Müderrisoğlu'nun (1974) aktardığına göre Sovyet Rusya Albayı...

Müderrisoğlu'nun (1974) aktardığına göre Sovyet Rusya Albayı Budiyeni, "bütün ihtiyaçları tamamlamağa" mâtuf yapacakları mâlî ve askerî (silâh, mühimmat) yardımların karşılığında Mustafa Kemal Paşa'dan padişahlığı ve hilâfeti lağvetmesini şart koşmuştur (s. 522).

⁉️Hılâfet-saltanat, Ruslar ve Mustafa Kemal

📅5 Teşrînisânî 1922
✍️Câvid Bey:

❝Geçen gün Weil ile olduğu gibi bugün de Clousiere'le Anadolu'da hâkim ve müteneffiz kuvvetin Meclis mi yoksa Mustafa Kemâl Paşa mı olduğu konuşuldu. Ecnebî mehâfilinde şâyi ve râyic olan fikre..❞

❝..göre hâkim olan Meclisin müfrit kısmıdır; bu fevkalâde mukarrerât bu kısmın tatbîki ile Mustafa Kemâl Paşa tarafından çar-nâ-çar ittihâz ediliyor yahut ettiriliyor. Bil-hâssa hilâfet ve saltanat mes'elesinin mes'ûliyetini bu kısma ve bin-netice Ruslara atfediyorlar.❞ (s.400)

❝Bolşevikler dikkatlerini hemen Mustafa Kemal'e yönelttiler ve ona altın dışında, Deniken ve Kolçak'tan aldıkları Batı Avrupa yapısı silahları göndermeye başladılar. Ona birçok danışman da yolladılar. ..gerçekte onu gözaltında tutuyorlardı.❞

📕Emiroğlu ve Zastawna, 2012, s. 23

28 Ekim 1920 tarihli İngiliz istihbarat mahrem muhtırasına göre Bolşevikler tarafından Kemalistlere sunulan bazı antlaşma şartları dikkat çekicidir:

(2) Padişahlık hükümet şekli iptal edilecek.

(3) Halifelik, komünist bir Türk Hükümeti’nin başındakine devredilecek. Bu nedenle Komünist Türk Hükümeti Başkanı bir Müslüman olmalıdır.

(4) Devlet, laik bir devlet olacak ve vicdan hürriyeti sağlanacak.

(5) Türk kadınlarının sosyal ve siyasi hayatta esas etkisini güvence altına almak ve onların milli hayatta uygun bir pay almalarını sağlamak için peçe sistemi ve bu sistemin yaptığı iptal edilmelidir.

📕Fatih Turgay Eldem, "1920 Tarihli Çok Gizli..", 2021, s. 131-132

"..Bolşeviklerin Atatürk Devrimlerinde oldukça etkili olduğu görülmüştür."

📕Eldem, 2021, s. 118

📅29 Ocak 1921
🗣️M. Kemal'den Bolşevik yetkili Eşba'ya:

"Bence, bütün Müslüman devletler, bağımsızlıklarına kavuştuktan ve kendilerini özgürce yönetmenin tadını aldıktan sonra, zaman içinde harici tesirlerden kurtulacaklar ve böylece hilafete bağlılık da ortadan kalkacaktır."

📅25 Eylül 1920
📍Meclis gizli celsesi

🗣️Mustafa Kemal: "Rus Hükümeti Cumhuriyesinden maddeten muavenet görmekteyiz ve birtakım münasebatı siyasiye ve uhuvvetkârane tesisiyle iştigal etmekteyiz"

📕T.B.M.M. Gizli Celse Zabıtları, Cilt 1, s. 137

📅25 Eylül 1920
🗣️Mustafa Kemal:

"Bunlara buna mümasil bir ifadeyi koyunca bize sorarlar, (halifeniz nerededir? Halifeniz esir midir? Nerededir) (1) halife ve padişahınız? Ne cevap vereceksiniz?.. Esir mi diyeceğiz? (..) Esir olan adam padişah olamaz."

📌İstitrad

24 Nisan 1920'de öyle demiyordu.

Mustafa Kemal'in Bolşevik Ruslarla ittifakı süreciyle "esir padişah" söyleminde değişikliğe gitmesi oldukça anlamlıdır.

📅20 Nisan 1922
📨Mustafa Kemal'den Rusya Sovyet Cumhuriyeti temsilcisi Aralov'a mektup:

"Orduya bir matbaa almak için Batı Cephesi Komutanı İsmet Paşa'ya bağışladığınız paranın bir bölümü olan on bin lirayı (..) gönderilen subaya vermenizi rica ederim."

📕Aralov, 2010, s. 89

📅7 Haziran 1919

9'uncu Ordu Kıtaatı Müfettişi M. Kemal Paşa'nın erkân-ı harbi Hüsrev (Gerede) Bey, 15'inci Kolordu Kumandanı Kâzım Karabekir Paşa'ya;

"Bolşeviklerle işbirliği" yapılmasını teklif etti.

📗Gotthard Jaeschke, "Türk Kurtuluş Savaşı Kronolojisi", 1989, c. 1, s. 41

📅23 Haziran 1919
📨3'üncü Ordu azledilmiş müfettişi Mustafa Kemal, 15'inci Kolordu Kumandanı Kâzım Karabekir Paşa'ya;

"Bolşevizmin Türkiye için zararlı olamıyacağı" hakkında şifreli telgraf gönderdi.

📗Jaeschke, 1989, c. 1, s. 45

📅26 Nisan 1920
📨Mustafa Kemal, Lenin'e gönderdiği mektupta "Sovyet Rusya'nın Türkiye'ye savaş araçları ve 5 milyon altın ruble göndermesini istedi."

📕Zeki Sarıhan, "Kurtuluş Savaşı Günlüğü", 1995, c. 3, s. 9

📅27 Nisan 1920
Kızıl Ordu Bakü'yü işgâl etti.

📅3 Ağustos 1920
🗣️Mustafa Kemal: "Türk hareketini takdir eden Rus hürriyetperverleri yardım vadettiler."

📅7 Ağustos 1922
🗣️Sultan Vahideddin: "Mustafa Kemal bir Bolşeviktir."

📗Gotthard Jaeschke, "Türk Kurtuluş Savaşı Kronolojisi", 1989, c. 1, s. 115, 188

📅26 Nisan 1920
📨M. Kemal, Bolşevik Rusya lideri Yahudi asıllı Lenin'e gönderdiği mektupta:

"Sovyetlerin Gürcistan'ı Bolşevikleştirmesi halinde Türkiye'nin de Ermenistan üzerine harekete geçebileceği, Azerbaycan'ı Bolşevikleştirebileceği"ni belirtmişti.

📌İstitrad

31 Ocak 1921 tarihli İngiliz vesikasına göre; İstanbul'da faaliyet yürüten Bolşevikler ile Yahudiler işbirliği içerisindeydi.

Ayrıca, söz konusu vesikanın (muhtemelen Mustafa Kemal'e ilişkin) 11'inci maddesi sansürlenerek tahrif edilmiştir.

✍️Hindistan sömürge valisi eski vekili Lord Ampthill, Bolşevikler ile Kemalistler arasındaki işbirliğini işaret etti:

❝Çabukça o kadar Yahudi istilasına uğramış hale gelmişlerdir ki kendileri kasten halifeliği ve sultanı devirmeye koyulmuşlardır.❞

📌19 Mayıs 1920 tarihli beyanname:

❝..Sovyet Rusya ve Ankara hükümetleri 1921 Mart'ında bir dostluk anlaşması imzaladılar. ..Milli meclis 1920 Eylül'ünde 200 kilo külçe altın teslim aldı, anlaşmanın imzalanmasından sonra Sovyet mali yardımı toplam 10 milyon altın rubleye ulaştı.❞

📕Plaggenborg, 2015, s. 80

❝Bunun daha ötesinde, Sovyet kaynaklarında Kafkas bölgesinde konuşlanmış 10-15.000 Kızıl Ordu süvarisinin 1921 yaz aylarında Kemalistlerin safında Yunanlılara karşı savaştığına dair atıflar vardır.❞

📕Stefan Plaggenborg, "Tarihe Emretmek", 2015, s. 80

📅2 Eylül 1920
🗣️Mustafa Kemal'in Fransız "Le Journal" gazetesine mülâkatı:

"Arkamda bütün İslâm alemi ve yanımda bana elini uzatan daha büyük bir müttefik var."

📗Gotthard Jaeschke, "Türk Kurtuluş Savaşı Kronolojisi", 1989, c. 1, s. 119

📅8 Eylül 1920
Bolşevik Rusya Cumhuriyeti'nin altın yardımı: ilk parti Erzurum'a ulaştı.

📅13 Eylül 1920
"Heyeti Vekile programında Teşkilâtı Esasiye Kanunu layıhası" (cumhuriyetçi paralel hükûmetin fiilen kurulmasını içeren anayasa teklifi)

📗Jaeschke, 1989, c. 1, s. 120

Plaggenborg'un (2015) belirttiğine göre "Sovyet Rusya ve Ankara hükümetleri" başka hiçbir ülke tarafından resmen tanınmıyordu (s. 80).

📅16 Mart 1921
✍️Moskova Andlaşması giriş cümlesi:

"Ulusların kardeşliği ve halkların kendi yazgılarını özgürce belirleme hakkını tanımak konusunda anlaşan Türkiye Büyük Millet Meclisi hükûmeti ile Rusya Şuraları Fedaratif Sosyalist Cumhuriyeti hükumeti.."

📕Şamsutdinov, 1999

📅30 Ağustos 1920
✍️Kâzım Karabekir'in Albayrak gazetesindeki bayram tekriği: "İslâm ve Rus milletleri İngiliz, Fransız ve Yunan çapulcularını kovacaklar."

📅11 Temmuz 1921
📨Kâzım Karabekir'den Mustafa Kemal'e telgraf: "Cumhuriyet şeklinden kat'iyyen sakınmak lâzımdır."

📌İlginç

"Lenin’in Komünist Partisi’nde Bolşevik (çoğunluk) etiketini almasına benzetilebilecek psikolojik bir avantajla, Müdafaa-i Hukukun temel doğrultusunu temsil etmek üzere Birinci Grup adıyla bir çoğunluk partisini resmen oluşturmak için Mustafa Kemal, 1921 başlarında.."

"..harekete geçmiş; 10 Mayıs 1921 tarihi itibariyle Müdafaa-i Hukuk Birinci Grubu’nun kurulduğu Hakimiyet-i Milliye aracılığı ile duyurulmuştur."

📕Rıdvan Akın, "TBMM Devleti (1920-1923)", 2001, s. 59

"Bolşevikler, hem silahlı mücadele hem de diplomasi mücadelesi sırasında Türk Hükümeti’ni desteklemiştir. Bu süreçte, İspanyol basını, Lenin-Mustafa Kemal kardeşliğinden bahsetmiş ve Türk-Rus işbirliğini de sıklıkla ele almıştır."

📕Turan, 2019, s. 613

📅31 Ekim 1920
📨Mustafa Kemal'in Garb Cebhesi Kumandanı Ali Fuad Paşa'ya şifreli telgrafı:

"Komünizm cereyanı nihayet ordunun en büyük kumandanlarında* kalmalıdır."

📌Fevzi (Çakmak), Ali Fuad ve Kâzım Karabekir Paşalar ile Refet ve İsmet Beyler kastediliyor.

📅6 Kasım 1920
📍Bakü
🗣️Joseph V. Stalin:

"Elde silah İtilaf'a karşı savaşan Kemal Hükümeti'nin kişiliğinde, diğer bütün sömürgeleri ve yarı sömürgeleri etrafında toplayan burjuva-devrimci bir çekirdiğimiz var."

📕Sarıhan, 1995, c. 3, s. 273; Yerosimos, 2000, s. 185

📅27 Nisan 1920

"..Gottard Jaeschke’ye göre, Mustafa Kemal, Türk varlığı noktasından hareketle üzülerek bir kurban vermeye hazırdı. Azerbaycan’ın 27 Nisan 1920’de Sovyetleştirilmesi, Moskova ve Ankara’da aynı derecede sevinçle karşılanmıştı."

📕Memmedova, 2016, s. 85

📅29 Ocak 1921
📍Ankara
🗣️Mustafa Kemal'den Sovyet Rusya temsilcisi Eşba Yoldaş'a:

"Meclis'ten geçen son kanunla, Türkiye'de cumhuriyet yönetimi kuruluyor. (..) bizim yönetim sistemimiz Bolşeviklerinkine yakındır."

📘Atatürk'ün Bütün Eserleri, 2004, Cilt 10, s. 358

📌İstitrad

📅4 Kasım 1922
📢"Norwich Bulletin"e göre saltanatın ilga edilmesini;

"Türkiye’de saltanatı destekleyen bazı çevreler, TBMM’nin kararını Bolşevik politikanın bir zaferi ve Türkiye'nin Sovyetleştirilmesinin başlangıcı olarak aksettirmiştir."

📕Ertuğrul ve Uyar, 2020, s. 133

📅22 Şubat 1921
🗣️Joseph Stalin'den Yusuf Kemal (Tengirşenk) Bey'e:

"İttifak akdedemeyiz. Çünkü İngilizlerle bir ticaret muahadesi yapacağız. Kardeşlik muahedesini imza ederiz. Siz Ermenistan meselesini kendi kendinize hallettiniz."

📗Jaeschke, 1989, c. 1, s. 141

"Rakibi Mustafa Kemal’in yıldızı yükseldikçe, Moskova’daki Enver’in yıldızı alçalmaktaydı. Sovyetler Birliği, Kremlin’in Mustafa Kemal’in milliyetçi Türk hükümetiyle vardığı anlaşmaya dayanarak, Gürcistan, Ermenistan ve Azerbaycan’ı ezebilmişti."

📕Fromkin, 2008, s. 400

📅4 Ocak 1922
📨M. Kemal'den Lenin'e mektub:

"..kuvvetler ayrılığı.. Batı'da, kapitalist sınıfın tüm millet üzerinde hâkimiyetini kurmak.. için ustaca tezgahlanan bir sistemdir o. Bu bakımdan, biz, Sovyet sistemine kapitalist sisteme göre çok daha yakınlaşmış vaziyetteyiz"

🗣️Mustafa Kemal:

"Kapitalizm (..) bütün dünyanın, bütün milletlerin müşterek düşmanıdır. (..) Bankalar, sendikalar onun en kuvvetli silahlarıdır. Ve bütün milletleri bu silahla mağlup eder."

📕Perinçek, 2014, s. 126

📅23 Mayıs 1921
🗣️Sultan Vahideddin'in İstanbul'daki İngiliz Fevkalâde Komiseri Horace Rumbold'a beyanı:

"Mustafa Kemal'in şahsî ihtirasları (personal aims) var, Bolşevik yardımı aldı."

📗Gotthard Jaeschke, "Türk Kurtuluş Savaşı Kronolojisi", 1989, c. 1, s. 152

📅23-27 Mart 1921
Lenin'in M. Kemal'e gönderdiği nakit, 3.500.000 altın rubleye iblağ etmekteydi.

📕Perinçek, 2014, s. 132

📌1921'de 1 ruble 60 kuruş idi binaenaleyh yardım 2.100.000 lira; Maliye Vekâletinin harcama yetkisi ise 10.080.000 lira idi.

📙Müderrisoğlu, 1974, s. 351

📅20 Temmuz 1921
📨Mustafa Kemal'in Kâzım Karabekir'e cevabı:

"Teşkilâtı Esasiye Kanununda cumhuriyeti ifade eden bir şey yoktur."

📗Jaeschke, 1989, c. 1, s. 157

📅31 Temmuz 1921

"18 Eylül 1920'den bu yana Rusya'dan gönderilen silah ve cephane miktarları açıklandı: 30.000 tüfek, 15.500 süngü ve kasatura, 31.317 sandık cephane, 207 hafif ve ağır makinalı tüfek, 26 top, 21.000 atım top cephanesi."

📕Sarıhan, 1995, c. 3, s. 632

📅1922
✍️Sultan Vahideddin:

"Mustafa Kemal'in adamları ihtilâlcidir. Onlar Türkiye'yi alt üst edecekler. Ne bana hürmet edecekler ne de devlet daireme. Dîni yok edecekler. (..) Ankara'nın adamları Moskof'tan gelen kanlı ve kızıl fikirlerle dolu (..)"

📘Armstrong, 1925, p. 232

📌Not

Sultan Vahideddin'in Müttefikleri kendi tarafına çekme gayreti, Ankara'yı güdümleyen "ortak düşman" Bolşevikler idi görünüyor.

📅12 Aralık 1921
📨İngiliz Harbiye Nezâretinin Hariciye Nezâretine gönderdiği muhtıraya göre;

"Ulusçu Batı Ordusu'nun elindeki tüfeklerin % 40'ının, makineli tüfeklerin % 24'ünün ve üniformaların %15'inin Bolşeviklerden geldiği tahmin ediliyordu."

📗Gökay, 1998, s. 164

📅30 Ekim 1918-15 Mayıs 1919, Mütareke Devri

"Bolşevik temsilcilerinin Türkiye'ye gelerek hazırlık aşamasındaki Milli Mücadele'nin önderleriyle çeşitli görüşmeler yaptıklarını biliyoruz. Sovyet temsilcileriyle görüşenler arasında Mustafa Kemal de vardır."

📕Perinçek, 2014, s.27

📅20 Şubat 1920
📨M. Kemal'den M. Talat'a mektup:

"..vatanımızı parçalanmak ve milletimizi İngiliz boyunduruğu altında görmek ihtimal-i meş'ûmu karşısında Bolşevik prensiplerini fi'len tatbik etmekte çare-i halâs tahmin olunursa cihet-i tatbikiyesindeki müşkülâta rağmen bugün.."

"..hâkim olduğumuz kuvvete istinaden o hususa da tevessül etmek lâzım gelebilir."

📘İlhan Tekeli & Selim İlkin. (1980). "Kurtuluş Savaşında Talat Paşa ile Mustafa Kemal'in Mektuplaşmaları". Belleten, 44(174), s. 324-325.

📌Not

Sultan Vahideddin ile sabık Şeyhü'l-İslâm Mustafa Sabri Efendi, Mustafa Kemal'i "Bolşevik" tavsif ederken doğru teşhiste bulundukları görülmektedir.

📅21 Şubat 1920
🗣️Mustafa Sabri Efendi: "İttihadçılar Bolşeviklerle anlaşmak istiyorlar." (Jaeschke, 1989, c. 1, s. 90).

"Gönderilen altın rubleler yalnızca hükümetin kasasına girmiyordu, gizli yollardan bazı kimselerin ceplerini de buluyordu."

📘Dagobert Von Mikusch, "Gâzi Mustafa Kemal", 2000, c. 3, s. 104

📌İngiliz istihbarat raporuna göre Sovyet Rus Cumhuriyeti'nin Ankara temsilcisi Aralov, Birinci Meclis'te mebus satın almıştır.

