neşredilebilirken Vahideddin Hân'ın Mustafa Kemal'e ithamları sansürlenmektedir.
Bu hâlde âdil tarih yazımı muhaldir.
Örneğin Mustafa Kemal'in Vahideddin Hân'a hakaretleri alenen neşredilebilirken Vahideddin Hân'ın Mustafa Kemal'e ithamları sansürlenmektedir.
Bu hâlde âdil tarih yazımı muhaldir.
Ömer Faruk Altay@omerdumgiriz
📌İstitrad
Türkiye’de hürriyet hâlâ kısıtlıdır.
Örneğin Sultan Vahideddin’in Mustafa Kemal’e yönelik ithamları 5816 sayılı kanun kapsamında sansürlenirken;
Mustafa Kemal’in “sefil, aciz, adî, duygu ve anlayıştan yoksun ve vatana hıyanet eden bir yaratık” ithamları serbestîdir.
Türkiye’de hürriyet hâlâ kısıtlıdır.
Örneğin Sultan Vahideddin’in Mustafa Kemal’e yönelik ithamları 5816 sayılı kanun kapsamında sansürlenirken;
Mustafa Kemal’in “sefil, aciz, adî, duygu ve anlayıştan yoksun ve vatana hıyanet eden bir yaratık” ithamları serbestîdir.
7
"Şahbaba" sansürlüdür.
Ömer Faruk Altay@omerdumgiriz
✍️Sultan Vahideddin:
"Derken birgün Refet (..) şahsımı ve vaziyetimi kurtaracağımı ve bir telgraf ile de Teşkilât-ı Esasiye Kanunu'nu ve Ankara Hükümeti'ni tanıyacak olursam Mustafa Kemal'i, .....(3) ikna edebileceğini söyledi."
📕Bardakçı, 1999, s. 418
x.com/omerdumgiriz/s…
"Derken birgün Refet (..) şahsımı ve vaziyetimi kurtaracağımı ve bir telgraf ile de Teşkilât-ı Esasiye Kanunu'nu ve Ankara Hükümeti'ni tanıyacak olursam Mustafa Kemal'i, .....(3) ikna edebileceğini söyledi."
📕Bardakçı, 1999, s. 418
x.com/omerdumgiriz/s…
8
Osman Öndeş'in "Vahdeddin'in Sırdaşı Avni Paşa Anlatıyor: Milli Mücadele ve Sürgün Yılları" nam kitab, sansürlüdür.
9
Lord Kinross'un "Atatürk: The Rebirth of a Nation" nam biyografisi Türkceye sansürlenerek çevrilmiştir.
Ömer Faruk Altay@omerdumgiriz
Çankaya Özel Kalemlerinden Haldun Derin, Lord Kinross'un "Atatürk: The Birth of A Nation" kitabında* şu çarpıcı ifadeleri kullandığını belirtir:
"..manevi evlatlar.. (Atatürk) için 'harem' gereksinimini istenenden âlâ karşılıyorlardı."
📌Dipnot *: Türkçe çevirisi sansürlüdür.
"..manevi evlatlar.. (Atatürk) için 'harem' gereksinimini istenenden âlâ karşılıyorlardı."
📌Dipnot *: Türkçe çevirisi sansürlüdür.
10
Jacques Benoist-Méchin'in "Kurt ve Pars" namıyla Türkceye çevrilmiş Mustafa Kemal biyografisi, sansürlüdür.
Ömer Faruk Altay@omerdumgiriz
✍🏻Yesevîzade Alparslan Yasa’nın belirttiğine göre;
«Kurt ve Pars; Mustafa Kemal» Jacques Benoist-Méchin biyografisinin çevisinde şu konuşma sansürlenmiştir:
“Beş asırdan fazla bir zamandan beridir ihtiyar bir Arap şeyhinin ortaya sürdüğü ve cahil yobazların tefsir ettiği..”
«Kurt ve Pars; Mustafa Kemal» Jacques Benoist-Méchin biyografisinin çevisinde şu konuşma sansürlenmiştir:
“Beş asırdan fazla bir zamandan beridir ihtiyar bir Arap şeyhinin ortaya sürdüğü ve cahil yobazların tefsir ettiği..”
11
Vamık Volkan ve Norman Itzkowitz tarafından neşredilen "Immortal Atatürk" nam kitab, Türkceye sansürlenerek çevrilmiştir.
