Mustafa Kemal'in silâhşoru Kel Ali (Çetinkaya), Gürsoy'un (2020)...
Ömer Faruk Altay@omerdumgiriz
31 views
Feb 09, 2025
~2 min read
Advertisement
1
Mustafa Kemal'in silâhşoru Kel Ali (Çetinkaya), Gürsoy'un (2020) belirttiğine göre "1925'te Büyük Millet Meclisi'nde, tartıştığı Ardahan milletvekili Halit Paşa'yı vurmuştu" (s. 139).
Ali Çetinkaya'nın İstiklâl Mahkemelerinde reislik yapmış olduğunu hatırlayalım.
Ali Çetinkaya'nın İstiklâl Mahkemelerinde reislik yapmış olduğunu hatırlayalım.
2
"Deli" Halit Paşa, hılâfeti ilga eden kanun teklifinin imzacıları arasında yer almaktaydı.
x.com/omerdumgiriz/s…
x.com/omerdumgiriz/s…
3
Dönemin istihbarat müdürlerinden Feridun Kandemir'in hatıratına göre Deli Halit Paşa cinayeti şöyle cereyan etmişti:
4
Gümüşhane mebusu Kadirbeyoğlu Zeki Bey'in hatıratına göre Deli Halit Paşa cinayeti:
5
"10 Şubat 1925 Salı günü ..mecliste gerginlik yaşanır. Manisa Mebusu Reşat Bey, Mecliste 'Derebeylik havası' olduğu, bazı mebusların derebeylik yaptığını, bu durumun fikir hürriyetine zarar verdiğini ve meclis iç tüzüğünde yasak olmasına rağmen silahla geldiklerini söyler."
6
"Ali Fuat Cebesoy da hatıratında olayın bir komplo olduğunu, Ali Çetinkaya’nın olayı tezgâhladığını, boğuşma esnasında Meclis kapısındaki komiser ve hizmetlilerin Kabadayılar Grubu tarafından uzaklaştırıldığını ve Rauf Bey’e 'Ne duruyorsun vur' deyince arkadaşları.."
7
📌Rıza Nur'un naklettiğine göre Deli Halid (Karsıalan) Paşa cinâyetinin perde arkası:
8
Silâhların Gölgesi Altında TBMM
Enver Behnan Şapolyo, 1920 senesi TBMM'sindeki mebusların fevkalâde bir niteliğini mevzubahis etmiştir:
Herkesin muhakkak belinde bir tabancası vardı. Mebuslar tabancalı idi.
📕Emel Akal, İştirakiyuncular, Komünistler ve Paşa Hazretleri, 2013, s. 37
Enver Behnan Şapolyo, 1920 senesi TBMM'sindeki mebusların fevkalâde bir niteliğini mevzubahis etmiştir:
Herkesin muhakkak belinde bir tabancası vardı. Mebuslar tabancalı idi.
📕Emel Akal, İştirakiyuncular, Komünistler ve Paşa Hazretleri, 2013, s. 37
9
İttihadçı "Deli" Halid Karsıalan Tetikçi Miydi?
📅1920 güzü. Mustafa Kemal istibdadına karşı TBMM mebuslardan müteşekkil bir encümen, teşebbüsde bulunmaktadır.
TBMM Reisi Mustafa Kemal'den Erzurum Fırka Kumandanı Halid'e mahrem emir:
Celâleddin Arif bir darbe-i hükûmet hazırlamak üzere Kâzım Paşa ile temas maksadıyla geliyor. Bu iki zâtın arasını açmak neye mütevakkıf ise yapınız. Muvaffak olamadığınız takdirde Kâzım Karabekir Paşa'ya suikast yapınız.
📕Süleyman Necati Güneri, Hâtıra Defteri, 1999, s. 53.
📌Dipnot: İttihadçı Süleyman Necati Güneri'nin Teşkilat-ı Mahsusacı tetikçi Ebulhindili Cafer'le (Erçıkan) karabeti vardı binaenaleyh böylesi mahrem hususlara muttalî olması makuldür. Haricen, mesela, Mustafa Kemal'in Elaziz Valili Ali Galib'i taktil etmesi üzere Ebulhindili Cafer'i tavzif etmiş olduğunu Kâzım Karabekir günlüklerinde zikreder.
📅1920 güzü. Mustafa Kemal istibdadına karşı TBMM mebuslardan müteşekkil bir encümen, teşebbüsde bulunmaktadır.
TBMM Reisi Mustafa Kemal'den Erzurum Fırka Kumandanı Halid'e mahrem emir:
Celâleddin Arif bir darbe-i hükûmet hazırlamak üzere Kâzım Paşa ile temas maksadıyla geliyor. Bu iki zâtın arasını açmak neye mütevakkıf ise yapınız. Muvaffak olamadığınız takdirde Kâzım Karabekir Paşa'ya suikast yapınız.
📕Süleyman Necati Güneri, Hâtıra Defteri, 1999, s. 53.
📌Dipnot: İttihadçı Süleyman Necati Güneri'nin Teşkilat-ı Mahsusacı tetikçi Ebulhindili Cafer'le (Erçıkan) karabeti vardı binaenaleyh böylesi mahrem hususlara muttalî olması makuldür. Haricen, mesela, Mustafa Kemal'in Elaziz Valili Ali Galib'i taktil etmesi üzere Ebulhindili Cafer'i tavzif etmiş olduğunu Kâzım Karabekir günlüklerinde zikreder.