📌

📅1 Kasım 1922. Sinob mebusu ve Sıhhiye Vekili Rıza Nur ve rüfekasının kanun teklifi, tadil edilerek kabul edildi ve saltanat kaldırıldı.

İstanbul'daki İngiliz Baştercüman Andrew Ryan'ın muhtırasına göre Rıza Nur, "Bolşeviklerden ödenek alıyordu".

"En az Yunan işgalcilere olduğu kadar İngiliz emperyalistlere karşı da verilen ulusal bağımsızlık savaşı sırasında, ulusal Sovyet Rusya'ya dayanan Mustafa Kemal kimi zaman çok açık anti-emperyalist bir söylem kullanacaktır."

📘Georgeon, "Osmanlı-Türk Modernleşmesi..", 2006, s. 9

📌Tahlil

Mustafa Kemal'in 1919-1922 devresindeki "Batı aleyhtarı" söylemleri; para, silâh, mühimmat, insan kaynağı temin ettiği Sovyet Rus Cumhuriyeti'nin beklentileri/tahsilatı kapsamında anlamını bulmaktadır.

"Yalnızca 1921'de Sovyet hükümeti Türk halkının ulusal kurtuluş kuvvetlerine 6,5 milyon altın ruble tutarında para, 33.275 tüfek, 327 makineli tüfek, 1.500 kılıç, 20.000 gaz maskesi, 57.936.000 fişek, 120.476 mermi, 45 top, 'Jivoy' ve 'Jutkoy'(1) torpidoları vermiştir. Frunze.."

"..daha 1921 sonlarında Türkiye’yi ziyaretinde Trabzon'da, Kemalistlere 1.100.000 altın ruble vermiştir.(2)"

📘(1) Dokumenti vreşnoy politiki SSSR, c. III, s. 323; (2) S. Velikov, age., s. 51; Aktaran: Dimıtır Vandov, "Atatürk Döneminde Sovyet/Türk İlişkileri", 1982, s. 205

📌Not

"Dimıtır Vandov" muhtemelen Federal Almanya'da ikâmet eden, komünist bir gurbetçi zira kitabın kaynakçası önemli ölçüde Türkçe kitaplardan ve gazetelerden müteşekkil.

⚠️Sultan Vahideddin'in "M. Kemal Bolşeviktir." cümlesine bir izah

📅30 Aralık 1920
🗣️Cavid Bey'den Kont Sforza'ya:

"Rus ne kisveye girerse girsin, Türk'ün daima düşmanı kalacağını ve İstanbul'u istemekten vazgeçmeyeceğini söyledim."

📘"Meşrutiyet Ruznâmesi", 2015, c. 4, s. 199

📅8 Ağustos 1922
🗣️Yahudi Bolşevik Karl Radek:

"Talat Paşa, (..) 1919 Eylül ayındaki Denikin saldırısı sırasında dış ülkelerde bulunan Sovyet temsilcileriyle görüştü ve Rus-Türk yakınlaşmasının propagandasını yaptı."

📘Adıgüzel, 1985, s. 44

📌Mustafa Sabri Efendi farkında.

📅7 Nisan 1921
✍️Kominternin Güneydoğu Avrupa ülkelerine hitab eden "Kommunismus" mecmuası:

"..Sovyet Rusya'nın Kemal'le ittifak yapmasının ne denli doğal olduğu ortaya çıkar. Bunun yanısıra Kemal, komünist ajitasyona büyük bir özgürlük tanımıştır."

📘Adıgüzel, 1985, s. 21

📅21 Mart 1921
🗣️Sultan Vahideddin:

"Kemalistler.. Haricî destek aradılar ve Bolşeviklerde buldular. Bolşevikler artık Türk sınırına çok yakın.. Müslüman Türkler, dinleriyle bağdaşmadığı için Bolşeviklikle hiçbir işi olamaz ama eğer onlara zorla dayatılırsa, o zaman ne olacak?"

Sultan Vahideddin nazarından Anadolu'daki efkâr-ı umumiye:

1) Anadolu'ya gönderdiği kumandan ihanet etmiş, ordusu yok artık.

2) İttihadçılarla ve bilhassa 1877-1878'de Türkleri kesmiş olan Rusların üstelik Yahudi Dönmesi ekseriyetli Bolşevik devrimci hükûmetiyle ittifak kurmuş.

3) Dönmeler Anadolu'da nüfuz kazanmış ve Bolşeviklerin Romanov hânedanlığına yaptığına benzer şekilde Osmanoğlu hânedânlığını da ziyadesiyle kıyabilir.

4) Hılâfet ve Dârü'l-Hılâfe kâfirler tarafından payimal edilebilir, bu da ulusalcıların işine gelir.

Nüfuzlu Selânik Dönmelerinin Millî Mücadele harekatındaki umumî temayülleri ve temin ettikleri yurtdışı destekleri hakkında bir özet için bakılabilir:

📌İstitrad

"..hanedan mensubu sultan ve şehzadelerin memlekette arta kalan mallarından Dönmeler, Yahudiler ve Siyonistler istifade etmişlerdir ve Türk milleti sultanların ve şehzadelerin bir çöpüne el sürmemiştir."

📕Düzdağ, 2002, s. 311

📌İstitrad

"Hatta çok iyi görüştüğüm bir Yahudi antikacı Kurkia, bu hâl ile alay eder ve kendi şivesiyle 'Abdülhamid'in tek vârisi, Sami Günzberg'dir' derdi."

📗Bali, 2014, s. 249

Günzberg, siyonist lider Weizmann tarafından maaşa bağlanmıştı.

İngiliz gizli istihbarat dairesi raporuna göre Bilecik görüşmesi heyetinin İstanbul'a avdet sebebi M. Kemal'in üç talebini kabul ettirmek idi.

"Padişah İstanbul'da oturacak, Hükümet Ankara'da olacaktır" maddesi dikkat çekici. Bolşeviklere danışılarak hazırlandığı muhtemeldir.

📅23 Nisan 1920 itibarıyla

Meclis Hükûmeti sistemi, "1789 Devrimi’nden sonra kurulan Fransız Ulusal Konseyi’nden olduğu gibi Rusça 'ispolkom' kısaltmasıyla bilinen Bolşevik İcra Komitesi’nden de esinlenilmişti."

📕Fraser, Mango & McNamara, 2011, s. 225

📅19 Eylül 1919

Sadrâzam Ferid Paşa, "Trabzon'dan Anadolu'ya sızan Bolşeviklerle ilgili ne gibi tedbirler alındığını" Trabzon valisine sordu.

Paşa'ya göre Anadolu'daki millîciler, Yunan'ın İzmir'den tahliyesi girişimlerini tehlikeye düşürmektedir.

📕Sarıhan, 1994, c. 2, s. 117

📅10 Ekim 1919
✍️Mustafa Kemal, Millî Harekat liderlerinden Harbiye Nâzırı Cemal (Mersinli) Paşa'ya gönderdiği telgrafta;

İstanbul Çarlık Rusyası'na vadedilmiş olduğu için Cihan Harbi'ne mecburen girilmiştir dedi.

📕Sarıhan, 1994, c. 2, s. 160

📅3 Mayıs 1920
📍İcra Vekilleri Heyeti kuruldu.

Meclis Hükûmeti sistemi, "1789 Devrimi’nden sonra kurulan Fransız Ulusal Konseyi’nden olduğu gibi Rusça ispolkom kısaltmasıyla bilinen Bolşevik İcra Komitesi’nden de esinlenilmişti."

📕Fraser, Mango & McNamara, 2011, s. 225

📅26 Haziran 1922
✍️İngiliz Gizli İstihbaratı mahrem raporu:

"Sovyetler, önceleri Mustafa Kemal'i devirmek için Enver'i kullanmayı amaçlamışlar. Enver, bu amaçla Kafkaslarda çalışmaya koyulmuş. Tehlikeyi kavrayan Mustafa Kemal, Sovyetlere yanaşmış ve gizli bir anlaşma yapmış."

📅18 Temmuz 1922
📨İngiltere'nin Şam Konsolosu Palmer'den Dışişleri Bakanı vekili Balfour'a:

"..Signor Touzzi.. şunları söyledi: Anadolu, yokluk ve sıkıntı içinde. Bolşevik yardımı olmasa Mustafa Kemal'in askeri direnişi çöker."

📕Şimşir, 2000, c. 4, s. LXXV

✍️Hâfız İsmâil:

"..Dönme Kabakcının Kuvâ-yı Milliyesi ve sahtekâr Bolşeviklik propagandasile.."

📕Alemdar, 5 Mart 1336-1920, Aded 444-2742, "Bizi Nereye Götürüyorlar", s. 2

📅16 Mart 1920
📨Ankara'daki Mustafa Kemal'den Erzurum'daki Kâzım Karabekir'e:

"Batum'da Bolşeviklik ilan" edilmeli. "Bolşevikliğin Kars, Artvin, Ardahan ve Gürcistan'da da yayılması pek yararlı olacaktır."

📕Zeki Sarıhan, "Kurtuluş Savaşı Günlüğü", 1994, c. 2, s. 431

📅8 Mayıs 1922
✉️İstanbul’daki İngiliz Fevkalâde Komiseri Robeck’ten Hariciye Nâzırı Curzon’a yıllık mahrem rapor:

“Padişah.. Mustafa Kemal tarafından kendisine karşı takınılmış olan saldırgan tavrın farkındadır ve Bolşevik rejimin korkusuyla,” milliyetçilerin “Bolşevikler..”

“..ile olan yakın ilişkisinden endişe duymaktadır. Şu andaki aciz durumu, ülkesinin refahı için olan samimi endişesiyle birleşince, kendisini sempatik ve biraz acınası bir figür haline getirmektedir.”

📕Ali Satan, “İngiliz Yıllık Raporlarında Türkiye 1921”, 2011, s. 21

"..1919-1923 yıllarında Mustafa Kemal Paşanın.. -genç Sovyet devletinin etkili maddî, parasal ve diplomatik desteği ile- gerek kokuşmuş padişahı, gerekse itilâfın Yunanlı yardımcı birliklerini Anadolu'dan kovuşu.."

📙Glasneck, 1976, s. 56

Mason Amerikalı sermâyedarlar/kapitalistler tarafından fonlanan mason Bolşevikler meselesi:

Bolşeviklerin Kemalistlere yardım etmesi, masonik bir vecibe çerçevesinde de değerlendirilebilir. Nitekim biliyoruz ki Kemalist seçkinlerin seçkinleri ekseriyetle mason idi.

Bolşevik seçkinler arasında Yahudi asıllıların ve Kemalist seçkinler arasında Sabataycıların nüfuzlu olmaları, hiç şüphesiz, Sovyet Rus Cumhuriyeti ile BMM Hükûmetinin müspet ilişkilerine esaslı bir faktör teşkil etmiştir denilebilir.

"Atatürk, Sovyetler Birliği ile olan ve Türkiye'nin itilâfa karşı savaşında değer biçilemeyecek bir arka destek sayılan dostluğu, Türk bağımsızlığının direği olarak niteliyordu."

📙Johannes Glasneck, "Türkiye'de Faşist Alman Propagandası", 1976, s. 62

📅11 Nisan 1920

"Mustafa Kemal, Karabekir'e Bolşeviklerle bir an önce ilişki kurmak gerektiğini bildirerek bu konuda alınan tedbirlerin bir sonuca ulaşıp ulaşmadığını sordu."

📕Zeki Sarıhan, "Kurtuluş Savaşı Günlüğü", 1994, c. 2, s. 478

📌İstitrad

Sadrazam Ferid İngilizlerle ittifak arayışında iken Mustafa Kemal de Bolşeviklerle ittifak peşinde. İtilâf Devletlerinin Payitaht ile taşra arasında kurdukları entrika düzeni de ayrı bir bahistir elbette.

Mustafa Kemal'in Turancıları ve Turancılığı tasfiye etmesi ile Sovyet Rus Cumhuriyeti yardımları/güdümü arasında anlamlı bir ilişki var mıdır?

📙Johannes Glasneck, "Türkiye'de Faşist Alman Propagandası", 1976, s. 197, dipnot 106

📅23 Nisan 1920

"Kâzım Karabekir, Anadolu'nun kurtuluşu için Bolşevik ordularıyla elele vererek harekâttan başka bir çare kalmadığını Ankara'ya bildirdi. (..) Mustafa Kemal, 26 Nisan'da Lenin'e bir mektup yazacak"

📕Zeki Sarıhan, "Kurtuluş Savaşı Günlüğü", 1995, c. 3, s. 3

📅8 Mayıs 1920

"Ankara Hükümeti, Sovyet Hükümeti'yle anlaşma yapmak üzere Rusya'ya gidecek olan Dışişleri Bakanı Bekir Sami Bey'e bir talimat verdi. Talimatta özetle şöyle deniyor: (..) Para, silah, makinalar, gerekirse askerî birlikler istiyoruz."

📕Sarıhan, 1995, c. 3, s. 31

📅9 Mayıs 1920
🗣️Mustafa Kemal:

"Kafkasyanın son vaziyeti Malûmu Âliniz Kızıl Ordu namı altında hizmet eden islâm bolşevik ordusu Baküye girdikten sonra Ermenistan hududuna kadar gelmiş.."

📕TBMM Gizli Celse Zabıtları, Cilt 1, s. 22

📅11 Mayıs 1920

Hariciye Vekili Bekir Sami (Kunduh) ve İktisad Vekili Yusuf Kemal (Tengirşenk) beyler "Sovyetlerle bir dostluk ve yardım anlaşması" yapmak üzere Ankara'dan Moskova'ya doğru yola çıktı.

📕Zeki Sarıhan, "Kurtuluş Savaşı Günlüğü", 1995, c. 3, s. 36

📅11 Mayıs 1920
🗣️Hamdullah Subhi (Tanrıöver)

"..Bolşevizm İslâm memleketlerinde dine karşı tecavüzkâr olmadı. ..İman ediyorum ki, memleketimizdeki müstevli hain kuvvetleri kovmak için bizim en tabiî müzahirimiz gelen Bolşevik kuvvetleridir."

📕TBMM Zabıt Ceridesi, c. 1, s. 258

📅11 Mayıs 1920
🗣️Besim Atalay:

"Büyük Peygamberimiz diyor ki: Dini ve Müslümanlığı yine ondan olmıyan birtakım insanlar temin ve teyidedecek, işte Allah o kuvveti bize gönderiyor. Biz Bolşeviklere mümaşat etmekle bilâkis şeriate daha fazla yaklaşıyoruz."

📕TBMM ZC, c.1, s. 258

📌Not:

Mustafa Kemal'in muvazaa partisi olan Türkiye Komünist Fırkası, 22 Kasım 1920 tarihli meclis kararına istinaden heyet teşkil etmiş ve Sabataycı Tevfik Rüştü'nün (Aras) liderliğinde Moskova'ya göndermiştir.

Besim Atalay, mezkûr heyette idi.

📕Perinçek, 2014, s. 94

📅3 Haziran 1920

"Sovyet Dışişleri Bakanı Çiçerin, Mustafa Kemal'in Lenin'e hitaben yazılmış 26 Nisan tarihli mektubuna cevap verdi. (..) 2 milyon lira ile 60.000 tüfek, 112 hafif makinalı tüfek ve 10 ağır topun verileceği belirtildi."

📕Sarıhan, 1995, c. 3, s. 68

📅Mart 1921

"Bu arada Sovyet Rusya ulusal kuvvetlere savaş malzemesi ve altın göndererek büyük bir yardım sağladı. Bankanın Trabzon şubesine, 2.200.000'i Kızıl Ordu'nun Sibirya'da el koyduğu Amiral Kolçak'ın hazinesinden gelen, yaklaşık 3,5 milyon altın ruble yatırıldı. Bu.."

"..para o sırada Ankara hükümeti nezdinde elçilikle görevlendirilmiş Frunze tarafından bizzat bankanın kasasına yatırıldı."

📗André Autheman, "Bank-ı Osmanî-i Şahane", 2002, s. 254

📌Gerillanın tasfiyesi olayı ile Bolşevik yardımları ilişkisi

📅26 Mayıs 1921
📨K. Karabekir'den M. Kemal'e ve M. Fevzi'ye:

"Tarafımızdan tedabir-i lazime yapılıyor. ..Enver’in programını izahla Bolşevik olduğunu, dinden çıkarak kadınların erkeklerle birlikte açık gezeceklerini halka anlatarak hissiyat-ı diniyeleri tahrik olunuyor..."

📅15 Temmuz 1920
✍️Tiflis'teki İngiliz Albay G. B. Stokes'in raporu:

"Azerbaycan halen Bolşeviklerin elinde bulunuyor. Bunun sorumluluğu M. Kemal ve Nuri Paşalara ait. Zira, Bolşeviklerden silâh ve cephane almak umudunda olan M. Kemal'in onlarla doğrudan doğruya temasa.."

"..geçebilmek için Azerbaycanlılara Bolşevik yönetimi kabul etmelerini telkin etti. Bolşeviklere karşı ayaklanan Azerler bastırıldı ve Ermenilerin yardımıyla Bolşevikler Gence'de 15.000 Tatar'ı (Azeriyi) katletti. Halen Bolşeviklerin terör rejimi hakim."

📕Şimşir, 1975, 2/LXVII

📅11 Temmuz 1920
📨Batum'daki İngiliz Bahriye Subayından İngiliz Bahriye Nezâretine muhtıra:

"Bolşevikler Azerbaycan'a âniden geldi, ayaklanan Azeriler Bolşevikleri yenilgiye uğratabilecek iken arkadan Ermenilerin haince saldırısına uğradı ve 10-15 bin Tatar (Azeri) katledildi."

📅12 Mayıs 1920

BMM Hükûmeti, "Bolşevik yardımlarının ne olacağının bilinmediği, Kızılordu'nun Türkiye'ye karşı tutumunun açıklığa kavuşmadığı, İtilaf Devletlerini Türkiye aleyhine kışkırtacağı gerekçeleriyle Doğu harekâtının ertelenmesini Karabekir'den tekrar istedi."

📅29 Ocak 1921
📍Ankara

M. Kemal, Sovyet Rus Cumhuriyeti “Doğu Halkları Propaganda ve Hareket Konseyi” temsilcisi Eşba’ya;

cumhuriyetin bilfiil kurulduğunu ve hılâfet müessesesinin istikbalde kaldırılacağını ifade etti.

📘Atatürk'ün Bütün Eserleri, 2004, c. 10, s. 358-359

📅29 Ocak 1921
🗣️M. Kemal'den Eşba'ya

"Rusların Bakû'yu alması sırasında tutuklama ve idamlar olduğuna ve Azerbaycan'ın zenginliklerinin Rusya'ya taşınmasına ilişkin haberler gelmiştir. Türkistan'da Müslümanlara karşı neredeyse katliam uygulanmıştır."