Ömer Faruk Altay@omerdumgiriz
📌Sansürlenen başka bir kısım:
"İlişkileri açısından olaylara etkisi olan bir komplikasyon daha vardı. Atatürk'ün, Afet'in, Cenevre'ye gitmesinden sonra birkaç romantik ilişkisi olduğu bilinmektedir. Sevgililerinden biri, İsmet'in erkek kardeşinin metresi idi."
📕Bilbilik, 2009
"İlişkileri açısından olaylara etkisi olan bir komplikasyon daha vardı. Atatürk'ün, Afet'in, Cenevre'ye gitmesinden sonra birkaç romantik ilişkisi olduğu bilinmektedir. Sevgililerinden biri, İsmet'in erkek kardeşinin metresi idi."
📕Bilbilik, 2009
12
Doktor Rıza Nur'un "Hayat ve Hatıratım"ı fevkalâde sansürlenmiştir.
Ömer Faruk Altay@omerdumgiriz
📌Dipnot
Görülmektedir ki, Rıza Nur'un hatıratının 5816 sayılı yasa uyarınca toplatılan Altındağ Yayınevi baskısında (1967, c. 4, s. 1357) yer alan cinsellikle ilgili bir kelime, Örgün Yayınevi baskısında (2010, s. 124) sansürlenmiştir.
Görülmektedir ki, Rıza Nur'un hatıratının 5816 sayılı yasa uyarınca toplatılan Altındağ Yayınevi baskısında (1967, c. 4, s. 1357) yer alan cinsellikle ilgili bir kelime, Örgün Yayınevi baskısında (2010, s. 124) sansürlenmiştir.
13
Halide Edib Adıvar'ın "Turkish Ordeal" nam hatıratı Türkceye sansürlenerek çevrilmiştir.
Ömer Faruk Altay@omerdumgiriz
Yahudi Halide Edib Hanım'ın mezkûr hâtırâtının ilk baskısıyla [The Turkish Ordeal (1928)] mukâyese edildiği vakit görülüyor ki Mustafa Kemal Paşa'nın ❝I will have those lynched by the people. No, I will not rest, we will kill each other.❞ sözü 1998 tercümesinde sansürlenmiştir.
14
Afet İnan, Mustafa Kemal'in "Karlsbad Hatıraları"nı sansürleyerek neşretmiştir.
Ömer Faruk Altay@omerdumgiriz
📌Mustafa Kemal, Afet ve Sansür
🗣️Afet İnan: "Ben mesela o Karlsbad Hatıralarını bir türlü çıkaramıyorum."
🗣️Hikmet Bayur: "Niçin?"
🗣️Aİ: "Biliyorsunuz orada bir takım hususi şeyleri var. İstismar edilir diye korkuyorum."
🗣️HB: "Çıkmasa daha iyi."
📕İnan, 1997, s. 289
🗣️Afet İnan: "Ben mesela o Karlsbad Hatıralarını bir türlü çıkaramıyorum."
🗣️Hikmet Bayur: "Niçin?"
🗣️Aİ: "Biliyorsunuz orada bir takım hususi şeyleri var. İstismar edilir diye korkuyorum."
🗣️HB: "Çıkmasa daha iyi."
📕İnan, 1997, s. 289
15
Türk Tarih Kurumu, Kürdlere özerklik verildiği ve Batı Trakya'nın Yunanistan'a terk edilmesi gerektiğini belirten Mustafa Kemal'in ilgili beyanatını sansürlemiştir.
Ömer Faruk Altay@omerdumgiriz
❝Belgeleri o güne değin yayımlanan metinlerle karşılaştırdığımız zaman, İzmit basın toplantısı metninde Kürt meselesi, Batı Trakya konusu ve Rusya Türkleri bölümünde bir paragrafın çıkarılmış olduğunu saptadık. Türk Tarih Kurumu, Türk tarihine ne yazık ki sansür uygulamıştı.❞
16
Doktor Rıza Nur'un "Oğuz Kağan Destanı" nam eseri, latin alfabeye sansürlenerek transkript edilmiştir.
17
Kenan Evren, Çankaya Köşkü arşivinde titizlikle korunan Mustafa Kemal hakkındaki fevkalâde kıymetli birtakım evrakı ateşe vermiştir.
Ömer Faruk Altay@omerdumgiriz
📌Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal, veliahdı olarak Genelkurmay Başkanı Fevzi Çakmak'ı mı tayin etmişti?