Ömer Faruk Altay@omerdumgiriz
Kâzım Karabekir'in belirttiğine göre Mustafa Kemal, Elaziz Valisi Ali Galib'i öldürtmek üzere Teşkilat-ı Mahsusa fedailerinden Ebulhindili Cafer'i kiralamış idi.
x.com/omerdumgiriz/s…
x.com/omerdumgiriz/s…
10
📅10 Ocak 1920
✍️Mirliva Karabekir'den Harbiye Nazırı Ferik Cemal'e (Mersinli) cevabî telgraf:
Halid müfrit milliyetperverdir. Fakat Maçka seçimlerinde silahlı müdahalede bulunduğu söylentisi doğrulanmadı.
✍️Mirliva Karabekir'den Harbiye Nazırı Ferik Cemal'e (Mersinli) cevabî telgraf:
Halid müfrit milliyetperverdir. Fakat Maçka seçimlerinde silahlı müdahalede bulunduğu söylentisi doğrulanmadı.
Ömer Faruk Altay@omerdumgiriz
📅10 Ocak 1920
✍️Harbiye Nâzırı Ferik Cemal (Mersinli) [ki 22 Haziran 1919 Amasya askerî cuntası mensubuydu], cuntacı Heyet-i Temsiliye âzâsı 15’inci Kolordu Kumandanı Mirliva Kâzım Karabekir’e telgraf gönderdi.
Tahkik Heyeti Reisi Ferik Mustafa Fevzi (Çakmak), 7 Ocak’da Harbiye Nâzırı nezdine gelerek mahremane görüşmüşlerdir.
Harbiye Nâzırı, 3. Fırka Komutanı Halit (Deli)’ten [Karsıalan] şikâyet ediyor. Deli Halid’in komiteci ruhuyla siyasetle uğraştığını, kendi düşüncesinde olmayanlara baskı yaptığını, seçmenlere istediği yönde oy kullanmaları için ant içtirdiğini, ülkenin ancak İttihat ve Terakki zihniyeti ile kurtulacağını Ferik Mustafa Fevzi bildirmiştir. Erzurum’da saklanan Deli Halid, 3’üncü Fırka Kumandanlığından ayrılırken “menhus emir” çıkartmıştır.
📘Akşin, 2004, c. 2, s. 253
✍️Harbiye Nâzırı Ferik Cemal (Mersinli) [ki 22 Haziran 1919 Amasya askerî cuntası mensubuydu], cuntacı Heyet-i Temsiliye âzâsı 15’inci Kolordu Kumandanı Mirliva Kâzım Karabekir’e telgraf gönderdi.
Tahkik Heyeti Reisi Ferik Mustafa Fevzi (Çakmak), 7 Ocak’da Harbiye Nâzırı nezdine gelerek mahremane görüşmüşlerdir.
Harbiye Nâzırı, 3. Fırka Komutanı Halit (Deli)’ten [Karsıalan] şikâyet ediyor. Deli Halid’in komiteci ruhuyla siyasetle uğraştığını, kendi düşüncesinde olmayanlara baskı yaptığını, seçmenlere istediği yönde oy kullanmaları için ant içtirdiğini, ülkenin ancak İttihat ve Terakki zihniyeti ile kurtulacağını Ferik Mustafa Fevzi bildirmiştir. Erzurum’da saklanan Deli Halid, 3’üncü Fırka Kumandanlığından ayrılırken “menhus emir” çıkartmıştır.
📘Akşin, 2004, c. 2, s. 253
11
Deli Halid (Karsıalan), Topçu İhsan (Eryavuz), Ali Rıza (Bebe) ve Hopalı Rauf, hilafetin ilgası kanununa muhalefet eden Gümüşhane mebusu Kadirbeyoğlu Zeki'yi başvekalet odasında öldürmek istemişlerdi. Cinayet tertibatını sezen Kadirbeyoğlu Zeki, iki cebindeki iki tabancayı çıkarmış ve nefsini müdafaa etmiştir.
📕Ömer Fâruk Lermioğlu (Haz.), Kadirbeyoğlu Zeki Bey'in Hâtıraları, 2007, s. 201-203
📕Ömer Fâruk Lermioğlu (Haz.), Kadirbeyoğlu Zeki Bey'in Hâtıraları, 2007, s. 201-203
12
Fevzi Çakmak yazıyor:
Halit Bey daha Binbaşı iken Çoruh Cephesi Kumandanı olarak maiyetimde bulunmuş ve hidematına mükâfaten terfi etmiş ve İstiklâl muharebatında Sakarya muharebatında hizmeti görülmüş ve vukua gelen bir mücadele neticesinde Mecliste revolverle şehit edilmişti.
Halit Bey daha Binbaşı iken Çoruh Cephesi Kumandanı olarak maiyetimde bulunmuş ve hidematına mükâfaten terfi etmiş ve İstiklâl muharebatında Sakarya muharebatında hizmeti görülmüş ve vukua gelen bir mücadele neticesinde Mecliste revolverle şehit edilmişti.