📘ABE, 2004, c. 10, s. 360

📌

📅14 Ağustos 1920
✍️BMM İktisad Vekili Yusuf Kemal (Tengirşenk):

"Lenin sarayda oturmuyor. Kapısında kapıcı ve nöbetçi görünmüyor. İlmi ile Karl Marks'ı geçen, başka milletleri Rus yapmak siyasetinin iki büyük yapıcısı Çarlık'la Ortodoks Kilisesi'ni yıkan Lenin. Pantolonu.."

"..ütüsüz. Bize iltifatlarda bulundu. Dünyanın en tatlı ve sevimli adamlarından biri."

📕Zeki Sarıhan, "Kurtuluş Savaşı Günlüğü", 1995, c. 3, s. 173-174

📅14 Ağustos 1920
🗣️M. Kemal:

"İslâmiyetin en âli kaide ve kanunlarını ihtiva eden bolşevizmin, bizim dahi mevcudiyetimize kastetmiş olan müşterek düşman aleyhinde, bugün ihraz etmiş bulunduğu zafer, bizim için de şayanı teşekkür, bir neticedir."

📕TBMM ZC, Cilt 3, s. 207

📌İstitrad

Mustafa Kemal, 1921'de, Amerikalı gazeteci/ajan Clarence Streit'e "dini konularda pek bilgim yoktur" demiştir.

Ayrıca "The American Jewish World", Streit'e dayandırdığı haberinde, Mustafa Kemal'in Sabataycı kökenli olduğunu belirtmiştir.

📅19 Ağustos 1920
📨Azerbaycan'ın Sovyet Rus Cumhuriyeti güdümündeki cumhurbaşkanı Neriman Nerimof'tan BMM reisi Mustafa Kemal'e mektub:

"Müslüman komünistleri sizin maksudunuza çatmak yolunda var kuvvetlerini sarf edeceklerdir."

📕T.B.M.M. Zabıt Ceridesi, Cilt 3, s. 333

📅31 Ağustos 1920
🗣️Sovyet Rus Cumhuriyeti temsilcisi Upmal'ın Erzurum'daki nutku:

"Yaşasın Türkiye'nin Kızıl ordusu!"

📗Gotthard Jaeschke, "Türk Kurtuluş Savaşı Kronolojisi", 1989, c. 1, s. 119

📅8 Eylül 1920
✍️Selânikli Abdülgani Ahmet (Doyran) Bey'in gazetesi "Öğüd":

"Kızıl Ordunun Kafkasya'ya geldiğinden beri ümitlerimiz yükseldi, fakat biz bolşevik olabilir miyiz?"

📗Jaeschke, 1989, c. 1, s. 120

📅14 Ağustos 1920

"Bekir Sami Bey, Lenin’e Anadolu halkının ve Büyük Millet Meclisinin selamlarını ilettikten sonra Sovyetlerin ilan etmiş olduğu prensiplere bağlı kalacaklarını ve milli sınırları içerisinde bağımsız yaşama emellerinden başka bir amaçları olmadığını izah" etti.

"Anadolu hareketinin henüz iç ve dış politikalarının net bir şekilde belirlenmediği ancak onların 'her halükarda cumhuriyeti benimseyecekleri' Sovyet belgelerinde ifade edilen başka bir husustur."

📕RGASPİ, 159-2-57-1; akt., Çakıcı, 2021, s. 139

📅27 Ağustos 1920

Kâzım Karabekir, "Genelkurmayın bilgi istemesi üzerine, Bolşevik ordularında bulunmadığı için ordudaki subay apoletlerini söktürdüğünü, erlerin de başlarına kızıl yıldız taktıklarını bildirdi."

📕Sarıhan, 1995, c. 3, s. 189

📅2 Eylül 1920

"Ankara Hükümeti, gönderdiği talimatta Rusların Türkiye'yi oyaladığını, Batı'ya karşı Türkiye'yi bir koz olarak kullanacağını, Ermenistan'ı yenip Azerbaycan'la Türkiye arasındaki ilişkiyi sağlamadığını, Türkiye'ye Bolşevikliği sokmaya çalıştığını bildirdi."

📌Dipnot

Bolşeviklerin Polonya'da mağlub olduğu (16 Ağustos) hengâmda, İtilâf Devletleri ile M. Kemal arasında gizli temaslar kurulduğunu ve teklifler yapıldığını; millîci harekette de İttihadçılar ile Kemalistlerin iktidar mücadelesi verdiğini hatırlayalım.

📅2 Eylül 1920
✍️Genelkurmay Başkanı ALBAY İsmet (İnönü) Bey'den Doğu Cephesi Komutanı General Kâzım Karabekir'e:

"Doğu ordusu kışkırtılabilir. Hükümet aracılığı ile olmayan devrim çalışmalarının kesinlikle yasaklanması kararlaştırılmıştır."

📌M. Kemal tedirgin olmalı.

📌Dipnot

Kemalist teşkilatta denge (Batılıların tabiriyle "stability") sarsılmış durumda olmalı ki, Erkân-ı Harbiye Reisi Miralay İsmet Bey'in 1 Eylül 1920 tarihli talimatında şu karar yer almıştır:

Büyük Millet Meclisi'nin Sivas'a nakli.

M. Kemal'in Fransız "Le Journal" gazetesine "arkamda bütün İslam dünyası var" beyanatı (2 Eylül 1920) ile

Enver Paşa'ya cevabî mektubunda dile getirdiği "amaç İslam birliği kurmak değil" (4 Ekim) cümlesi, söz konusu "denge"sizliğe delâlet etmektedir.

📌

"I. İcra Vekilleri Heyetinde Dahiliye Vekili olan ilk üç milletvekili Bolşevik eğilimlidir."

📕Yalçın, 1995, s. 408

📌1'inci İcrâ Vekilleri Heyeti devresi: 3 Mayıs 1920 - 24 Ocak 1921

📅Ekim 1927
✍️Mustafa Kemal, Tokat mebusu ve 65'e karşı 98 reyle Dahiliye Vekili seçilen Nazım Öztelli'yi itham etmiştir:

"Nazım Bey bizzat veya dolaylı olarak yabancı çevrelerden bazıları ile temas yolunu bulmuş; onlardan teşvik görmüş ve yardım imkânlarını da sağlamıştı."

Fevkalâde ironiktir ki eldeki yüzlerce veriye göre Mustafa Kemal de, "paralı uşak" nitelendirdiği Nazım (Öztelli) Bey'e benzer şekilde;

"bizzat veya dolaylı olarak yabancı çevrelerden bazıları ile temas yolunu bulmuş; onlardan teşvik görmüş ve yardım imkânlarını da sağlamıştı."

📌Bu bağlamda doğru bir kanaat elde etmek için şu bilgi zincirleri okumak faydalı olabilir:

📅6 Eylül 1920
✍️Şark Cephesi, 9. Fırka tahkikat raporu:

"Bolşeviklerin takib ettikleri program efradca mechul.. kendi memleketlerini kurtarmak için zaman icabatı bizimle de ittifak ediyorlar biz de bu sayede kuvvetlerinden istifade ederek memleketimizi kurtaracağız diyorlar."

"Efrat: padişahı vatan haini, din düşmanı ad etmektedirler. Çünkü sulhü kendi arzu etmeseydi bittabi imza edilmezdi. Bundan da sarfı nazar tâ bidayetde İstanbulda kalmayıp Anadolu dahiline kaçıp gelmesi lâzımdı, diyorlar."

📕Kâzım Karabekir, "İstiklâl Harbimiz", 1960, s. 878-879

Padişah Sevr'in imzalanması hâlinde Millîciler tarafından vatan hainliğiyle itham edileceğinin farkındaydı ve Sevr'i imzalamamıştır.

⚠️Teşkilât-ı Esâsiye Kânununa/Cumhuriyete Bolşevik/Sovyet Rus Cumhuriyeti nüfûzu

📅13 Eylül 1920
"Halk Zümresi'nin siyasî programına dayanılarak.. hazırlanan 31 maddelik Halkçılık programı".

📅20 Ocak 1921'de
"Hükümet tarafından yumuşatılmış biçimi" anayasa kabul edilecektir.

📅13 Eylül 1920

"Mustafa Kemal, Mustafa Suphi'nin, Bakû'dan gönderdiği 15 Haziran tarihli mektubuna cevap verdi. Aynı amaç için çalıştıklarını, Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Teşkilatı'nın Sovyet idare teşkilatından farksız olduğunu ileri sürdü."

📕Sarıhan, 1995, c. 3, s.210

📌Saltanatın İlgasında Bolşevik Etkisi?

📅14 Eylül 1920
✍️Kâzım Karabekir'den Ankara'daki Millî Meclise rapor:

"Bolşevik sefaretinin başkâtibi Opmal"ın mütalaası: "..Eğer Türkiyenin âtide yine sultan hükümetinin tegallübüne düşmiyeceği ve bu köhne idarenin fenalığı halka.."

"..açıkca anlatılsa ve bilhassa iktisadî siyaseti ilân edilse hem emperyalist tahakkümünden kurtulursunuz hem de mütekabil itimat daha esaslı olur. Bu gün halen halka padişahınızı esaretden kurtararak yine başınıza geçireceğinizi söyliyorsunuz. Biz dahi bu sultan hükümetinin.."

"..ne olacağını bilmiyoruz. Eğer Türkiyenin bu günkü halk hükümeti ahaliye propaganda yapmayı muvafık bulmuyorsa bir Türkiye komünist fırkasının alenî çalışmasına müsaade etmelidir. Tâ ki Rus Sovyet hükümeti de görsün ki Türkiyede emperyalist hükümeti aleyhine çalışıyor."

📕Kâzım Karabekir. (1960). "İstiklâl Harbimiz" içinde (s. 883). İstanbul: Türkiye Yayınevi.

📅14 Eylül 1920

"Ali Fuat Paşa, Eskişehir'den Mustafa Kemal'e gönderdiği yazıda, komünizm konusundaki tutumunu sordu. Yazıya göre mebus Hacı Şükrü Bey, Mustafa Kemal'in komünizm akımının gayriresmi olarak yayılmasını istediğini söylüyor."

📕Sarıhan, 1995, c. 3, s. 212

📅16 Eylül 1920

"Mustafa Kemal, Batı Cephesi Komutanı Ali Fuat Paşa'nın komünizm hakkındaki dünkü sorularına cevap verdi; Sovyetler hakkındaki kuşkularını dile getirdi, ancak komünizme ve Bolşevizm'e açıktan karşı olmayı uygun görmediğini belirtti"

📕Sarıhan, 1995, c. 3, s. 213

📅18 Eylül 1920

"Halkçılık programı Meclis'te okundu. ..Ali Şükrü Bey, bunun Bolşevizm'e özenti olduğunu ileri sürerek, din esasına göre bir program yapılmasını önerdi. Özel bir komisyona havale edilen program.. 20 Ocak 1921'de Anayasa metni olarak kabul edilecek."

📅21 Eylül 1920

"Rus limanlarından Karadeniz kıyılarına yapılan ulaştırmayı düzenlemek amacıyla, Bahriye Kaçakçı Müfrezesi kuruldu. Sovyetlerden silah ve diğer savaş araçları gelmeye başladı."

📕Zeki Sarıhan, "Kurtuluş Savaşı Günlüğü", 1995, c. 3, s. 218

📅11 Eylül 1920

"İstiklal Mahkemeleri... TBMM Genel kurulu, 8 Eylül'de görüşmeye başladığı tasarıyı oy çokluğu ile kabul etti." (Sarıhan, 1995, c. 3, s. 208).

📌İstiklâl Mahkemeleri, Sovyet Rus modelini örnek almış idi.

📌İstitrad

Sabataycı (Selânik Dönmesi) Tevfik Rüştü (Aras) [daha sonra CHP Tek-Parti yönetimi değişmez Dışişleri Bakanı];

1⃣ hem İstiklâl Mahkemelerinin
x.com/omerdumgiriz/s…

2⃣ hem Türkiye Komünist Fırkası muvazaa partisinin kurucularındandır.

"Çiçerin, bizim İstiklal Mahkemeleri'ni kendilerinin Çeka Mahkemeleri'ne benzetiyordu."

📕Hulûsi Turgut, "Atatürk'ün Sırdaşı Kılıç Ali'nin Anıları", 2007, s. 373

📌Georgi Çiçerin: Sovyet Rus Cumhuriyeti Dışişleri Halk Komiseri.
📌ÇEKA: Sovyet Rus istihbarat teşkilâtı.

📅22 Eylül 1920

"Sovyet yardımı ilk silahlar Trabzon'da teslim alındı."

📕Zeki Sarıhan, "Kurtuluş Savaşı Günlüğü", 1995, c. 3, s. 219

Müşahede edildiği üzere, Sovyet Rus Cumhuriyetinin silâh yardımı, BMM Hükûmetinin tavizlerini, Sovyetvârî yasalarını ve uygulamalarını takib etmektedir. Başka bir deyişle teminat.

📅25 Eylül 1920

"Padişahlığın ve Halifeliğin durumunu görüşmek için Meclis'te yapılan gizli oturumda Mustafa Kemal, Vahdettin için 'hain' sıfatını kullandı."

📕Zeki Sarıhan, "Kurtuluş Savaşı Günlüğü", 1995, c. 3, s. 223

📌M. Kemal'de Sovyet Rus etkisi

📌İstiklâl Mahkemelerine Sovyet etkisi hakkında

📅8 Mayıs 1925
📨İstanbul'daki Amerikan Fevkalâde Komiseri Amiral Bristol'dan ABD Dışişlerine:

"Ankara, kendini hızla Çeka modeline göre biçimlendiriyor. Görünüşe bakılırsa amacı her türlü siyasi muhalefeti bertaraf etmek.."

📅4 Ekim 1920

"Sovyetlerin ilk elçilik kurulu Ankara'ya geldi (Birinci Temsilci Verboff, yardımcısı Upmal-Angarski). Mustafa Kemal, kurulu saygı ve dostlukla selamladı ve onların kullandıkları 'Yoldaş' lakabını aynen benimsediklerini söyledi."

📕Sarıhan, 1995, c. 3, s. 233

📅5 Ekim 1920
✍️"Hâkimiyet-i Milliye" gazetesi:

"Dün Ankara'ya gelen Bolşevik elçiliğini saygı ve dostlukla selamlarız. Gelenlerle aynı amaca giden yoldaşlarız. Doğu tarihinin büyük bir olayı artık emrivaki halinde: Türk-Bolşevik ittifakı."

📕Sarıhan, 1995, c. 3, s. 235

📅6 Ekim 1920

Miralay Refet (Bele) kumandasındaki 8.000 mevcudlu ve "Rus yardımı silahlarla donanmış" vaziyetteki kolordu, Konya'daki Delibaş Ayaklanmasını şiddetle bastırdı.

📕Sarıhan, 1995, c. 3, s. 235

⁉️Kuvâ-yı Milliyede ÇEKA yöntemi?

📅27 Eylül 1920

Çerkes Ethem, "Açıksöz" gazetesine mülakat verdi.

"Ethem Bey, iyi tatbik edilmek şartıyla, bu memleket ve bu millet için Bolşevikliğin kabul edilmesinden başka çare kalmadığını beyan etmişlerdir."

📕Sarıhan, 1995, c. 3, s. 226

📅8 Ekim 1920
✍️M. Kemal'in örtülü ödenekli matbuatçısı Yunus Nadi, gazetesi "Yenigün"de;

Sovyet Rusya Dışişleri Halk Komiseri Çiçerin'in BMM Riyasetine mektubunu neşretti:

"Tabiattan gelen bir dostluk, tabiî bir ittifakın en canlı tezahürü."

📕Sarıhan, 1995, c. 3, s. 238

📅9 Ekim 1920
✍️M. Kemal'in tetikçisi Recep Zühtü'ye (Soyak) aid "Hâkimiyet-i Milliye" gazetesi:

"Dünyanın manzarasını değil temellerini değiştirmeye doğru giden komünizmin azamî programını dahi savunmayı çoktan beri mesleğimize kaydetmiş bulunuyoruz."

📕Sarıhan, 1995, c. 3

📅12 Ekim 1920
✍️Hâkimiyet-i Milliye:

"Karl Marks, dünyanın yürüyeceği yolları keşfetmekle iftihar edebilir. ..Anadolu Komünizmi, Rusya'daki kanlı ve haşin proletarya diktatörlüğü'ne lüzum kalmaksızın daha faydalı, daha etkili sonuçlara doğru gidecektir."
x.com/omerdumgiriz/s…

📅15 Ekim 1920

"21 Eylül'den beri Rusya'dan gönderilen ilk parti silah ve cephanenin tamamı teslim alındı: 2815 tüfek, 1885 sandık cephane."

📕Zeki Sarıhan, "Kurtuluş Savaşı Günlüğü", 1995, c. 3, s. 245

📅15 Ekim 1920
✍️"Vakit" gazetesi:

"Trabzonda Bolşevik Acenteleri

(Oryent Nivz) gazetesinin (Cağadamard)a atfen yazdığına göre Rus Bolşevik acenteleri peyderpey Trabzona vâsıl oluyorlar. Bundan birkaç hafta evvel yirmi otuz kişi vâsıl olmuşlar ve hükûmet-i mahalliye ile.."

"..temasda bulunmuşlardır. Me'murîn-i hükûmet bunları hüsn-i sûretde kabul etmişdir. 10 Eylülde Moskovadan Trabzona Ankaraya azimet etmek içün bir hey'et-i mahsûsa vâsıl olmuşdur."

📕Vakit, 15 Teşrîn-i evvel 1336-1920, Numero 1024, s. 1

📅15 Ekim 1920
✍️Çerkes Ethem'in "Seyyâre-i Yeni Dünyâ" nam Bolşevik gazetesi:

"İstanbul ile Ankara birleşemez. Eğer birleşilecekse, Anadolu'daki kahraman halkı ezen, esirliğe mahkûm eden bütün toplumsal sözleşmeler, kanunlar, tamamen yıkılmalı, yakılmalı."

📅16 Ekim 1920
✍️Hâkimiyet-i Milliye:

"Rus Bolşevizmi, Türk komünizmi. Bolşevizm inkılabı, bütün komünizm hareketleri için bir model değil, pek kıymetli, pek canlı, pek muazzam bir rehberdir. Her şeyde taklitçilik fenadır, bilhassa inkılapçılıkta."

📕Sarıhan, 1995, c. 3, s. 247

📅17 Ekim 1920
Sovyet Rus Cumhuriyetinin Van'dan ve Bitlis'ten Ermenistan'a toprak ilhak etmek istemesi üzerine BMM, "hayal kırıklığına" uğradı.

📅18 Ekim 1920
M. Kemal, Bolşevik cereyanı kontrol altına alabilmek için "Türkiye Komünist Fırkası" muvazaa partisini kurdurdu.