Darbeci cumhurbaşkanı Kenan Evren'in yaktırdığı Çankaya Köşkü evrakı arasında M. Kemal'in mezkûr vasiyetnamesi bulunuyordu.
🎥Vidyonun tamamı için: youtube.com/live/u66tKVzkE…
Darbeci cumhurbaşkanı Kenan Evren'in yaktırdığı Çankaya Köşkü evrakı arasında M. Kemal'in mezkûr vasiyetnamesi bulunuyordu.
🎥Vidyonun tamamı için: youtube.com/live/u66tKVzkE…
18
Mustafa Kemal ise alfabe değişikliğini icbar etmiştir, böylece, onun Türkiye'deki bütün kütüphaneleri yakıp kül etmesine gerek kalmamıştır.
Ömer Faruk Altay@omerdumgiriz
"..çok kuvvetli bir şekilde batı medeniyetinin potası içinde şekil almalarını istemiştir. Böylece alfabenin değişimi, kütüphanelerin yakılması yerine geçmiştir. Bundan sonra Türk Kütüphanelerini yakmaya lüzum kalmamıştır."
19
Nilüfer Hatemi tarafından neşredilen Fevzi Çakmak'ın hatıratındaki şu durum dikkati çekmektedir:
31 Aralık 1921 ilâ 1 Ocak 1950 tarihleri arasını kapsayan günlükler kitabda yer almamaktadır.
31 Aralık 1921 ilâ 1 Ocak 1950 tarihleri arasını kapsayan günlükler kitabda yer almamaktadır.
20
Ray Brock'un "Hayalet Süvari" namıyla Türkceye çevrilen kitabı, sansürlüdür.
Ömer Faruk Altay@omerdumgiriz
❝Bu kitapta yer alan bazı diyaloglar ve olaylar T.C. Anayasası 25/7/1951 tarihli 5816. maddesi olan 'Atatürk aleyhine işlenen suçlar hakkındaki kanun' gereğince suç teşkil ettiğinden yayınlanmamıştır.❞
21
Mustafa Kemal'in bilhassa İslâmiyet hakkındaki yazıları, Cumhurbaşkanlığı Arşivi kasalarında araştırmacılara açılmayacak surette korunmaktadır.
Ömer Faruk Altay@omerdumgiriz
⚠️Hanioğlu'nun dikkat çeken cümlesi:
"Cumhurbaşkanlığı Arşivi yöneticisi Muhammet Safi, 'zor konular' olduğunu belirterek, katalogları araştırmacılara kapalı koleksiyonun tamamını görmeme izin vermemesine karşılık, sakınca yaratmayacağını düşündüğü vesikaları kullanımıma sundu."
"Cumhurbaşkanlığı Arşivi yöneticisi Muhammet Safi, 'zor konular' olduğunu belirterek, katalogları araştırmacılara kapalı koleksiyonun tamamını görmeme izin vermemesine karşılık, sakınca yaratmayacağını düşündüğü vesikaları kullanımıma sundu."
22
Mustafa Kemal'in "takdir" ettiği Ruşeni Barkın tarafından kaleme alınmış "Din Yok Milliyet Var" nam kitaba bakılacak olursa, Mustafa Kemal'in İslâmiyet ve Peygamberler hakkındaki düşüncelerinin ve yazılarının mahiyeti tahmin edilebilir.
Ömer Faruk Altay@omerdumgiriz
📌Kemal Atatürk devri Samsun mebusu Ruşenî Barkın'a göre Hazreti Mûsa ve Hazreti Îsâ (aleyhimü's-selâm):
❝Hz. Musa’dan ataları gibi falcılık ve hipnotize yeteneği olan bir hokkabaz, Hz İsa’dan ilahi bir kisve ile gayrimeşruluğu saklanan biri..❞
📕Yirsutimur, 2019, s. 226
❝Hz. Musa’dan ataları gibi falcılık ve hipnotize yeteneği olan bir hokkabaz, Hz İsa’dan ilahi bir kisve ile gayrimeşruluğu saklanan biri..❞
📕Yirsutimur, 2019, s. 226
23
Ahmed Avni Paşa'nın ağabeyi İsmail Fevzi Paşa ❝ve ailesi hakkındaki yazılı diyebileceğimiz tüm belgeler ve aile albümleri Şehzadebaşı’ndaki konaklarının yanması ve yağmalanması sonucu yok olup gitmiştir.❞
📕Osman Öndeş, "Mirliva Ahmed Avni Paşa ve Hatıratı", 2014, s. 57
📕Osman Öndeş, "Mirliva Ahmed Avni Paşa ve Hatıratı", 2014, s. 57
24
Derin devletin Kemalist hücresi, Mustafa Kemal hakkındaki rejim yıkıcı nitelikli fevkalâde mahrem bilgileri içeren Latife Uşşakîzâde'nin şahsî arşivine el koymuştur.
Ömer Faruk Altay@omerdumgiriz
"Meğer Lâtife Hanım öldüğünde, evine gelen bazı devlet görevlileri, ona ait evrakı alıp gitmişler. (..) Benim hiç anlamadığım nokta, ölümden sonra, yasal varislerin bulunduğu halde, devlet görevlilerinin, ellerini kollarını sallayarak, özel bir haneye girmeleri ve evde.."
25
Mustafa Kemal'in hürriyetperverlik düzeyini gösteren dikkat çekici bir örnek.
Karabekir, hatıratını kaleme alırken istişare etmiş; Siirt mebusu Mahmut tarafından hatırat elde edilerek M. Kemal'e gösterilmiş ve akabinde hatırat neşredilmeden toplatılıp yakılmıştır.
Karabekir, hatıratını kaleme alırken istişare etmiş; Siirt mebusu Mahmut tarafından hatırat elde edilerek M. Kemal'e gösterilmiş ve akabinde hatırat neşredilmeden toplatılıp yakılmıştır.
26
Mustafa Kemal Anadolu'ya fevkalâde müfettiş tayin edilirken Erkân-ı Harbiye-yi Umumiye Riyasetinde reis-i sânî bulunan ve tayin muamelelerini gerçekleştiren Kâzım İnanç'ın hatıratı yoktur.
Evrak-ı metrukesi var mı yok mu meçhuldür.
Evrak-ı metrukesi var mı yok mu meçhuldür.
27
✍️Osman Okyar:
"Babam [Ali Fethi Okyar], kendi elyazıları ile bıraktığı hâtıraların uzun müddet yayınlanmamasını bizzat vasiyet etmişti. [..] hatıralarının polemik konusu olmasını istememişti."
📌Yıllar sonra ise meşhur tahrifatçı Cemal Kutay tarafından neşredilmiştir.
"Babam [Ali Fethi Okyar], kendi elyazıları ile bıraktığı hâtıraların uzun müddet yayınlanmamasını bizzat vasiyet etmişti. [..] hatıralarının polemik konusu olmasını istememişti."
📌Yıllar sonra ise meşhur tahrifatçı Cemal Kutay tarafından neşredilmiştir.
28
TBMM Hükümeti Hariciye Vekili (1920-1921) Bekir Sami Kunduh hatırat yazmamış mıdır, neşredilmeyi mi beklemektedir yoksa imha mı edilmiştir?
Ömer Faruk Altay@omerdumgiriz
📅27 Haziran 1921
🗣️Bekir Sami (Kunduh) Bey, Lozan'da ziyaret ettiği Cavid Bey'e;
"Batı ile bütün ilişkilerin kesilmesi halinde Meclis'te bütün gerçekleri açıklayacağı tehdidinde bulunduğunu, bunun üzerine yeniden Avrupa'ya gönderildiğini söyledi."
📕Sarıhan, 1995, c. 3, s. 586
🗣️Bekir Sami (Kunduh) Bey, Lozan'da ziyaret ettiği Cavid Bey'e;
"Batı ile bütün ilişkilerin kesilmesi halinde Meclis'te bütün gerçekleri açıklayacağı tehdidinde bulunduğunu, bunun üzerine yeniden Avrupa'ya gönderildiğini söyledi."
📕Sarıhan, 1995, c. 3, s. 586
29
Ne kadar ilginçtir ki evrak-ı metrukesine ulaşamadığımız Diyarbakırlı Kâzım İnanç, Kâzım Karabekir'in 13 Şubat 1939 tarihli günlük kaydına göre, Filistin Cephesi'nin 7'nci Ordu Kumandanı Mustafa Kemal'in Enver'e kızarak İngilizlere teslim olmaya teşebbüs ettiğini bilmekte imiş.