📅20 Ekim 1920
✍️İtalyanların Anadolu'ya naklettiği Mahmut Esat (Bozkurt), "Türkiye Komünist Fırkası" kurucularından sıfatıyla, Yunus Nadi'nin "Yenigün"ünde makale neşretti:

"Bolşevizm'in tehdidi altındayız. (..) Komünizm, Türkler için bir ideal değil, bir araçtır."

📅6 Kasım 1920
🗣️Bakû’de bulunan Sovyet Rusya yetkilisi Joseph Stalin:

"Elde silah İtilafa karşı savaşan Kemal Hükümeti'nin kişiliğinde, diğer bütün sömürgeleri ve yan sömürgeleri etrafında toplayan devrimci bir çekirdeğimiz var."

📕Sarıhan, 1995, c. 3, s. 273

📅9 Kasım 1920
✍️Hâkimiyet-i Milliye:

"Komünist Bayramı
Ankarada Tezâhürât

..Hâkimiyet-i Milliye, Rusyadan gelen yoldaşları Çarlar memleketinde vücûda getirmeğe muvaffak oldukları büyük eserden dolayı en hâr-ı hissiyât içinde tebrik eder.."

📅2 Ağustos 1921
🗣️Sinop mebusu Rıza Nur Bey:

"Meselâ silâh meselesi. Silâh alınıyor. Silâhın bir kısmını biliyorsunuz ki, bedava aldık, Ruslar verdiler. Cephane bol bol verdiler."

📕T.B.M.M. Gizli Celse Zabıtları, Cilt 1, s. 136

📌Not: Tavizlere binaen hibe edildi.

📅29 Kasım 1920
✍️M. Kemal'den Çiçerin'e:

"Asya ve Afrika'nın esir halkları, uluslararası kapitalizmin kendilerini kullandıklarını anladıkları gün, burjuva iktidarlarının sonu gelmiş demektir."

📕Sarıhan, 1995, c. 3, s. 303

📅14 Aralık 1920

"Mustafa Kemal, Stalin'e gönderdiği mesajda, Bolşeviklerle Müslümanları birleştirmeye çalışmasından ötürü teşekkür etti, emperyalizmin, bu iki grubu karşı karşıya getiremediği gün yıkılacağını ileri sürdü."

📕Sarıhan, 1995, c. 3, s. 326

📅14 Aralık 1920
📨Enver'den Karabekir'e mektub:

"Mustafa Kemal Paşa biraderime İngilizlere bel bağlamamasını, Sovyetler'le bir anlaşmazlık çıkarmamasını tavsiye ettim. Ermenistan'ın Bolşevikleşmesi bizim millî şeklimize tesir etmez kanısındayım."

📕Sarıhan, 1995, c. 3, s. 327

📅2 Ocak 1921
🗣️Türkiye Komünist Partisi Genel Sekreteri Mustafa Suphi'den Moskova sefiri Ali Fuat Paşa'ya:

"Mustafa Kemal'in ilkelerini genel siyaset açısından doğru buluyoruz. Bir gün Saltanat ve Halifeliğin kaldırılması gereğine inanıyoruz."

📕Sarıhan, 1995, c. 3, s. 349-350

📅3 Ocak 1921
📨Belçika'nın İstanbul sefiri Michotte de Welle'den Belçika Hariciyesine rapor:

"Merkezî hükümet kuvvetli olmazsa Anadolu asîleri çok yakın bir gelecekte Sovyetlerin hakimiyeti altına düşecektir."

📕Sarıhan, 1995, c. 3, s. 351

📅7 Ocak 1921
✍️ABD'de neşredilen "The New York Times" gazetesi:

"Kemalistler Anadolu'da topladıkları orduyu ve ülkeyi Bolşevikleştirdiler."

📕Zeki Sarıhan, "Kurtuluş Savaşı Günlüğü", 1995, c. 3, s. 356.

📅11 Ocak 1921

Sovyet Dışişleri Bakan Müsteşarı Karahan, Halil Paşa'dan Enver Paşa'nın Anadolu'da ikilik çıkarmamasını istedi:

"Ancak Mustafa Kemal başarılı olamazsa, Enver Paşa Anadolu'ya geçebilir."

📕Sarıhan, 1995, c. 3, s. 361

📅15 Ocak 1921
ARMHC Erzurum Şubesi heyeti topluca istifa etti. Hoca Raif Efendi'ye göre;

Ankara Hükûmeti, Halkçılık Programı adı altında anayasa tasarlayarak ve resmî bir komünist fırka teşkil ederek "sol"a kaymıştır ve idare de Bolşevik tarzı bir cumhuriyete doğru gitmektedir.

📅16 Ocak 1921

"Çerkez Ethem'in 1. Kuvayı Seyyaresi içinde önemli bir kuvvet olan 'Bolşevik Taburu' Komutanı İsmail Hakkı Bey, Kütahya'ya gelerek" Ankara Hükûmeti ordusuna katıldı.

📕Zeki Sarıhan, "Kurtuluş Savaşı Günlüğü", 1995, c. 3, s. 368

📅14 Şubat 1921

Sovyet Rusya Cumhuriyeti, "Tuapse'den deniz yoluyla Ankara'ya 3.733 tüfek, 5.000.000'dan fazla mermi" gönderdi.

📕Zeki Sarıhan, "Kurtuluş Savaşı Günlüğü", 1995, c. 3, s. 408

📅20 Mart 1921

"16 Mart tarihli Türk-Sovyet Anlaşması'na göre Sovyetler'in yapmayı üstlendikleri yıllık 10 milyon altın rublenin 4 milyon lirası yola çıkarıldı."

📕Sarıhan, 1995, c. 3, s. 457

📅24 Nisan 1921
✍️Azerbaycan Devrimci Komitesi Başkanı Neriman Nerimanof ve Dışişleri Bakanı M.D. Gusseynov, TBMM'nin kuruluş yıldönümünü kutladılar:

"Yaşasın Devrimci Türkiye! Yaşasın Sovyet Federasyonu'nun Türkiye ile ittifakı!"

📕Sarıhan, 1995, c. 3, s. 508

📅2 Temmuz 1920
📍Ankara, BMM
✍️Vali Hamit Kapancı:

"Emperyalist düşmanlardan ancak Bolşeviklerin yardımıyla kurtulunabileceği kanaati hasıl olmuştu... Kulağa hoş gelsin diye Bolşevikliğe Halkçılık adı verilmişti."

📕Akal, 2013, s. 356

📅25 Mayıs 1921
📨Rumbold'dan Curzon'a muhtıra:

"Padişah, Kemalistlerin Bolşeviklerden yardım aldıklarını söyleyerek bir kez daha Bolşevik tehlikesine parmak" bastı.

📕Şimşir, 1979, c. 3, s. XCII

📅27 Mayıs 1921
📨Enver'den Cavid'e mektup:

"Anadolu'nun son zamanlardaki şeklini hiç beğenmedim. Moskova'da kendilerine, Batı ile bir an önce sonuca varmalarını bildirmiştim. Ankara tersine şahsi diktatörlüğe ve Rus istikametine atıldı."

📕Sarıhan, 1995, c. 3, s. 547

📅9 Haziran 1921
✍️Belçika'nın İstanbul'daki Orta Elçisi de Welle:

"Türk-Sovyet Anlaşması'nın gizli bir maddesine göre Ruslar Türkiye'ye 150.000 kişilik bir ordu göndermeğe hazır iseler de Türkler bunu istemiyor."

📕Sarıhan, 1995, c. 3, s. 563

📅17 Haziran 1921
✍️Hakkı Halit'in Alemdar'daki makalesinden:

"Bolşeviklerle, Almanlarla anlaşma yapan Ankara'nın istiklalitamcıları kimi aldatıyorlar! (..) İstiklal-i tamın mümkün olmadığını beylerin, paşaların bilmeleri lazım."

📕Sarıhan, 1995, c. 3, s. 572-573

📅27 Haziran 1921

Mustafa Kemal, "Milletlerin Çarlığa karşı ayaklanması ve Çarlık zihniyetini terketmesiyle Türkiye'nin Osmanlı Devleti devrine ait kayıtları kırmasını birbirine benzetti, 16 Mart tarihli Türk-Sovyet Anlaşması'nı övdü."

📕Sarıhan, 1995, c. 3, s. 586

📅3 Temmuz 1921

"Amerikan Yüksek Komiseri Amiral Bristol'un yabancı bir kaynaktan öğrendiğine göre, iki Bolşevik atlı tümeni Sivas dolaylarında, iki piyade tümeni ise Erzurum yakınlarında görülmüş."

📕Sarıhan, 1995, c. 3, s. 593

📅6 Temmuz 1921
✍️İngiliz "The Times" gazetesi:

"II. Wilhelm'in yerine Lenin Türkiye'nin hamisi oldu."

📗Gotthard Jaeschke, "Türk Kurtuluş Savaşı Kronolojisi", 1989, c. 1, s. 156

📅31 Temmuz 1921

"Genelkurmay'a sunulan raporda, 18 Eylül 1920'den bu yana Rusya'dan gönderilen silah ve cephane miktarları açıklandı: 30.000 tüfek, 15.500 süngü ve kasatura, 31.317 sandık cephane, 207 hafif ve ağır makinalı tüfek, 26 top, 21.000 atım top cephanesi."

📌"İstiklal Harbi: Azerbaycan Komünistlere Nasıl Teslim Edildi?"

🗣️Said Alpsoy
youtube.com/live/C74OEf6k5…

✍️Amerikan İstihbaratı:

"Kemalist ordusunun yiyecekleri çok kötü. Bir avuç tahıl ve ekmek. Askerler, askere alındıkları elbiselerle cepheye gönderiliyor. Yeteri kadar tüfek, fişek yok. Ordu, Sovyetler ne vermişse onunla yürüyebiliyor. Orduda Kafkasya'dan gelen Müslümanlar var."

"Bilinçli bir Türk milliyetçisi olan Mustafa Kemal'in başka bir Türk halkının, yani Azerilerin bağımsızlığını baltalaması kaderin en büyük cilvelerinden biri olsa gerektir."

📕Michael A. Reynolds, "İmparatorlukların Çöküşü: Osmanlı-Rus Çatışması (1908-1918)", 2016, s. 267

"Kızıl Ordu Nahçıvan vilayetini silip süpürdüğünde Azeriler, Mustafa Kemal'in adamlarını kendilerini kurtarmak için Azerbaycan'ı Ruslara satmakla suçladılar ki bu pek de temelsiz bir itham sayılmazdı."

📕Reynolds, 2016, s. 269

📅4 Aralık 1921
✍️Ali Kemal:

"Emperyalizm! kapitalizm! Bu iki kelime, bir zamandan beri Ankara'nın lisanından düşmez oldu. Zorbalarımız, bu davaları Leninlerden, Troçkilerden işittiler, aldılar."

📅5 Aralık 1921

"Tiflis'ten Sarıkamış'a gelen Türk memurları, Halil Paşa'nın ve çevresindekilerin şunları söylediğini aktardılar: Barıştan sonra Anadolu'da esaslı bir devrim yapmak için bomba da kullanarak her yolda çalışacağız. Halihazır siyasî kurumları yıkacağız."

📅3 Aralık 1921

İngiliz istihbaratı raporuna göre Sovyet ajanı olan Ahmet Agayef, Ankara Hükûmeti tarafından Matbuat Umum Müdürü tayin edildi.

📕Zeki Sarıhan, "Kurtuluş Savaşı Günlüğü", 1996, c. 4, s. 174

📅21 Haziran 1921

"Paisa Akhbar"ın belirttiğine göre İngiliz hükümeti, Ankara Hükûmetinin, "dinsiz ve İslamın en büyük düşmanları olan Bolşeviklerin etkisi altında kaldıklarını" söylüyordu.

📙Fida Hussain, "Hindistan Matbu'atında Türk Kurtuluş Savaşı ve İnkılâbı", 2012, s. 89

📅22 Aralık 1921
📨Frunze'den Moskova'ya rapor:

"Ordunun donatımı kötü. Türkiye bize umut bağlamıştır. 100.000 tüfek, 600 makinalı tüfek, 3.500 mitralyöz, 600.000 mermi, 400.000 el bombası, top, üniforma istiyorlar. Kalan 3.500.000 altın ve diğer yardımın.. yapılması.."

Türkiye Kemalist Cumhuriyeti'n "tam bağımsız" bir devlet olarak kurulduğu hamâsî iddiası, doğru değildir. Bilakis, 1919-1922 devresindeki dış yardımlar bağlamında, Türkiye'nin İtilâf ve Bolşevik sarkacında nasıl parsellendiği araştırılmalı ve ortaya konmalıdır.

Çarpıcı bir örnek olarak Ankara Hükûmeti'nin Büyük Millet Meclisi celse salonuna Şûrâ suresinin 38'inci âyetini* levhalatması, dönemin İslâm-Bolşeviklik mezci diskuru bağlamında Bolşevik etkisini içermektedir.

*Ve emruhum şûrâ beynehum (aralarında meşveret ederek emrederler).

📅21 Ocak 1921
👥M. Kemal-Eşba Görüşmesi

"Mustafa Kemal devrimci programını" açıklamıştır. "Cumhuriyet, adı konmasa bile, 20 Ocak 1921 Anayasası'nın kabulüyle bir bakıma hukuken de kurulmuştur. Yeni anayasayla şûralarla yönetim sistemi benimsenmiştir."

"Halk, fermansız ve fetvasız yaşamayı öğrenmektedir. Halifelik de bağımsızlıktan sonra kalkacaktır."

📕Mehmet Perinçek, "Atatürk'ün Sovyetlerle Görüşmeleri", 2014, s. 90

Örneğin; Ankara Hükûmeti'nin Kasım 1920'deki Musaggar Meclis tasarısı ile Yüksek Sovyet Prezidyumu arasındaki benzerliğe Rıdvan Akın dikkati çekiyor.

📕Rıdvan Akın, "TBMM Devleti (1920-1923)", 2001, s. 208-209.

"Hemen belirtilmelidir ki, Birinci Meclis komün idaresini ülkenin kurtuluşunu sağlayacak mucizevi bir formül olarak görmüştür: Ertuğrul Mebusu Necip Bey’in konuşması.. bunun en açık kanıtıdır."

📕Akın, 2001, s. 275

📅22 Aralık 1921
✍️Mahmut Esat'ın (Bozkurt) "Hâkimiyet-i Milliye"deki yazısından:

"Bugün artık bir emek-halk devleti kurulmaktadır. Bundan geri dönen gericiler, şiddetle cezalandırılmalı ve yok edilmeli."

📕Zeki Sarıhan, "Kurtuluş Savaşı Günlüğü", 1996, c. 4, s. 199

📅24 Aralık 1921
🗣️[11 Mayıs 1920 meclis konuşmasında Bolşevikliğe yaklaşarak İslâm Şeriatı'na yaklaştıklarını iddia eden] Besim Atalay:

Sultan 3. Selim hariç tüm Padişahlar memleketi çiftlik olarak görmüştür. Son olaylar üzerine millet hâkimiyeti eline aldı.. kan döktü..

📅29 Aralık 1921
✍️Ali Kemal:

"Moskoflar ve Biz: Avrupa'da kale bile alınmayan Orta Asya'dan Ukrayna'ya kadar geçici ve muhtelif devletlerin birbiri ardınca Ankara'ya gelen sefaretleri için sarf olunan vakit ve paraya ne derece esef edilse yeridir. Çünkü havaya gidiyor demektir"

📅2 Ocak 1922

"Akşam Frunze'nin şerefine Sovyet Rusya Elçiliği'nce verilen şölende bir konuşma yapan Mustafa Kemal, Türklerle Rusların aynı yolda olduklarını söyledi: Yönetimimizin esası şûra sistemidir."

"Sovyetlerin malzeme yardımı ve diplomatik desteğine karşılık olarak ise Ankara, Gürcistan ve Azerbaycan'ı Sovyetlerle birliğe zorlama diğer bir ifadeyle Kafkasları Sovyetler kontrolüne sokma sorumluluğunu üstlenmiştir."

📙Ali Balcı, "Türkiye Dış Politikası", 2017, s. 51

🗣️M. Kemal'den Sovyet elçiye:

"1919'da Havza'da görüştüğümüz Sovyet delegasyonuna da açıkça belirttiğimiz gibi, zaferden sonra Türkiye'de bir takım sosyal devrimler yapılacaktır. Hilafet kaldırılacak, saltanata son verilecek ve cumhuriyet kurulacaktır."

📕Konak, 2017, s. 246

💯puanlık sual:

Memleket dahilindeki müesseseleri yıkmak için yurtdışına vaadlerde bulunup destek temin eden kişiye ne denir?

"Jeopolitik dinamikler bundan daha şaşırtıcı şekilde tersyüz olamazlardı. İki yıldan az bir süre içinde Rusya, Osmanlı İmparatorluğu için en büyük tehdit olmaktan çıkıp Anadolu'daki Müslüman çoğunluğun* en sağlam ümidine dönüşmüştü."

📕Reynolds, 2016, s. 265

*Kemalistlerin (ÖF)

Ve fakat "Bolşevikler, Anadolu dahil Müslüman dünya üzerinde nüfuz sahibi olma emellerini sürdürüyorlardı."

Üstelik tükenmiş Türkiye'deki siyasî ve içtimaî dengelerin de alt üst edildiğini söyleyebiliriz. "Moskof"un müttefiki bir "millî" hareketle karşı karşıyaydı halk.

"Moskof", Yunandan daha zararsız değildi. Bu akıl almaz ittifaka nazaran Mustafa Kemal'e katılmayı reddedenler Kuvâ-yı Milliye vasıtasıyla vatan haini ilân edildi, sindirildi, yok edildi.
x.com/omerdumgiriz/s…

📅9 Ocak 1922
✍️Ali Kemal

"Ankara memlekette ihtilal ateşini yeniden tutuşturdu. Müessese namına ne kalmışsa yıktı. Ankara Hükumeti ile Erivan, Tiflis, Ukrayna hükümetleri arasında bir fark var mıdır? Müstebit Kuvayı Milliye Hükümeti de İttihat Terakki yoldaşları gibi tarumar.."

"Yeni Rus sefîri (Aralof)un Trabzondan geçerken alınan resmi

(Sağdan sola) Sefâret Ataşemiliteri (İzov Narof), Trabzon Rus Konsolosu, Trabzon Fırkası Kumandanı Sâmi Beğ, yeni sefir (Simon Aralof), refîkası Madam (Aralof)"

📕Tevhîd-i Efkâr, 31 Kânûn-ı sânî 1922, s. 1

📅2 Şubat 1922
📝Frunze'den Rus Komünist Partisi Merkez Komitesine Türkiye raporu:

"Türkiye bütçesi açık verdi, Sovyet finansmanı gereklidir. Türkiye'de en önemli askerî sırları önüme serdiler ve Türk ordusunun durumunu Ukrayna ordusunu bildiğim gibi bilmekteyim."