30
CHP Tek-Parti yönetimi Genelkurmay İkinci Başkanı Asım Gündüz, niçin, "parça parça" dinlenilerek derc edilmiş bir kısım hatıratının neşredilmesi hususunda "bir hayli tereddüt geçir"miş ve notları teker teker gözden geçirdikten sonra yayınlanmasına ancak müsaade etmiştir?
31
📅2 Kasım 1927
✍️R. Orbay:
"Bugün Türkiye'de serbestii kelâm ve vicdan yoktur. ..Diktatör müsaade eder ve işbu telifte mevzuubahs eşhasın [Karabekir, Bele ve Cebesoy'un].. öldürülmeyeceklerini tamamen taahhüt ederse [bazı vesaiki] Türk matbuatında neşretmekle bahtiyar olacağım."
✍️R. Orbay:
"Bugün Türkiye'de serbestii kelâm ve vicdan yoktur. ..Diktatör müsaade eder ve işbu telifte mevzuubahs eşhasın [Karabekir, Bele ve Cebesoy'un].. öldürülmeyeceklerini tamamen taahhüt ederse [bazı vesaiki] Türk matbuatında neşretmekle bahtiyar olacağım."
32
Eldeki verilere göre Mustafa Kemal devrinin, terör [korku] devri olduğu söylenebilir.
33
📅29 Ekim 1928
✍️Adnan Adıvar'dan "The Daily Telegraph"a mektub:
"Reis Vekili olma şerefine mübahi olduğum bu [Birinci] Meclis, Mustafa Kemal'in müstebid temayülatına katiyen müsamaha göstermemiş, [Türk-Yunan] mücadele[si]nin çok tehlikeli günlerinde onu başkumandan tayin.."
✍️Adnan Adıvar'dan "The Daily Telegraph"a mektub:
"Reis Vekili olma şerefine mübahi olduğum bu [Birinci] Meclis, Mustafa Kemal'in müstebid temayülatına katiyen müsamaha göstermemiş, [Türk-Yunan] mücadele[si]nin çok tehlikeli günlerinde onu başkumandan tayin.."
34
"..ederken fevkalâde salahiyetini üç aylık bir müddetle tahdit etmeyi unutmamıştır."
📗Bilâl N. Şimşir, "Atatürk'ün Büyük Söylevi Üzerine Belgeler", 1991, s. 31
📗Bilâl N. Şimşir, "Atatürk'ün Büyük Söylevi Üzerine Belgeler", 1991, s. 31
35
✍️Adnan Adıvar:
Orduları yönetmeye alışmış bir kumandan olarak Mustafa Kemal, İkinci Meclis'teki muhalefeti 1925'te ezerek diktatörlüğünü kurmuştur.
Orduları yönetmeye alışmış bir kumandan olarak Mustafa Kemal, İkinci Meclis'teki muhalefeti 1925'te ezerek diktatörlüğünü kurmuştur.
36
📌İlginç
"Başkomutanlık Fotoğrafçısı" yedek subay Esat Nedim Tengizman'ın "eşsiz Mustafa Kemal Paşa ve Türk İstiklal Savaşı fotoğrafları Üsküdar Çiçekli mahallesindeki evinde 1979 yılında çıkan bir yangında yok oldu."
📕Heath W. Lowry, "Bilinmeyen Türkler", 2012, s. 61, dn. 94
"Başkomutanlık Fotoğrafçısı" yedek subay Esat Nedim Tengizman'ın "eşsiz Mustafa Kemal Paşa ve Türk İstiklal Savaşı fotoğrafları Üsküdar Çiçekli mahallesindeki evinde 1979 yılında çıkan bir yangında yok oldu."
📕Heath W. Lowry, "Bilinmeyen Türkler", 2012, s. 61, dn. 94
37
📅1947
✍️Çerkes Edhem:
"Türkiye'de gerçekleri söyleyip yazmak isteyenleri yasaklamak ve hatta ezerek uzaklaştırmak, onlar [Mustafa Kemal ve Kemalist seçkinler] için sıradan işlerin arasındadır."
📕Emrah Cilasun, "Çerkes Ethem", 2004, s. 138
✍️Çerkes Edhem:
"Türkiye'de gerçekleri söyleyip yazmak isteyenleri yasaklamak ve hatta ezerek uzaklaştırmak, onlar [Mustafa Kemal ve Kemalist seçkinler] için sıradan işlerin arasındadır."