📅25 Şubat 1922
✍️Ali Kemal:

"Su uyur düşman uyumaz. Topu topu" destegîrimiz "olarak bir Moskova kaldı ki öyle bir afetin dostluğu elbette düşmanlığı kadar zararlıdır."

📕Zeki Sarıhan, "Kurtuluş Savaşı Günlüğü", 1996, c. 4, s. 294

📅27 Şubat 1922
✍️ Ali Kemal:

"Bolşeviklerin siyasi tekamülleri Çarlık siyasetine doğrudur. Ankara'dan Afganistan'a kadar her yerde faaliyet gösteriyorlar."

📕Sarıhan, 1996, c. 4, s. 294

📌Mustafa Kemal, "Köylü milletin efendisidir" terkibini kullanmamıştır.

Sovyet Rusya güdümü şartlarında tam olarak şöyle demiştir:

"Türkiye'nin sahibi hakikisi ve efendisi, hakiki müstahsıl olan köylüdür."

📕T.B.M.M. Zabıt Ceridesi, Cilt 18, s. 5

📅1 Mart 1922
🗣️M. Kemal:

"Siyaseti iktisadiyemizin mühim gayelerinden biri de menafii umumiyeyi doğrudan doğruya alâkadar edecek müessesat ve teşebbüsatı iktisadiyeyi kudreti maliye ve fenniyemizin müsaadesi nispetinde Devletleştirmedir."

📕TBMM Zabıt Ceridesi, Cilt 18, c. 6

Mustafa Kemal, devletleştirilecek müessese olarak, ilk, madenleri zikrediyor.

İlginçtir, İstanbul'daki İngiliz Fevkalâde Komiseri Rumbold da, Curzon'a gönderdiği 7 Mart 1922 tarihli muhtırasında, şu istihbaratı bildiriyordu:

"Ruslar, Ankara'dan maden imtiyazı istiyormuş."

M. Kemal, 1 Mart 1922 tarihli konuşmasında, Şeriye ve Evkaf Vekâleti'ne bağlı vakıf mallarının "mühim bir servet teşkil ettiğini" ve halledileceğini belirtmiştir.

Konuşmasının siyakında, Sovyetlerle ilişkileri zikrediyor. Bilinçaltı: Evkafın devletleştirilmesinde Sovyet etkisi?

📅1 Mart 1922
🗣️M. Kemal:

"Ukrayna Sosyalist Sovyet Cumhuriyeti ile.. bir muahede akdettik. ..şehrimize gelen fevkalâde murahhas ve kıymettar asker; (Fronze) yoldaşın pek samimî ve dostane etvar ve afaliyle, aramızda ne kadar iyi tesirat ve hâtırat bırakmış"tır.

Tarihî somut verilere göre Mustafa Kemal, ilhamlarını ve prensiblerini "gökten ve gaipten değil, doğrudan doğruya" Leninizmden almış bulunuyordu, denilebilir.

📅1 Mart 1922
🗣️Mustafa Kemal:

"Tam ve hakiki, istiklâlimizi açık ve samimî en evvel teslim ederek, bize yed-i muhadenetini uzatan Rus Şâralar Cumhuriyeti ile revabıtı uhuvvetkâranemizin tahkimi siyaseti hariciyemizin esasıdır."

📕T.B.M.M. Zabıt Ceridesi, Cilt 18, s. 11

Budanmış Türkçe ile ifade edilecek olursa Mustafa Kemal şunları söylemiştir:

"Tam ve gerçekçi, bağımsızlığımızı açık ve içtenlikle en önce onaylayarak, bize dost elini uzatan Rusya Sovyet Cumhuriyeti ile kardeşçe bağlarımızı güçlendirmek dışişleri politikamızın temelidir."

Başka bir deyişle Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti, uluslararası ilişkilerde, Sovyet Rusya Cumhuriyeti'ne yaslanmakta idi. Sovyet Rusya Cumhuriyeti'ne danışmaksızın, bilgi vermeksizin, onay almaksızın başka bir devletle anlaşma yapamazdı.

📅8 Mart 1922
🗣️Ali Kemal:

"Bolşevikler, Anadolu'yu ele geçirmeye çalışıyorlar, fırıldaklar çeviriyorlar."

📕Zeki Sarıhan, "Kurtuluş Savaşı Günlüğü", 1996, c. 4, s. 313

"Moskova hükümeti şüphe yok ki, Anadolu'nun her tarafında siyasi temsilcilerini ve memurlarını ikame etmek, propaganda şebekesini düzenlemek ve genişletmek için Ankara'nın dostluğundan yararlanıyor. Bu, Ankara'ya yardımcı olmasının bir bedelidir."

📕İzzet Paşa, 2017, c. 2, s.152

📅23 Mart 1922
🗣️BMM Buhara elçisi, Karakaşî Sabataycı Galip (Pasiner) Paşa;

"dünyanın emperyalistler ve mazlum Şark milletleri olmak üzere iki kısma ayrıldığını, Rusya'nın devrimde öncülük yaptığını, emperyalizme karşı el ele vermek gerektiğini söyledi."

📌Kemalistler üzerindeki Sovyet Rusya nüfuzu

📅3 Nisan 1922
✍️Mustafa Kemal'in örtülü ödenekten fonladığı matbuatçı Yunus Nadi'ye ait "Yenigün" gazetesi:

"İnkılapçı Türk ordusundan Kızıl Ordu'ya selam."

📕Zeki Sarıhan, "Kurtuluş Savaşı Günlüğü", 1996, c. 4, s. 360

Mustafa Kemal; Sovyet elçi Aralov'un tebriknamesine cevaben bir mektub göndermiş ve Sovyet Rusya'nın prensiblerini şöyle nitelendirmiştir:

"rehâkâr" (kurtarıcı).

Kızıl Orduyu da şöyle övmüştür: "muazzam Kızıl Ordu."

📕İkdam, 5 Nisan 1338-1922, Numero 8999, s. 1

Mustafa Kemal'in övdüğü Kızıl Ordu, yine Mustafa Kemal'in teslim etmiş olduğu Azerbaycan'ı işgal ettiği sırada yaklaşık olarak 15.000 Azerî Türkü katletmiş idi.

Sultan Vahideddin'e göre Ankara Hükûmeti, İttihad ve Terakki Fırkası'nın yeniden dirilmesinden ibaret bir "askerî ihtilâl teşkilâtı" idi.

Bolşevik oldukları hâlde, "nasyonalizm" (milliyetperverlik) maskesiyle Yunan istilâsını istismar ediyorlar ve güçleniyorlardı.

📅6 Kasım 1922
🗣️Sultan Vahideddin'den Rumbold'a:

Bolşevik Kemalistler "bir çeşit silâhsız hükümet darbesi yaparak hükümeti devirdi". Sadece memleketimdeki cismanî kuvvetimi değil, "aynı zamanda Türkiye dışındaki bütün Müslümanların haklarını ayaklar altına" aldılar.

📅1 Kasım 1922
Saltanat hilafetten ayırıldı, kaldırıldı.

📅4 Kasım
✍️Amerikan "Norwich Bulletin" gazetesi:

"Türkiye’de saltanatı destekleyen bazı çevreler, TBMM’nin kararını Bolşevik politikanın bir zaferi ve Türkiye'nin Sovyetleştirilmesinin başlangıcı olarak aksettirmiştir."

📅10 Nisan 1922
📨Mustafa Kemal, Lenin'e mektup göndererek Sovyet Rusya'dan para ve malzeme yardımı talep etti:

"Aziz Başkanım, en ciddi ve en derin bağlılık duygularımla, en iyi niyetlerimi sunarak bitiririm."

📙Yerasimos, 2000, s. 452

📅10 Nisan 1922
📨Ankara'daki Sovyet Rusya elçisi Aralov'dan Dışişleri Halk Komiseri Yardımcısı Karahan'a:

TBMM Hariciye Vekili Yusuf Kemal dedi ki: "Anadolu Türkiyesinin prestiji ve önemi yalnızca Sovyet Rusya ile aramızdaki dostluk sayesinde korunabilmektedir."

Mustafa Kemal'in İslâm'ı tasfiye etmiş olması, Türkiye'de yaşamakta olan mühim bir kitle tarafından müspet bir vakadır. Mustafa Kemal, Müslüman görünüp ama Sovyet Rusya'dan destek almış olmasına ve bu suretle İslâm müesseselerini ters yüz etmesine rağmen, tebcil edilmektedir.

İşin daha vahim boyutu, Mustafa Kemal, sadece Sovyet Rusya tarafından fonlanmak ve teçhizatlandırılmakla kalmamış; Türkiye'nin İslâm iddiasından tecrit edilmesi noktasında, Müttefikler tarafından da gizli ve alenî desteklenmişliğidir.

Elimizde yüzlerce (belki de binlerce) somut, tarihî delil bulunmaktadır. Âdil, namuslu araştırmacılar ne kadar iyi yazarsa yazsın, okuyucular usûl ve erkan bilmediği müddetçe, Kemalist tarih anlatısı, çapulcuları vasıtasıyla "hakikat" bilinecektir (sebepler açısından).

Neyse ki hikmet-i ilâhî daimâ arka planda işlemektedir. Bizler elimizden gelen gayreti göstereceğiz. Tevfik Allah'tandır.

📅18 Nisan 1922
✍️ Ali Kemal:

"Bolşevikler, fenalıklarda Çarlığı geride bıraktılar. Bolşeviklik mülkü yıktı, milleti yaktı. Ne anane bırakı ve mukaddesat. (..) Fakat Ankara'da (..) dinî ve millî gayelerin birinci hürmetkârları gibi görünüyorlar."

📅19 Nisan 1922
🗣️Sovyet Rus elçi Aralov:

"Yeni Türkiye ordusu, yalnız Anadolu'nun değil, bütün Şark'ın kurtuluşu için ileri karakol teşkil eden bir kuvvettir."

📕Zeki Sarıhan, "Kurtuluş Savaşı Günlüğü", 1996, c. 4, s. 389

📅21 Nisan 1922
✍️İngiliz İstihbaratı:

"5 Martta Rus Büyükelçisi Aralov.. itilâf devletlerine karşı doğu halklarının saflarını sıklaştırmalarından sözetti. Mustafa Kemal, Türk ve Rus ordularının kuzeyden güneye aynı düşmana karşı, aynı hattı savunduklarını söyledi."

📅26 Nisan 1922

"Doğu Cephesi Komutanı Karabekir, 3.500.000 altın rublelik Rus yardımının Samsun 'a geldiğini Ankara'ya haber verdi."

📌Dipnot: 1 adet Rus altın rublesi, 75 kâğıt kuruş değerinde idi (Duru, 2011, s. 139). Binaenaleyh 3.500.000 altın ruble=2.625.000 kâğıt lira.

Sovyet Rus Cumhuriyeti'nin 3.500.000 altın rublelik yardımı, başka bir mukayeseyle, Batı Cephesinin bir aylık tam tekmil maaşını ve iaşe giderini (en az 2.000.000 lira) karşılıyor demek idi.

📕Maliye Vekili Hasan Saka'nın beyanatı; TBMM Gizli Celse Zabıtları, Cilt 3, s. 200

📅9 Mayıs 1922
✍️Rumbold'dan Curzon'a:

"Ankara haber ajansı, Kars antlaşması ile Ankara-Ukrayna antlaşmasını onayladıklarını duyurdu. Mustafa Kemal, Bolşevik dostlarıyla ilişkilerini güçlendiriyor. İçerde güçlükleri arttıkça Bolşeviklere daha çok bağlanıyor."

📅15 Mayıs 1922
✍️İngiliz Gizli İstihbarat Teşkilatı İstanbul şubesinin "Ruslarla Kemalistler arasındaki ilişkiler" hakkındaki muhtırası:

"Babıâli’ye ulaşan bir duyuru, Bolşeviklerle Kemalistler arasında sıkı ilişkileri doğruluyor. Anadolu’da Rus etkisinin arttığı söyleniyor."

"Artık biliyoruz ki, sonunda Amerikan halkı herhangi bir sorumluluk üstlenmeyi [yani Türkiye'de mandater bir yönetim kurulmasını] reddederken, Sovyet Hükümeti Mustafa Kemal'e ikinci bir savaşın gücünü sağladı."

📕Harold Nicholson, "Curzon The Last Phase 1919-1925", 1934, p. 67

📅11 Mayıs 1922
✍️Sovyet Rusya Dışişleri Halk Komiseri Yardımcısı Karahan'dan Ankara'daki Büyükelçi Aralov'a:

"Enver'e karşı Rus Türk cephesi, Türklerin bizimle olan dostluklarının en iyi kanıtı olacaktır. Mustafa Kemal'e bir de şunu hatırlatınız: Türk ordusu Yunanlıların.."

"..saldırısıyla gerilemeye başladığı ve Türk Hükümeti Ankara'ya taşınmaya zorlandığı zaman biz Enver'i Anadolu'ya sokmadık, Ankara Hükümeti'ne karşı herhangi bir macera girişimine hiçbir olanak bırakmadık."

📕Yerasimos, 2000, s. 456

📅21 Mart 1921
🗣️Vahideddin Hân:

"Ankara’nın liderleri bu memlekette dikili ağacı olmayan; kan irtibatı veya bir rabıtası bulunmayan kimseler... M. Kemal menşei belli olmayan bir Makedonyalı ihtilâlci, daha çok Sırb’a benziyor... onların arasında hakikî bir Türk mevcut değil."

📅12 Mayıs 1922
✍️"Hâkimiyet-i Milliye"de belirtildiğine göre Müttefikler, Cenova Konferansında Sovyet Rusya'dan şunu rica etmişlerdir:

Türkiye üzerindeki nüfuzunuzu sulhu tesis etmek için kullanınız ve tarafsız kalınız.

📅12 Mayıs 1922
✍️Dârü'l-Fünûn tarih muallimi Ali Kemal:

"Bir milletin birliği önce her ferdin eşit olarak bütün hukukuna riayetle kaimdir. Mütegallip ve gasıp bir hizbin böyle körü körüne istibdat ve ihtiras oyuncağı olmak ahlaken bir zillet, siyaseten bir zuldür."

📅13 Mayıs 1922
✍️Ali Kemal'in "Türkler ve Moskoflar" nam makalesinden:

"Rusların Boğazlara dair Düvel-i Muazzama'ya karşı teklifleri, onların Çarlık siyasetini diriltmek istediklerini gösteriyor."

📕Zeki Sarıhan, "Kurtuluş Savaşı Günlüğü", 1996, c. 4, s. 428

1921 Sakarya Muharebeleri öncesinde ve sürecinde Enver'in Batum'dan Anadolu'ya girmesini engelleyen Sovyet Rusya, Mustafa Kemal'in iktidarda kalmasına ve onun "müşir" ve "gâzî" yapılmasına fevkalâde katkı sağlamıştır.

📕Tevhîd-i Efkâr, 26 Eylül 1921

Yunan taarruzu başlamazdan evvel Kafkas Ordusu, Ankara'ya ve Garb Cephesi'ne ulaştı.

📕Tevhîd-i Efkâr, 12 Ağustos 1921, s. 1

Kâzım Karabekir'in Kafkas Ordusu, iyi ilişkiler kurduğu Kızılordu'ya benzer şekilde er başlıklarına kızıl yıldız takmış ve subay rütbelerini sökmüş idi.

"Paris, 28 (T.H.R.) - Bolşevik Telgraf Ajansı işar ediyor: Sovyetler Hükümeti, memuriyetle Mustafa Kemal Paşa nezdinde bulunan Ceneral (Brosilof)u Mustafa Kemal Paşa Hükümeti ile beraber umur-ı muamelat-ı diplomatikiye ve askeriyeyi idareye memur edilmişdir."

"Cumhuriyetler istiklâllerini gaib etdiler mi?

Bazı haberlere göre, Bolşevik Hükümeti, Azerbaycan, Gürcistan, Ermenistan cumhuriyetlerinin istiklâllerine nihayet vermiş ve bu cumhuriyetlerin fedaratif bir ittihad teşkilini emretmişdir."

📕Tevhîd-i Efkâr, 3 Kânûn-ı sânî 1921

📅3 Aralık 1921

İngiliz istihbarat raporunda Sovyet Rusya ajanı olduğu belirtilen Ahmed Agayev (daha sonra "Ağaoğlu" soyadını alacaktır), TBMM Hükümeti tarafından Matbuat Umum Müdürü tayin edildi.

Sovyet Rusya, cumhuriyet idare şeklini ihrac etmekle yetinmemiştir.

📅3 Aralık 1921
🗣️Sovyet Rus Büyükelçisi Aralov'un katıldığı Ankara'daki Türk Ocağı açılışında Matbuat Müdürü Ahmed Agayev, Marks ve Lenin nazariyelerini övdü:

"Rusya'da Bolşevizmin hayata uygulanması, Marx ve Lenin teorilerinin doğruluğunu ispatladı."

Sovyet Rusya Kafkasya'da kurmuş olduğu kukla cumhuriyetleri yavaş yavaş yutarken, bu vekayiden tabiatıyla tedirgin olan TBMM, üzerindeki Sovyet nüfuzunu dengelemek için Müttefik yanlısı siyasete ağırlık vermiştir.

📅17 Mayıs 1922
✍️ Ali Kemal:

"Ankara-Moskova itilaf ve ittihadı.. bu dini, bu milleti, bu devleti gıllugışdan azade olarak seven her Türkü, her Osmanlıyı derinden derine düşündürmek iktiza eyler bir mevzu-yı müheyyic"dir.

📕Peyâm-ı Sabah, 17 Mayıs 1922, s. 1

✍️Dârü'l-Fünûn tarih muallimi Ali Kemal:

"Mahmud-ı sânî devrinde Mehmed Alinin kıyam-ı marufu sebebiyle Birinci (Nikola)nın Bâb-ı Âlî ile akdeylediği (Hünkâr İskelesi) muahede-yi hafiyesinde görüldüğü üzere Rusya devleti bazen Devlet-i Osmaniyeyi başkalarına karşı siyanet.."

"..etmek siyasetine sâlik oldu, Bolşevikler de yavaş yavaş Çarlığın yerini tutdukca tabiî bu an'ane-yi siyasiyesine de varis olurlar. Fakat ondan evvel (Moskova)nın bir Şark siyaseti tebarüz ve hatta bazı vekayi ile tebellür etdi ki o da küçük ve büyük bütün Asya.."

"..hükümetlerinden zîr-i idaresinde bir kitle teşkil ederek o kuvveti endişelerine, emellerine göre İngiltereden itibaren bütün Avrupanın, hatta cihan medeniyetinin aleyhinde kullanmakdır, işte böyle bir gayeyi kasdetdikleri içündir ki Bolşevikler yalnız Ankara ile değil.."

"..Kafkasya ile, İran ile âdetâ sıkı bir ittifak tarzında itilaf akdeylediler, aynı zamanda o esasa imtisalen diğer birer itilafname ile bu hükümetleri de birbirine bağladılar.

İmdi (Moskova) ile böyle bir alışverişin Ankara içün mahzurları nedir? Faideleri ne olabilir?"

✍️Ali Kemal:

"Halbuki (Moskova)nın Ankarada aradığı Kafkasyada, Tahranda, Kâbilde olduğu gibi Avrupaya karşı bazen bir kuvve-yi mukaveme, bazen bir vasıta-yı tehdid, bazen de Frenklerin (şantaj) dedikleri bir âlet-i tezvirdir."

Saray ve Bâb-ı Âlî, Mustafa Kemal'in Sovyet Rusya güdümüne girmesine muhalefet ediyordu, bu, İstanbul-Ankara münasebetinde asla göz ardı edilmemesi gereken bir gerçekliktir. Çünkü ister Çarlık olsun ister Bolşevik, Türkler üzerindeki Rus müktesebatı daima tehdiddir.

Üstelik, bu, Bolşeviklerin üst yönetimi, siyonist Yahudi idi.

Bâb-ı Âlî hariciyesi, Sovyet Rusya üst yönetiminin Yahudi hakimiyetinde olduğunu müdrik idi.

Ferid Paşa'nın Haziran 1919 tarihli muhtırası ile Saray'a ve Bâb-ı Âlî'ye muhalefetle temayüz eden M. Kemal'in bilhassa İngilizlerle gizli temaslarında Irak, Suriye, Filistin, Arabistan üzerindeki Türk haklarından feragat ettiğini ısrarla belirtmesi, çok mühim bir farktır.

📌Sovyet Rusya müzaheretinde "tam bağımsız"(!) TBMM Hükümeti
📅20 Mayıs 1922

Trabzon'daki Rus Konsolosu, TBMM Hükümeti'nin Buhara'ya sefir tayin ettiği Ali Galip'i (Pasiner) Buhara Cumhuriyetinde istemedi; TBMM Hükümeti, Sovyet Rusya'nın talimatına uydu.

📅23 Mayıs 1922
🗣️Ankara'daki Sovyet Rus Büyükelçi Aralov'dan "Hâkimiyet-i Milliye"ye beyanat:

"Türk-Rus dostluğu ve kardeşliği daima çözülmezdir. ..Aramızda zerre kadar görüş ayrılığı yoktur. Münasebetlerimiz kültürel ve iktisadî sahada da gelişmektedir."

📅25 Mayıs 1922
✍️Ali Kemal:

"Azerbaycan Şûrâları Reisi (Nerimanof) Yoldaş.. Bolşeviklerle fikren ve itikâden bu derece birleşen bu zat.. Rusyada dînin hükümetden tefrîki içün tâ zamân-ı kadîmeden beri çalışanlardan imiş."

📕Peyâm-ı Sabah, 25 Mayıs 1922, s. 1

Mustafa Kemal grubunun Türkiye'de İslâm'ı hükümetten ayırması olayı, katıksız "yerli-millî" bir tatbikat katiyen değildir.

Kemalist tarih anlatısının inşa ettiği "münezzeh" M. Kemal kültü; süper güç devletlerden silâh, mühimmat ile birlikte talimat da aldığının üzerini örter.

26 Mayıs 1922 tarihli "Hâkimiyet-i Milliye" gazetesinde neşredilen "Şair Nekrasof ve Halkcılıkdaki Mevkii" nam makale de delil teşkil etmektedir ki;

Sovyet Rusya, askerî ve diplomatik yardımları karşılığında M. Kemal grubuna inkılapçılık ve halkçılık ihraç/empoze etmiştir.

Hatırlanacak olursa, Sovyet Rusya'nın Ankara Büyükelçisi Semyon İvanoviç Aralov, 1922'nin Nisan ayında, kültür propagandası kapsamında matbuat giderleri için Mustafa Kemal'e 10 bin lira hibe etmiş idi.

📅26 Mayıs 1922
✍️Mustafa Kemal'in matbuatçılarından Celâl Nuri'nin gazetesi "İleri":

"Türk-Rus muhâdeneti daimî ve lâyetezelzeldir

Rus Sefîri Aralof Yoldaş iki hükümeti arasında zerre kadar ihtilaf-ı fikir yokdur, diyor"

📌Muhadenet: dostluk.
📌Lâyetezelzel: sarsılmaz.

Aralov, mezkûr beyanatını 23 Mayıs günü Hâkimiyet-i Milliye gazetesine vermiştir. İstanbul'da münteşir "Vakit" de 26 Mayıs tarihli nüshasında okuyucularına bu haberi duyurmuştur.

📅1 Haziran 1922

"Sovyetlerin 1 Eylül 1920'den bu yana parasız olarak verdikleri silahlar: Tüfek: 37.812, fişek: 44.587 sandık, makinalı tüfek: 324, top: 66, top mermisi 200.573, top kaması: 11."

📕Zeki Sarıhan, "Kurtuluş Savaşı Günlüğü", 1996, c. 4, s. 455

Sovyet ajanı olduğu belirtilen Ağaoğlu Ahmed'in "Türkiye Matbuat Cemiyeti" ve "Matbuat ve İstihbarat Umum Müdürü" bulunduğu devrede, Ankara basınının saltanat aleyhtarı neşriyata hız vermesi dikkat çekicidir.

✍️TBMM Hükümeti ile Sovyet Rusya arasındaki diplomatik ilişkilerde mümessil Doktor Rıza Nur:

Mustafa Kemal, "az kaldı memleketi bolşevik yapacaktı."

🗣️102 yaşındaki Celâl Bayar'ın Utkan Kocatürk'e verdiği mülakattan:

"Hakkı Behiç.. Onun eseridir Yeşil Ordu... Gayesi de... Askerler geliyor Rusya'dan; aşılanmışlar Marksizm'le. Onları elde etmek lazım."

📗Emel Akal, "Mustafa Kemal, İttihat Terakki ve Bolşevizm", 2018, s. 330

📅23 Haziran 1919
✍️Kâzım Karabekir'in günlük kaydı:

"Amasya'dan [Mustafa Kemal, Rauf ve Ali Fuat grubundan] 23'te yazılan üç maddelik şifreyi aldım. Üçüncü maddesi garip: Bolşevik olmaya karar veriyorlar."

📕Kâzım Karabekir, "Günlükler", 2009, c. 1, s. 605

📅5 Kasım 1923
✍️Sovyet Rusya'da münteşir rejimin sözcülerinden "İzvestiya":

"[Mustafa Kemal'in meşrutiyet yerine cumhuriyet ilânı] ..tüm doğu için de büyük öneme sahip bu büyük olay, Türk halkını uzun süredir boğan sultan ve onun kanlı monarşizm gücüne ezici bir darbe vurdu."

📅14 Haziran 1922

"Büyük Taarruz'a hazırlık için gönderilenlerden ayrı olarak 19 Ekim 1921'den bu yana, Rusya'dan 10.000 tüfek, 14.519 sandık cephane, mermi fabrikası aletleri, makinalı tüfek, 32 top, 33 atımlık top mermisi, hartuç vb. geldi."

✍️Kemalist muharrir Yakup Kadri (Karaosmanoğlu):

"Anadolu gazetelerinde okuyoruz: Ankaraya bir Rus ressam gelmiş, Harekât-ı Milliyemize dair birtakım tablolar yapacakmış."

📌Mezkûr Rus ressam, devrin siyasî şeraitine nazaran kültür propagandası ajanı Bolşevik bir Rus olmalıdır.

📅18 Haziran 1922
✍️Darü'l-Fünûn siyasî tarih muallimi Ali Kemal, Sovyet Rusya güdümündeki TBMM Hükümeti'ni ikaz ve tenkid ediyor:

"Bolşevizmin iç yüzü: Cihan cihan olalı, böyle kahredici bir idare görmedi. Moskova haydutlarından şefaat beklemek zehirden şifa ummaya benzer."

📌Düşmanlığın Müttefikler arasından İngilizlere tahsis edilmesinde Sovyet Rusya faktörü

❝Mustafa Kemal, "İngilizlerin yapıtı olan" Irak yönetimini iktidardan düşürmek için elden geleni yapmaya çağırdığını Ankara'daki Sovyet diplomatik temsilcisi Aralov'a bildirmiştir."❞

Örneğin, Mustafa Kemal'in temsilcisi Refet (Bele), İstanbul'daki İngiliz İşgal Kuvvetleri Başkumandanı General Harington'un İnebolu'ya gönderdiği temsilcilerle görüşmüş ve İngiliz düşmanlığının geçici bir harb propagandası olduğunu bildirmişti.

Yakup Kadri'nin bahsini ettiği Rus ressam, Yevgeniy Yevgenyeviç Lansere idi.

Lansere, Ankara'daki Sovyet Rus sefarethanesine gelen Kuvâ-yı Milliye çetecilerin (ki aralarında "Kara" Fatma Çavuş da bulunuyordu) portrelerini tersim etmekteydi.

📕Aralov, 2010, s. 71

"Rus ressam Yevgeni Yevgenyeviç Lansere, Rusya Sosyalist Federatif Sovyet Cumhuriyeti (RSFSC) Büyükelçisi Semyon İvanoviç Aralov tarafından sanat çalışmaları yapmak üzere Türkiye'ye davet edilir."

📕Bora Toran, "Lansere'nin Ankarası", Aydınlık, 28 Aralık 2017, s. 2

📅Nisan 1922
🗣️Mustafa Kemal'den Sovyet Rus Büyükelçi Aralov'a:

"Ordumuz apolitik değildir."

📕Semyon İvanoviç Aralov, "Bir Sovyet Diplomatının Türkiye Anıları", 2010, s. 111

Türk ordusu üzerindeki Mustafa Kemal'in politik propagandasına dair Aralov şu mühim tafsilatı vermektedir:

"Yine subaylarla yaptığım konuşmalardan, Rusya üzerine, proleter devrimi üzerine ilk defa onların dikkatini çekenin Mustafa Kemal olduğu meydana çıkmaktadır."

"Mustafa Kemal yeni Rusya’dan korkmamak gerektiğine, yeni Rusya’nın hiçbir çıkar gözetmeden Türkiye’ye yardım ettiğine, Türkiye’nin dostu olduğuna onları inandırmaya ısrarla çalışmıştır."

📕Aralov, 2010, s. 109

Mustafa Kemal'in Türk ordusunu Kızılordu modeline nazaran politikleştirmesi, stratejikti, şu ihtilâl "sebeb"ini subayların zihnine yüklemekteydi:

Padişah haindir. Halifesiz Türkiye mümkündür.

📕Semyon İvanoviç Aralov, "Bir Sovyet Diplomatının Türkiye Anıları", 2010, s. 108

📌İstitrad

Vahideddin Hân, Romanov hanedanını ortadan kaldıran Sovyet Rusya küresel tehdidinin izalesi bağlamında İngiltere Kraliyeti'nin Türk Hılâfet-Saltanatına taraftar olacağını düşünmüş ve Anadolu'da yaklaşan Bolşevik İhtilâli'ne karşı İngiltere'yi tabiî müttefik görmüştür.

Binaenaleyh, Vahideddin Hân'ın devrin siyasî şeraiti iktizasınca Mustafa Kemal'e aleyhtarlığı ve İngiltere ile olan münasebetlerini iyileştirmeye çalışması, Sovyet Rus faktörü nazar-ı dikkate alınarak doğru anlaşılabilir kanaatindeyiz.

Dikkat edilirse, Şark Vilâyetlerine askerî vali yetkileriyle donatılıp 9'uncu Ordu Kıtaatı Müfettişi tayin edilen Mustafa Kemal'in 3 aslî vazifesi arasında, "şûrâ" suretinde teşkilatlanan yapıların tasfiye edilmesi bulunuyordu. "Şûrâ"dan maksad, Bolşevik teşekkülleri idi.

Meşrû vazifesini bırakıp bilakis o devirde Türk'ün en büyük hasmı kabul edilen Rusların Bolşevikleriyle anlaşmaya varan Mustafa Kemal, tabiatıyla, Saray'a ve Bâb-ı Âlî'ye tehdid unsuru olmaya başlamıştır.

Mustafa Kemal'in Teşkilât-ı Milliye'nin yegane lideri olduğu önkabulü doğru değildir. Mustafa Kemal, Teşkilat-ı Milliye'ye sonradan dahil olan bir hücrenin/cuntanın lideri idi. Malumdur ki Mayıs 1919 itibarıyla Rumeli ve Anadolu 3 müfettişlik bölgesine taksim edilmiş hâldeydi.

Mustafa Kemal cuntasının yurtdışı temaslar çerçevesinde niyet ve şekil değişikliğine giderek Müttefiklerin ve Sovyet Rusya'nın çıkarlarına tecavüz etmeyen ve fakat Saray'a ve Bâb-ı Âlî'ye muhalif bir askerî-siyasî yapıya dönüşmesi, sair hücreleri de domine etmesini sağlamıştır.

Sovyet Rusya Dışişleri Halk Komiseri Çiçerin'e göre "Türkiye, bir iç savaş içinde" idi. Binaenaleyh, uluslararası ilişkiler zaviyesinden bakılacak olursa, mevcut iç savaşın tarafeynindeki en makul cunta, siyasî yatırımın müstakbel hasılatına intizaren desteklenmeliydi.

Belirtmemiz gerekir ki Sovyet Rus yönetimi, Mustafa Kemal'in Müttefiklerle gizli görüşmelerini istihbar etmişti. 16 Mart 1921'den itibaren yardımlarını yoğunlaştırsa da temkinli hareket ediyordu. Nitekim Franklin-Bouillion İtilafı (Ekim 1921) bu tavrı haklı çıkaracaktır.

Ankara'da teşekkül eden TBMM Hükümeti üzerinde tam güdüm kurulamasa da, kazanımlar en azamî seviyede tutulmalıydı. Mesela İttihad-ı İslâm ve Turancı cereyanlar Asya'daki nüfuz alanı açısından Sovyetlerin menafii hilafında cereyanlardı; Türk üssünün tasfiyesi büyük bir kazanımdı.

Sovyet İstihbaratı ÇEKA, TBMM Hükümeti'nin Moskova Başsefîri Ali Fuad'ı (Cebesoy) ve sefaret memurlarını, Polonya ve İngiltere hesabına casusluk yaptıkları gerekçesiyle sınırdışı etmiştir. İkili ilişkiler kopartılmamış fakat daha ihtiyatlı bir şekilde sürdürülmüştür.

"Ankara İhtiyat Zabitleri Talimgâhında devre-yi tedrisiyelerini ikmal eden zabitana dün diploma tevzi'i merasimi icra edilmiş ve bu münasebetle şenlikler yapılmıştır."

📕Vakit, 4 Temmuz 1922, s. 1

📌Dipnot: Hilafet-saltanat aleyhinde politik yükleme yapılan yenizabitan kadrosu.

2 Temmuz 1922 günü, aynı zamanda Mustafa Kemal'in Garb Cephesi Kumandanı Mustafa İsmet'e (İnönü) telgraf gönderip umumî taarruzun yapılıp yapılamayacağını sorduğu tarihtir. Alelade bir tesadüf değildir. Yeteri kadar kemalist erkân-ı harb ve zabitan kadrosu eğitilmiştir.

Türk ordusunda Mustafa Kemal cuntasını dengeleyici unsur olarak Şark'taki Kâzım Karabekir cuntası göze çarpmaktadır. Örneğin Karabekir, devrin matbuatında zikredilen "Kemalist" tabirini şiddetle reddetmiştir:

"Kemalist tabirinin taammüm etmesini tehlikeli görüyorum."

"Bunun için 13 Şubat 1338 [1922] Varlık gazetesinde yine Sarıkamış makalesini bu esas üzerine yazdırttım ve şu cümleleri kayd ettirdim: (Garbın bu günkü varlığımızı, geçen devrelere benzetmek istemesindeki hedefi görelim ve Türkün bu varlığına Kemalist namını vermekle.."

"..ne zehirli maksatlar güttüğünü bilelim. Kemalist tabiriyle bir tarafdan Türk varlığını şahıs ile kaim göstererek milletimizi âleme gayrı reşit tanıtmak suretiyle idrâkini küçültmek ve diğer taraftan bu varlığı bütün milletin imanına değil herhangi bir başa bağlı bir (parti).."

"..bir (çete) vaziyetinde ilân ederek bu ruhu istiklâlin bütün islâm milletlerine sirayetine meydan vermemek korkusundadır. Bütün kâinat bilsin ki varlıkda asıl olan ve ilelebed asıl kalacak olan milletimiz mukadderatına karşı hayır ve şer hesabını daima vekilleriyle.."

"..birlikde vermekten çekinmeyecektir.) diyerek vaktiyle Enver Paşayı da çileden çıkaran mebusları, fırkaları ve gazetecileri olduğunu izahla felâketin tekerrürüne yine ayni âmilleri görmeyelim diyerek millet idaresini ehil ellere bırakır ve bu ellerin işlerini gözleyerek.."

"..ehilsizliklerini anlayınca artık sahnede aktör seyreder gibi bir de sonunu bekleyemez. Türkün artık azametli facialar, satırları kandan destan icadına kudreti yoktur. Onun büyük ruhu serseriler elinde yaratılmış facialardan kuvvet almaya asla ihtiyacı yok, belki.."

"..bu sergüzeştlere bol bol nefret ve intikamı vardır...

Ayni makaleyi müteakip (Hür öl fakat esir yaşama) diye memleket evlâtlarını tufeylilere karşı mücehhez bulunmaya davet ettim."

📕Kâzım Karabekir, "İstiklâl Harbimiz", 1960, s. 1068

📅9 Temmuz 1922
✍️Mustafa Kemal'in örtülü ödenekten beslediği, muvazaa Türkiye Komünist Fırkası müessislerinden Yunus Nadi'ye ait "Yeni Gün" gazetesi:

"Aralof Yoldaş'ın evvelki günkü ziyafetinde Mustafa Kemal Paşa Hazretleri'nin nutukları: Biz, yeni bir tarih yapacağız!"

Mustafa Kemal, Sovyet Rusya güdümündeki Azerbaycan'ın Ankara'daki Büyükelçisi Abilov'a;

"Büyük Taarruz'un gününü, şeklini, saatini ve teferruatını" bildirmiş idi.

📕Cavid Kasimli, "İbrahim Abilov'un 'Büyük Taarruz' Öncesi Diplomatik Faaliyyetleri", 2014, s. 773, 775

📅4 Ağustos 1922
M. Kemal'in rakibi Enver, Kızılordu müfrezesi tarafından katledildi.

"Anadolu'ya geçerek millî mücadelenin başına geçmeye çalışmış, ancak Ruslar Türkiye'ye girişine izin vermeyince Doğu Buhara'ya geçerek devrime karşı mücadele eden Basmacıların başına geçmişti."

Mustafa Suphi'ye bağlı bir ekip, Mayıs 1919'da, Karadeniz'deki bir sahile muvasalat etmiştir. Havza'da iken Mustafa Kemal'le görüşen Bolşevik mümessilleri, bunlar olabilir.