📕Emrah Cilasun, "Çerkes Ethem", 2004, s. 138
38
Mustafa Kemal tarafından "vatan haini" kabul ettirilen Damad Ferid'in neşredilmeyi bekleyen şahsî evrakına dair not zinciri:
Ömer Faruk Altay@omerdumgiriz
1918-1922 Türkiyesi siyasî tarihi yazımının fevkalâde bir nakisası, Damad Ferid'in şahsî arşivinin 100 senedir tetkik edilmemekliğidir.
Zira tarih epistemesi (kurucu bilgisi), fanatik Kemalist odakların terörüyle belirlenmiştir ve hâlâ baskılanmaktadır.
x.com/omerdumgiriz/s…
Zira tarih epistemesi (kurucu bilgisi), fanatik Kemalist odakların terörüyle belirlenmiştir ve hâlâ baskılanmaktadır.
x.com/omerdumgiriz/s…
39
Esbak Erkân-ı Harbiye-yi Umumiye Reisi ve Harbiye Nâzırı Cevad Çobanlı gibi mühim bir aktörün hatıratı (evrak-ı metrukesi) yok imiş, aile efradı ise anladığımız kadarıyla ketum.
Ömer Faruk Altay@omerdumgiriz
Cevat Çobanlı’nın bir hatırasının bulunmaması, yaşayan ailesinin kendisi hakkında ihtiyaç duyduğumuz bilgiye sahip olmaması çalışmayı tamamlayacak unsurların eksik kalmasına neden olmuştur.
📕Selçuk Osmanoğlu, Orgeneral Cevat Çobanlı'nın Askerî Faaliyetleri [Doktora Tezi], 2020, s. V
📕Selçuk Osmanoğlu, Orgeneral Cevat Çobanlı'nın Askerî Faaliyetleri [Doktora Tezi], 2020, s. V
40
Heyet-i Temsiliye cuntası mensubu Miralay Salâhaddin Köseoğlu, çok mühim bir fail olmasına karşın, evrak-ı metrukesi var mı yok mu meçhuldür.
Ömer Faruk Altay@omerdumgiriz
Mustafa Kemal bile her ne kadar ketum davransa da Forbes'in ültimatom üzerine serbest bırakıldığını ifade etmekten kendisini alıkoyamamıştır:
Üçüncü Kolordu Kumandanı Salâhattin [Köseoğlu] Bey, vermiş olduğumuz talimat mucibince, Amasyaya gelen Kontrol Memuru Forbes namında bir yüzbaşıyı tevkif etmiş. Samsuna bir İngiliz mümessili yüzbaşı gelmiş. Salâhattin Beye Yüzbaşı Forbesin bir dakika tehir edilmiyerek Samsuna gönderilmesini yazmış ve aksi takdirde Salâhattin Beyin mes'ul olacağını ilave etmiş. Bu baptaki istizah üzerine Salâhattin Beye vereceği cevap
hakkında şu tavsiyede bulundum: "Forbesi tevkif eden ben değilim, payitahtları, mütarekeye, insaniyete mugayir olarak işgal olunan milettir. Binaenaleyh tahliyesini de ancak millet yapabilir." Maahaza bu Forbes memleketten çıkarılmakla iktifa edilmiş, tevkif edilmemiştir.
📘Gazi Mustafa Kemal, Nutuk, 1934, c. 1, s. 306-307
Üçüncü Kolordu Kumandanı Salâhattin [Köseoğlu] Bey, vermiş olduğumuz talimat mucibince, Amasyaya gelen Kontrol Memuru Forbes namında bir yüzbaşıyı tevkif etmiş. Samsuna bir İngiliz mümessili yüzbaşı gelmiş. Salâhattin Beye Yüzbaşı Forbesin bir dakika tehir edilmiyerek Samsuna gönderilmesini yazmış ve aksi takdirde Salâhattin Beyin mes'ul olacağını ilave etmiş. Bu baptaki istizah üzerine Salâhattin Beye vereceği cevap
hakkında şu tavsiyede bulundum: "Forbesi tevkif eden ben değilim, payitahtları, mütarekeye, insaniyete mugayir olarak işgal olunan milettir. Binaenaleyh tahliyesini de ancak millet yapabilir." Maahaza bu Forbes memleketten çıkarılmakla iktifa edilmiş, tevkif edilmemiştir.
📘Gazi Mustafa Kemal, Nutuk, 1934, c. 1, s. 306-307
41
Bilvesile bilmediğimiz bir şeyi daha öğrendik. Salâhaddin Köseoğlu'nun hatıratı, Ahmet Demirel editörlüğünde neşredilmiş meğer.
42
✍️Ahmet Selâhattin Kalın:
Levent’teki eve gelen Mehmet Ulaş ve ailesi bana Hüseyin Avni Ulaş’ın onun [dedem Selâhattin Köseoğlu'nun] çok yakın arkadaşı olduğunu öğretti. Siyasi kimliği böylece ortaya çıktı benim için. Zira [ailede] siyasi kimliğinden hemen hemen hiç bahis edilmezdi. Herhalde çekilen bazı sıkıntılardan böyle bir ders çıkarılmış kanısını taşıyorum.
Levent’teki eve gelen Mehmet Ulaş ve ailesi bana Hüseyin Avni Ulaş’ın onun [dedem Selâhattin Köseoğlu'nun] çok yakın arkadaşı olduğunu öğretti. Siyasi kimliği böylece ortaya çıktı benim için. Zira [ailede] siyasi kimliğinden hemen hemen hiç bahis edilmezdi. Herhalde çekilen bazı sıkıntılardan böyle bir ders çıkarılmış kanısını taşıyorum.
Ömer Faruk Altay@omerdumgiriz
✍️Ahmet Demirel:
Birinci Meclis’teki İkinci Grup üzerine çalışmaya başlayalı neredeyse 40 yıl oldu. Birinci Meclis tutanaklarını okumaya ilk kez 1978’de başlamıştım. Doktora tezimi de bu meclisteki muhalefet üzerine hazırladım. O da Birinci Meclis’te Muhalefet: İkinci Grup adıyla 1994’te yayımlandı. Daha sonra bu konuda başka kitap ve makaleler de yazdım. Tam “bu konuyu tükettim, artık bu mesele hakkında hiçbir şey yazmam,” diye düşünürken, bir gün Taha Akyol aradı. Salâhattin Köseoğlu’nun hatıralarını yazmış olduğunu, bu hatıraların Köseoğlu’nun torununda bulunduğunu, ilgilenirsem yayına hazırlamak için kendisiyle temas kurabileceğimi söyledi ve iletişim bilgilerini verdi. Doğrusu epeyce heyecanlandım. Çünkü bir istisna olarak sayılabilecek Rifat Çalıka’nın sonradan kitaba dönüştürülen küçük notları dışında, İkinci Grup’un önde gelenlerinden hiçbirinin hatıraları hâlâ yayımlanmamıştı. Bugüne kadar da hâlâ yayımlanmış değil.
Birinci Meclis’teki İkinci Grup üzerine çalışmaya başlayalı neredeyse 40 yıl oldu. Birinci Meclis tutanaklarını okumaya ilk kez 1978’de başlamıştım. Doktora tezimi de bu meclisteki muhalefet üzerine hazırladım. O da Birinci Meclis’te Muhalefet: İkinci Grup adıyla 1994’te yayımlandı. Daha sonra bu konuda başka kitap ve makaleler de yazdım. Tam “bu konuyu tükettim, artık bu mesele hakkında hiçbir şey yazmam,” diye düşünürken, bir gün Taha Akyol aradı. Salâhattin Köseoğlu’nun hatıralarını yazmış olduğunu, bu hatıraların Köseoğlu’nun torununda bulunduğunu, ilgilenirsem yayına hazırlamak için kendisiyle temas kurabileceğimi söyledi ve iletişim bilgilerini verdi. Doğrusu epeyce heyecanlandım. Çünkü bir istisna olarak sayılabilecek Rifat Çalıka’nın sonradan kitaba dönüştürülen küçük notları dışında, İkinci Grup’un önde gelenlerinden hiçbirinin hatıraları hâlâ yayımlanmamıştı. Bugüne kadar da hâlâ yayımlanmış değil.
43
"Katiyen hatıralarını yazma!"
Ömer Faruk Altay@omerdumgiriz
❝'Güle güle git, fakat senden bir ricam var. Katiyen hatıralarını yazma' der. Dr. Neşet Ömer İrdelp de; 'Hiç niyetim yok' diye cevap verir. Yine 1949-1950 yıllarında olaya bir hırsızlık süsü verilerek evi aranmış ve böyle bir hatırat olup olmadığı araştırılmıştır.❞ (s. 9)