Bennett'le görüşmüş M. Kemal'in Bolşevikleri tedricen temizlemesi dikkat çekici.

🗣️Mustafa Kemal'in John Godolphin Bennett'e teklifi:

"..Türkiye'ye, İstanbul ve Trakya'nın bırakılması şartıyla Denikin'le birlikte Bolşeviklere karşı çarpışacak bir Türk ordusu.."

📅7 Şubat 1921
✍️Sovyet Ermenistanı Dışişleri Halk Komiserliği Enformasyon Dairesi Başkanının resmî raporu:

"Mondros Mütarekesinden sonra resmî Türk entelektüelleri, subayları ve din adamları.. Kemalizmi icat ettiler. Hem Rus Devrimi'ni hem de halk kitlelerini aldatmak için.."

"..Bolşevizmin maskesini kasketin ön tarafına takılmış kızıl hilal, kızıl bayrak ve komiser yerine 'bakan' unvanı gibi şeyler kullanarak benimsediler."

📕Vahram Ter-Matevosyan, "Komünizm Gözünden Kemalizm", 2023, s. 121-122

📅6 Ekim 1922
✍️İngiliz devletinin yarı resmî gazetesi "The Times":

"Kemalistler Bolşeviklere çeşitli açık ya da gizli anlaşma ve sözleşmelerde bağlanmıştır. (..) Bolşevikler bol para ve cephanelikle Kemalistler'in yardımına koştular ve siyasetlerinin bütün sırlarına sızdılar."

📅29 Ekim 1923 cumhuriyet ilânı sonrası
✍🏻İngiliz Dışişleri Bakanlığı:

“Fakat 1923’ün başlarında bu [korku, saygı, şüphe] karışımdaki öfke azalmaya başladı. Türklerin çoğu Büyük Britanya’yı sevmeye, Rusya’yı ise sevmemeye yatkın.”
bbc.com/turkce/article…

📅27 Ağustos 1922
📍Büyük Taarruz'un 2 günü

"Rus Federatif Şûralar Cumhuriyeti Savunma Bakanı Karahan, Ankara Hükümeti'ne gönderdiği telgrafta, zaferi [Afyon'un istirdadını] kutladı ve bu zaferin Rusları da sevince boğduğunu, kesin zaferin yakın olduğuna inandıklarını bildirdi."

Eldeki verilere nazaran TBMM Hükümeti'nde siyasî dengeden bahsetmek pek mümkün görünmüyor.

Büyük Taarruz gibi fevkalâde ehemmiyetli bir planın hem Fransız hem Sovyet Rus kurmaylarla birlikte hazırlanmış ve dahi İngilizler tarafından da biliniyor olması, esaslı delillerdir.

Mezkûr siyasî dengesizlik hâli, bize göre, Şark Meselesinin kalıcı olarak çözülmesine matuf, Müttefik ve Bolşevik devletler ameliyatı/nezareti altında Anadolu'ya tahdit edilmiş millî bir hükümetin kurulmasına işaret etmektedir.
📌x.com/omerdumgiriz/s…

📅28 Ağustos 1922

Ankara'daki Sovyet "Rus Elçisi Aralof, [Sovyet] Azerbaycan Elçisi Abilof ve Fransız Temsilcisi Albay Mougin, [Heyet-i Vekile Reisi] Rauf Bey'i ziyaret ederek zaferden dolayı kutladılar."

📕Zeki Sarıhan, "Kurtuluş Savaşı Günlüğü", 1996, c. 4, s. 605

TBMM Hükümeti'nin Abdülhamidvârî uluslararası denge siyaseti yürütmesi başarılı olamadı. Müttefikler ve Sovyet Rusya mezkûr rekabete sevk edici Abdülhamid siyasetine bağışıklık kazanmıştı. Daha mühimi, Yunan'ı Anadolu'dan püskürtsün kadar TBMM Hükümeti'ni takviye/tenfiz ettiler.

📌

📌

📌

Askerî cuntanın gölgesi, tesiri altındaki ve iktisaden çökmekte olan TBMM Hükümeti'nin hariciyesi ise maalesef, fevkalâde zayıf idi.

Yunan'a terk edilen topraklardan vergi alınamaz olmuş, gelirler düşmüş buna rağmen hükûmet bütçesinin %50'sinden fazlası orduya tahsis edilmiştir.

Daha çarpıcısı, TBMM memur maaşlarını Sovyet Rusya ödemiştir.

📅29 Ağustos 1922

Adana Valisi Refet’i ziyaret eden Rus konsolos, Büyük Taarruz'la 26 Ağustos'tan bugüne kadar tahsil edilen muzafferiyeti tebrik etti ve Sovyet Rusya’ya da pay biçti:

"Bu, Şark'ın zaferidir."

"Yeni Türkiye'nin nasıl idare edileceği konusunda pek çok tartışmalar cereyan etmekteydi. Sovyetler Birliği birçok finansal ve maddi yardım sağlamıştı. [Birinci Meclis'te] Sovyet tipi Cumhuriyet kurmak isteyen bir hizib vardı."

📘Rıfat N. Bali, "Avram Benaroya", 2009, s. 25

📅1918

"Bolşevikler, hem Enver'i, hem de Osmanlı İmparatorluğu'nun külleri arasında dikkat çekici şekilde doğan emsalsiz kişi Mustafa Kemal'i yakından izliyorlardı."

📕H. V. F. Winstone, "Ortadoğu Serüveni", 1999, s. 424

Harb-i Umumî (Birinci Dünya Savaşı) "sona ererken, Rus devrimcileri [Bolşevikler] hem Enver, hem de Mustafa Kemal'e kur yapmaya başladı."

📕H. V. F. Winstone, "Ortadoğu Serüveni", 1999, s. 438

📅Temmuz 1919
🗣️Aydın Kuvâ-yı Milliye Kumandanı Binbaşı Hacı Şükrü (Aydındağ): "Demirci Mehmet Efeyle Nazilli’de Cumhuriyet ilan edeceğiz, Nazilli Cumhuriyeti’ni kuracağız.”

📅26(?) Eylül 1920
🗣️TBMM Diyarbekir mebusu Hacı Şükrü: "Bolşeviklik bizim için kurtuluştur."

📅30 Ekim 1922
🗣️TBMM Riyasetine takrir veren Diyarbekir mebusu Bolşevik Hacı Şükrü'nün (Aydındağ) kürsüden beyanatı:

(..) şeytandan, Loyd Corc'dan daha şeni alçaklar varmış. (..) başta Vahdeddin olduğu halde besmele ile bunları bilûmum İslâmların taşlamasını teklif ederim."

📅Temmuz-Ağustos 1919

"Hacı Şükrü Bey'in 'cumhuriyet ilanı' sözü Kuva-yi Milliye'ye mal edilerek muhaliflerimizin diline düşmüştü. Kuva-yi Milliye'ye gönlü ile yardımcı olan bazı müftüleri endişeye sevk etmişti."

📕Celâl Bayar, "Ben De Yazdım", 1997, c. 7, s. 127

✍️Çal Müftüsü İzzet Efendi'nin endişelerini dinleyen Çal Kaymakamı Fazlı (Güleç):

"Cumhuriyet idaresinin bizim halk tarafından kavranmasında zorluk olacağını ve böyle bir idarenin bizi ikiye bölerek dahili kavgalara yol açacağını düşünüyordum."

📕Bayar, 1997, c. 7, s. 143

Daha açık bir deyişle, 1919-1920 iç savaşının belki de birinci müsebbibi, o devirde bölücülük anlamına gelen cumhuriyet idare şeklinin tesisini savunan kumandanlar idi.

📅7 Ağustos 1919 sonrası
🗣️Nazilli'yi teftiş eden Jandarma Umum Kumandanı Ali Kemal Paşa, refakatindeki Çal Müftüsüne ve eşrafına şöyle demiştir:

"İşin en fenası Sıvas'da başlayan harekettir. O hareket daha çok padişahın şahsına müteveccihtir (yöneltilmiştir). Ona uymayınız."

"Fakat Yunanlıların daha fazla ilerlememesi için karşı duran efelere yardım etmeniz, ona nazaran daha ehvendir. Denizli'de de bir İttihat ve Terakki taassubu gördüm. Orasının da Sıvas'a uyduğu ve kongre murahhaslarını (delegelerini) yola çıkarmak üzere olduğunu veya.."

"..çıkaracağını duydum. Bunlardan hazer ediniz ve halkı tenvir ediniz."

📕Çal Kaymakamı Fazlı Güleç'ten naklen: Celâl Bayar, "Ben De Yazdım", 1997, c. 7, s. 143

Sivas'taki siyasî hareket, M. Kemal'in dahil olduğu Anadolu ve Rumeli Müdafaa-yı Hukuk Cemiyeti Heyet-i Temsiliyesi.

📌Dipnot:

Hacim Muhiddin'in (Çarıklı) defterine nazaran Jandarma Umum Kumandanı Ali Kemal Paşa'nın Çal Müftüsü ve eşrafıyla görüştüğü tarih 2 Eylül 1919'dur.

📅Aralık 1920

"Ankara'da en evvel nazar-ı dikkatimize çarpan 'Bolşevik Kulübü!' idi. Yunus Nadi Bey ve daha birçok mebuslar bu kulübün azasından idiler. Hatta Erkân-ı Harbiye-i Umumiye reisi Fevzi Paşa'nın başında [Bolşevik tarzı] kırmızı bir kalpak bulunuyordu."

📅25 Ekim 1922
🗣️Başkumandanlık ve TBMM Hükümeti Trakya Fevkalâde Mümessili Refet:

"İdarî sistemimiz Sovyetizmden bütün bütün başkadır. Bir fırkanın hakimiyeti değil umum milletin hakimiyetini esas olarak kabul etdik. Binaenaleyh sistemimizin Ruslarla hiçbir alakası yokdur."

📅3 Kasım 1922
✍️Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti'nden TBMM Hükümeti'ne telgraf:

"..despot monarşi iktidarının tahttan indirilmesi ve tüm iktidarın Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne devredilmesi gibi son derece sevinçli bir olay.."

📅18 Eylül 1920

"..Halkçılık programı Meclis'te okundu. Bunun bir hükümet programı mı, bir kanun önerisi mi olduğu tartışıldı." Trabzon mebusu "Ali Şükrü Bey, bunun Bolşevizm'e özenti olduğunu ileri sürerek, din esasına göre bir program yapılmasını önerdi."

📅30 Haziran 1920
📨TBMM Erkân-ı Harbiye-i Umumiye Reisi İsmet'ten Lazistan mebusu Osman'a

"Hariciye Komiseri Çiçerin Bolşeviklerin Anadolu’daki millî harekete yardım etmek esasını kabul ettiklerini ve misal olarak Afgan harekât-ı milliyesini takviye ettiklerini beyan etmiştir."

📅15 Mart 1917: Komünistler, Çarlık idaresini tasfiye etti.

📅8 Nisan 1917: Şarkî Anadolu’daki işgalci "Rus ordusunda beyaz bayrak çekenler ve 'Yakında sulh olacak' diye bağıranlar vardı, yaşasın cumhuriyet diye ortaya atılanların sayısı ise gün geçtikçe çoğalıyordu."

📅23 Nisan 1919
✍️Bolşevik Rusya yarı resmî gazetesi "İzvestiya":

"Osmanlı topraklarında gelişen huzursuzluk, Asya'daki ilk sovyet devrimidir. Türk ihtilali, ilk sovyetleşme hareketlerinin tohumlarını Afrika'ya götürecektir."

📕Z. Sarıhan, "Kurtuluş Savaşı Günlüğü", 1993, I/213

"Türkiye'nin [Bolşevik] Rusya ile ilişki kurmasının, siyasî, askerî bakımdan sayılamayacak kadar faydası olacağını düşünen Mustafa Kemal Paşa, daha Havza'da iken bu işle ilgilenmeğe başlamış" idi.

📕Selâhattin Tansel, "Mondros'tan Mudanya'ya Kadar", 1978, c. 2, s. 236

Bolşevik Rusya ile Mustafa Kemal arasındaki "ilk münâsebetlerin nasıl başladığı ve ne yolda geliştiği hakkındaki bilgilerimiz hâlâ pek az ve karanlıktır."

📕Selâhattin Tansel, "Mondros'tan Mudanya'ya Kadar", 1978, c. 2, s. 236

📅25 Mayıs-12 Haziran 1919 tarihleri arasındaki gizli görüşmede;

Bolşevik Ruslar, silâh ve cephane yardımına karşılık, Mustafa Kemal'den, "Pâdişahlık ve Hilâfet'in yıkılmasını istemişlerdi."

📕Selâhattin Tansel, "Mondros'tan Mudanya'ya Kadar", 1978, c. 2, s. 237, dipnot 126

"..Kurtuluş Savaşı tabiatı ve cereyanı açısından dönemin iç savaşlarına özellikle de Rus İç Savaşı'na büyük benzerlikler göstermektedir."

📕Caner Yelbaşı, "Türkiye Çerkesleri", 2019, s. 21, 31-32, 43-45; Aktaran: Toplumsal Tarih, Kasım 2022, Sayı 347, s. 13

📅23 Temmuz 1919
🗣️Mustafa Kemal, Erzurum Kongresinde Sovyet Rusya'yı methetti.

📅13 Eylül 1919
✍️Sovyet Rusya Dışişleri Bakanlığı, "İngiliz emperyalizmini ve satılmış İstanbul hükûmetini" yererek "hazırlanan Anadolu Millî Mücadelesine kardeşlik elini uzatacağını" bildirdi.

📅Ağustos 1959
🗣️Emekli Büyükelçi Cevat Üstün:

"1919 yazında Kemal Anadolu'da yardım önermeye gelen bir Rus generali ile konuşmuş ve silâh yardımı önerisini kabul etmiş, ama Rus askerlerini istememiştir."

📕Richard Robinson, "The First Turkish Republic", 1963, s. 73, 330/dn. 18

❝26 nisan'da "Sovyet Rusya Halk Komiserler Meclisi'ne" bir mektup gönderildi. Bu, Büyük Millet Meclisi'nin ilk siyâsî teşebbüsü idi.❞

📕Selâhattin Tansel, "Mondros'tan Mudanya'ya Kadar", 1978, c. 3, s. 96

📅22 Nisan 1920
📍Adapazarı

Hendek'e muvasalat eden Sivas Heyet-i Temsiliyesine bağlı Yarbay Çerkes Mahmut komutasındaki 24'üncü Fırka hakkında bazı Hendekliler civar köyleri ikaz ettiler:

❝Bolşevikler Hendek'i bastı.❞

📕Tansel, 1978, c. 3, s. 117, dipnot 36

Nisan 1919 tarihli ABD Fevkalâde Komiserliği muhtırasında belirtildiğine göre Ruslar, Trabzon ve havalisindeki Pontusçuları teslih etmiştir.

Diğer bir deyişle Ruslar, 1918-1922 zaman zarfı hesaba katılırsa, hem Rum çetelere hem Kemalistlere kaçak silâh satmıştır.

Bolşevik liderlerden Yahudi Karl Radek'in Türkiye Komunist Partisi'ne ❝önerdiği şey "genç burjuvazinin devrimci kanadını" temsil eden Mustafa Kemal çizgisinin desteklenmesi❞ idi.

📕Ahmet Kardam, "Mustafa Suphi: Karanlıktan Aydınlığa", 2020, s. 393

📅16 Mart 1920
📨Ankara'daki Mustafa Kemal'den Erzurum'daki Kâzım Karabekir'e:

"Batum'da Bolşeviklik ilan" edilmeli. "Bolşevikliğin Kars, Artvin, Ardahan ve Gürcistan'da da yayılması pek yararlı olacaktır."

📕Zeki Sarıhan, "Kurtuluş Savaşı Günlüğü", 1994, c. 2, s. 431

📅15 Temmuz 1924
✍️İngiliz mecmua "The Foreign Affairs"deki Demetrius C. Boulger imzalı makale:

Mustafa Kemal önderliğinde gerçekleştirilen "yeniliklerin arkasında başka bir" güç var.

[Sovyet Rusya kastediliyor.]

📅16 Şubat 1920
📨Bursa'daki 56'ncı Fırka K. Bekir Sami'den (Günsav) 20. KK'na:

"Asırlarca (Allah nevm-i gafletten ikaz eyliye) teranesiyle Hocaların uyuttuğu Âlem-i İslâm, Bolşevik sistemi sayesinde cidden uyandırılmağa muvaffakiyet hâsıl olursa ne saadet ne azîm muvaffakiyet."

📅11 Ocak 1920
📍Bakü

"Türkiye ihtilâl hareketi" örgütü İttihadçı Karakol Cemiyeti ve Uşak Kongresi Heyet-i İcraiyesi mümessili ile Bolşevik Rusya mümessili "tedâfüî ve tecâvüzî bir ittifaknâme akd" ettiler.

📕S. Tansel, "Mondros'tan Mudanya'ya Kadar", 1978, c. 3, s. 248-249

"Anadolu'da teşkilâtlanabilmek için çok sayıda silâh, cephane ve paraya ihtiyaç vardı. Bu yardımın sadece Ruslar tarafından yapılabileceğini düşünen Mustafa Kemal Paşa, Bolşeviklerin her hareketini yakından izliyor ve onların her başarısından memnunluk duyuyordu."

Bolşevik "Yeşilordu" cemiyeti mensubu Çerkes Edhem ve rüfekası, "düzenli bir ordu ile iş görülemiyeceği, bunun yerine Rusya'da olduğu gibi millî birlikler meydana getirilmesi" fikrinde idi.

📕Selâhattin Tansel, "Mondros'tan Mudanya'ya Kadar", 1974, c. 4, s. 7-8

📅13 Eylül 1920
✍️İngiliz Hariciyeci W. Osborne'nin gizli istihbarat raporuna derkenarı:

"Bolşeviklerin, Halifeliği (Osmanlı) Sultanı’ndan alıp Afganistan Emiri’ne vermeği düşündükleri anlaşılıyor."

📘Ömer Kürkçüoğlu, "Türk-İngiliz İlişkileri", 1978, s. 84

📅1919-1922
📌Osmanlı İç Savaşı & altüst olan siyasî dengeler

"'Batı'ya yönelmek' fikri, 100 yıl kadar öncesine dayandığı halde, şimdi bu fikrin karşısına Türkiye'nin geleneksel düşmanı olan bir ülkeyle (Rusya'yla) ittifak yapılmasını da kapsayacak yeni ve güçlü bir akım" çıktı.

📅Ocak 1922
🗣️Lenin'den Ankara Büyülelçisi Aralov'a:

"Mustafa Kemal Paşa, tabiî ki sosyalist değildir. Ama görülüyor ki, iyi bir teşkilâtçı... Kabiliyetli bir lider; millî burjuva ihtilâlini idare ediyor. [..] padişahı da yardakçılarıyla birlikte silip süpüreceğine inanıyorum."

Kemalist askerî cunta, Sovyet Rusya'dan silâh, mühimmat ve para desteği temin edebilmek için Kafkas İslâm Orduları Kumandanı Nuri'nin (Killigil) istirdad ettiği Azerbaycan'ı Sovyet Rusya'ya peşkeş çekmiştir.

📘Ömer Kürkçüoğlu, "Türk-İngiliz İlişkileri (1919-1926)", 1978, s. 100

"Nitekim [Mustafa Kemal'den aldığı gizli talimat doğrultusunda] Halil [Kut] Paşa'nın da çabalarıyla, Azerbaycan'ın Bolşevikleştirilmesi kolaylaştırılmıştır. [..] Moskova'ya gönderilen raporlarda Halil Paşa'nın Sovyet dâvasına hizmeti belirtiliyordu."

📘Kürkçüoğlu, 1978, s. 100

Sovyet Rusya Cumhuriyeti "10 ağustos’da Sevr Andlaşması imzalandığı gün, Taşnak Ermeni hükümetiyle bir anlaşma yapmış ve Ermenilere ekonomik yardım sözü vermişlerdi. Halkının çoğunluğu Türk olan Nahçıvan’ı Ermenistan’a bırakmışlardı."

📘Kürkçüoğlu, 1978, s. 102, dipnot 3

Hariciye Vekili Bekir Sami'nin (Kunduh) TBMM Hükümetine gönderdiği muhtırada belirtildiğine göre Sovyet Rusya Cumhuriyeti Dışişleri Halk Komiserliği Müsteşarı Karahan ve Kâtib-i Umumîsi Atasanof, Ermeni idi.

📘Kürkçüoğlu, 1978, s. 100-103

Sovyet Rusya; Bitlis, Muş ve Van vilâyetlerinin Sovyet Ermenistan'a terkini taleb etti.

"Rusya'nın bu tutumu, o zamana kadar, 'Doğu ideali'nin savunucusu olan Dışişleri Bakanı Bekir Sami Bey üzerinde çok olumsuz etki bıraktı ve Batı'yla anlaşmak gerektiğine inanmağa başladı."

📅22 Eylül 1919
✍️Mustafa Kemal'den ABD'li General Harbord'a:

"Ermenistan'daki Müslüman halkın yardımına gitmekten ve Azerbaycanlılarla işbirliği yapmaktan sakındık. Misak-ı Millî'yi gerçekleştirmeye çalışıyoruz; o kadar... Turancılığı çok zararlı telâkki sayıyoruz."

TBMM Hükümetine askerî, malî, siyasî destek veren Sovyet Rusya, "İngiltere'nin ekonomik yardımına" muhtaç idi.

Bu vechile, 16 Mart 1921 tarihli ticaret andlaşması imzalanmıştır.

📘Ömer Kürkçüoğlu, "Türk-İngiliz İlişkileri (1919-1926)", 1978, s. 152

📅2 Eylül 1920
📨TBMM Hariciye Vekâletinden Moskova'daki TBMM murahhas heyetine şifre:

Sovyet Rusya Cumhuriyeti, "Türkiye’ye bir kuruş vermeyerek onu avutabilmişler, Azerbaycan’ı kolayca işgâl ve istismar etmişler, Türkiye’nin Müslümanlarla irtibatını fiilen menet"miştir.

Başka bir deyişle, TBMM Hariciye vesikasına göre Sovyet Rusya, TBMM Hükümetini kullanarak Azerbaycan'ı neredeyse bedavaya Sovyetleştirmiştir denilebilir.

📅28 Temmuz 1920
✍️İngiliz Gizli İstihbarat Teşkilâtı haftalık raporu:

Ankara'ya muvasalat eden Sovyet Rusya heyetinin istihbarat şefi Danilov mahlaslı bir komünist Yahudi idi. Danilov'un komünist karısı da Sovyet gizli polis teşkilâtı ÇEKA'nın mensubuydu.

📘Sonyel, 1995, s. 83

Türkiye'deki Sabataycı komünistler ile Sovyet Rusya'daki Yahudi komünistlerin faaliyeti ve teşrik-i mesaisi hakkında müstakil bir araştırma yapılmalıdır.

📅15 Temmuz 1920
📨Tiflis'teki İngiliz Mümessil Albay G. B. Stokes'den İngiliz Hariciye Nezâretine:

"Azerbaycan halen Bolşeviklerin elinde bulunuyor. Bunun sorumluluğu M. Kemal ve Nuri [Killigil] Paşalara ait."

📕Şimşir, "İngiliz Belgelerinde Atatürk", 1975, c. 2, s. LXVII.

📅14 Ağustos 1920
🗣️Mustafa Kemal:

"İslâmiyetin en âli kaide ve kanunlarını ihtiva eden bolşevizmin, bizim dahi mevcudiyetimize kastetmiş olan müşterek düşman aleyhinde, bugün ihraz etmiş bulunduğu zafer, bizim için de şayanı teşekkür, bir neticedir."

Nuri Killigil komutasındaki 2-3 bin mevcudlu Kafkas İslâm Ordusu ile Kızıl Ordu, Azerbaycan'ın Gence mıntıkasında müsademe etmişti.

Mustafa Kemal ise TBMM'deki konuşmasında Kafkas İslâm Ordusu'nu İngiliz işbirlikçiliğiyle itham ederek Sovyet Rusya'nın tarafını tutmuştur.

Mayıs-Haziran 1920 kapsamında Nuri Killigil şayet İngiliz işbirlikçisi idiyse, bu bağlamda, TBMM Reisi Mustafa Kemal için de Sovyet Rusya işbirlikçisi idi denilebilir mi?

📅14 Ağustos 1920
🗣️M. Kemal:

"Bu ordular [Kızıl Ordu], bizim delâletimiz, tesirimiz ve hizmetimiz sayesinde, suhuletle Şimalî Kafkasya'yı geçtiler ve Azarbeycan'a dahil oldular ve Azarbeycanlılar da gelen orduları kemali sükûnetle kabul ettiler."

Azerbaycan Sovyet uydusu oldu.

Sovyet Rusya Dışişleri Bakanı Çiçerin, 28 Ağustos 1920'de; Bitlis, Van ve Muş vilayatından Ermenistan'a toprak taleb etti.

📕S. Tansel, "Mondros’tan Mudanya’ya Kadar", 1978, c. 3, s. 253-254

TBMM Hükümeti şok oldu; anlaşıldı ki Azerbaycan ucuz fiyata verilmiştir.

📅14 Ağustos 1920
🗣️Mustafa Kemal: "..bugün Batum Gürcülerin eline geçse dahi bunun muvakkat olduğu cümlenizce malûm ve muhakkaktır."

📅18 Mart 1921
📌Kızıl Ordu Batum’u işgâl etti.
📌Tiflis'teki Sovyet Rusya mümessilinden TBMM Hükümetine: "Batum'u tahliye ediniz."

📅14 Ağustos 1920
🗣️Mustafa Kemal:

"Pek ziyade memul ve müntazırdır ki, bu defa Bolşevik Cumhuriyeti artık bu küstah milletin [Ermenilerin] haddini tanıtmak için şedit ve katı kararını verecektir."

Bilakis Sovyet Rusya, uydusu Ermenistan Sovyet Hükümetinin haklarını korudu.

🗣️Mustafa Kemal:

"..İslâm olduğumuz için, İslâmiyet noktai nazarından bizim ümmetçiliğimiz vardır ki, milliyetperverliğin çizmiş olduğu dairei mahdudiye namütenahi bir sahaya nakleder ve bu itibarla da bu nokta nazardan bizim istikametimizde bolşevik istikameti görülebilir."

Elbette Batıcı ve Türkçü Mustafa Kemal, ne İttihad-ı İslâmcı ne Bolşevik siyasî söylemlerinde samimîdir. Fakat TBMM Reisinin resmî ifadatının da delalet ettiği üzere, TBMM kurumsal yapısına Sovyet Rusya nüfuz etmeyi başarmıştır.

Bolşevik "Rus’lar, ayrıca, Sibirya’daki kimi Türk savaş tutsaklarının ve Kafkasya’daki kimi Müslüman’ların Anadolu’ya dönmelerine ve Ulusal Ordu için er kaydına izin veriyorlardı."

📘Sonyel, 1995, s. 224

Mezkûr askerlerin Bolşevikleştirilmiş olmaları kuvvetle muhtemeldir.

📅23 Ağustos 1922
✍️İngiliz Gizli İstihbarat Teşkilâtı raporu:

Ankara'daki Sovyet Rusya Büyükelçisi Aralov, TBMM "yönetiminin siyasi ve askeri danışmanı" olarak nitelendiriliyor.

📘Sonyel, 1995, s. 262

📅1922 yazı ve sonbaharı

"Rus'lar, Ankara'nın başlıca iki gazetesine mali yardım yapıyorlardı (adları açıklanmadı)."

📘Sonyel, 1995, s. 275

📅12 Ocak 1923
✍️İngiliz Gizli İstihbarat Teşkilâtı raporu:

Ankara'daki Sovyet Rus Büyükelçi Aralov, TBMM'deki birçok mebusa rüşvet vererek onları satın almıştır. Mezkûr mebuslar, Müttefiklerle Sovyetler aleyhine anlaşılmasını engellemektedirler.

📘Sonyel, 1995, s. 293-294

📅26 Şubat 1923
📨Romanya Bükreş'teki İngiliz Elçi Dering'den İngiliz Hariciye Nâzırı Curzon'a:

"Tümü de" Sovyet Rusya tarafından "satın alınmış olan" TBMM'deki "Sol Grubun üyelerine çok" miktarda "Rus altını dağıtılmıştır."

📘Sonyel, 1995, s. 316

📅20 Mart 1915
📍İstanbul gizli andlaşması taksim planı

📨Çarlık Rusyası'ndan İngiltere'ye ve Fransa'ya nota:

"Rusya, hilâfetin Türkiye'den ayrılmasını daha uygun görür."

📕Ali Satan, "Halifeliğin Kaldırılması", 2013, s. 43

📅7 Aralık 1920
📍TBMM gizli celsesi
🗣️Sovyet Rus Büyükelçi Aralov tarafından fonlanan Bolu mebusu Tunalı Hilmi:

Padişah ve halife-i müslimîn Sevr Muahedesi'ni imza etmekle kendi kendisini hal etti.

📕Ali Satan, "Halifeliğin Kaldırılması", 2013, s. 114

📅9 Kasım 1922
✍️"el-Asima" gazetesi:

"Kemalistler [..] komünizme bağlılık adına sultanı tahttan indiriyor."

📕FO 371/7772, No. 5, p. 21-22; Aktaran: Ali Satan, "Halifeliğin Kaldırılması", 2013, s. 160

📅23 Kasım 1922
✍️İngiliz vesikasına göre Irak'da yayınlanmış bildiri:

"Kemalistler Bolşeviklerle münasebete geçtikten sonra İslam doktrinini bırakıp Bolşevik öğretisini kabul ettiler. ..hemen bütün güçlerini halifenin dinî ve sivil yetkilerini birbirinden ayırmaya sarfettiler."

"Pravda" gazetesine beyanat veren Musa Carullah;

"Türkiye'nin hilâfeti kaldırmasını alkışlıyor. Türkiye'deki inkılapları ve dinin dünyadan ayrılmasını Rusya'daki komünizm ihtilâlinin olumlu etkisine bağlıyor."

📕Ali Satan, "Halifeliğin Kaldırılması", 2013, s. 208-209

"Batı dünyası ve özellikle İngiltere, Türkiye'de saltanatın ilgasıyla başlayan süreçte Ankara'nın dine ve geleneksel kurumlara karşı gösterdiği tavrın arkasında hep Bolşevikleri arıyordu."

📕Satan, 2013, s. 211

📅12 Mart 1924
✍️Şam'da münteşir "el-Ümme" gazetesi:

"Mustafa Kemal bir kıyamdan korkarak bu işi [hilâfeti ilga] yapmıştır; esas mesele Türkiye'nin iflası ve Bolşevikliği; parasızlık, Türkleri âl-i Osman'ın malını gaspa sevk etmiştir. Mustafa Kemal [sansür] mevkiinde bulunuyor"

📅27 Nisan 1921
✍️İngiliz Fevkalâde Komiseri Rumbold'dan Hariciye Nâzırı Curzon'a yıllık rapor:

Mayıs-Haziran 1919'da İzmit'te "ılımlı Bolşevik çizgide kırsal direniş unsurları" bulunuyordu.

📕Ali Satan, "İngiliz Yıllık Raporlarında Türkiye 1920", 2010, s. 36

📅27 Nisan 1921
✍️Rumbold'dan Curzon'a

"[TBMM Hükümeti'nce] Bolşeviklerden ve Avrupa’dan ödünç alınan 'proletarya' ve 'halk iradesi' gibi ifadeler halktan rağbet görmemiş ve sadece bu ifadeleri kullanan yönetici kadronun ağzında birer slogan olarak kalmaktan öteye gidememiştir."

TBMM Hükümeti, Sovyet Rusya'nın etkisi altında idi.

📅27 Nisan 1921
📨İstanbul'daki İngiliz Fevkalâde Komiseri Rumbold'dan Hariciye Nâzırı Curzon'a:

"Mustafa Kemal Türklerin ortak duygusuna ters düşerek, Sovyetleştirme politikasını takiben Azerbaycan'ın Rus topraklarına dahil edilmesine sessiz kal"mıştır.

📕Satan, 2010, s. 79

"Gerçek Bolşevizm’in Anadolu’nun hiçbir bölgesinde olmadığı kadar etkili olduğu bir demiryolu merkezi olan Eskişehir’de yayınlanan 'Yeni Dünya', Komünizm çığırtkanlığı yapan gazetelere bir örnektir."

📕Satan, 2010, s. 126

✍🏻1921 senesi İngiliz yıllık gizli raporu:

"Hem İngiltere hem İstanbul Ankara'nın Bolşeviklerle olan münasebetlerinden endişe duyuyor."

📕Satan, 2011, s. 10

📅8 Mayıs 1922
✍🏻Rumbold'dan Curzon'a mahrem:

Padişah Vahideddin, "Mustafa Kemal tarafından kendisine karşı takınılmış olan saldırgan tavrın farkındadır ve Bolşevik rejimin korkusuyla, milliyetçi hareket kadrosunun Bolşevikler ile olan yakın ilişkisinden endişe duymaktadır."

📅8 Mayıs 1922
✍️Rumbold'dan Curzon'a mahrem:

Mart-Nisan 1921'de "Rus birliklerinin Karadeniz yoluyla Anadolu’ya transfer edilmesi yolunda bir beklenti de mevcuttu."

📕Satan, 2011, s. 50

📅8 Mayıs 1922
✍️Rumbold'dan Curzon'a:

"Ankara ve Moskova arasındaki bu yakın ilişki nedeniyle İstanbul'un duyduğu makul endişe, Ankara'daki ılımlılar arasında da hissedilmekteydi".

📕Satan, 2011, s. 89

📅12 Mayıs 1924
✍️İngiliz yıllık gizli raporu:

"Devletin Partisi olduğunu beyan eden ve vatanseverliği tekelinde bulunduran bu yapılanmanın [Halk Fırkasının], Rusya'daki Komünist Parti ve İtalya'daki Faşist Parti'yle aralarında pek çok benzeşme bulunmaktadır."

✍️İngiliz yıllık gizli raporu:

Türkiye, dış politikada İngiltere'ye her geçen gün yaklaşmakta; Sovyet Rusya'yla arasına mesafe koymaktadır.

Bu devrede Sovyet "Ruslar, Türklere Milli Mücadele'de yardım olarak verdikleri parayı geri iste"diler.

Bu, pek az bilinen bir gerçektir.

Ukraynalı Bolşevik General Frunze;

Mustafa Kemal'in "Müdafaa-yı Hukuk Cemiyeti" yapılanmasını, Rusya'daki "Zemsoyuz, Zemgora gibi" emperyalizme karşı mücadeleler sırasında teşkil edilen derneklere benzetmiştir.

Kuvvetler birliğine dayalı TBMM de Sovyet Rusya rejimine müşabih.

📅1923

"Bir Osmanlıya Cumhuriyetçi demek, o zaman için 'gâvur' demek, bugün için 'komünist' demek gibi bir şeydi."

📘Falih Rıfkı Atay, "Çankaya", 1980, s. 376

📅13 Nisan 1919
✍️İstanbul matbuatından "Hâdisât" gazetesi:

"Alman Hükûmetinin Sukûtu
-
Londra, 12 (A.A) Kopenhagdan gelen bir telgraf, Münihde hükûmetin tekrar sukût etdiği ve yerine komünist bir hükûmet geldiğini Ajans Roytere bildirmekdedir."

Alman komünistleri, Münih Hükûmetine karşı "heyet-i merkeziye" teşkilâtı tesis etmişlerdir.

Bu vakanın bir benzeri de ilerleyen aylarda ve yıllarda Anadolu'da görülecek.

İttihadçılar, Harekât-ı Milliye namı altında "heyet-i merkeziye" ve "heyet-i temsiliye" teşkil edecekler.

📅27 Haziran 1921

Mustafa Kemal, Ankara’daki Sovyet Rus Cumhuriyeti elçisi Natsarenus’a konuşmasında "Milletlerin Çarlığa karşı ayaklanması ve Çarlık zihniyetini terketmesiyle Türkiye'nin Osmanlı Devleti devrine ait kayıtları kırmasını birbirine benzetti."

📅13 Eylül 1920
📨TBMM Reisi Mustafa Kemal'den Bakü'deki Türk Komünist Teşkilatı Reisi Mustafa Suphi'ye:

"Bugünkü Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti işbu [Anadolu ve Rumeli Müdafaa-yı Hukuk] teşkilattan doğmuştur ve binaenaleyh Sovyet teşkilat-ı idaresinden farksızdır."

📅23 Kasım 1922
📍Lordlar Kamarası

🗣️Lord Newton Thomas W. Legh: Milliyetçi Türkler "Rus bolşevikleri güdümünde"dir.

📕Mustafa Çufalı, "Lozan Konferansı Ve Antlaşması Üzerine İngiliz Parlamentosunda Yapılan Tartışmalar", 2000, s. 571

📅23 Kasım 1922
📍Lordlar Kamarası

Lord Lamington'un (Charles Wallace Alexander Napier Cochrane Baillie) mülahazası daha isabetli.

"Türkler Bolşevik yanlısı" değildir, "Bolşeviklerin kendilerine maddi yardımları olduğu için Bolşevikler'e sempati besle"mektelerdir.

Sovyet Rusya Cumhuriyeti "yardım"ları; milletin, devletin, hılâfet-saltanatın halâsı için kurulduğunu iddia eden TBMM'de fırkalaşma meydana getirmiştir. TBMM'de yuvalanan komünistler, hılâfet-saltanat düşmanıydı.

📅7 Ocak 1920
✍️İngiliz yarı resmî gazete "The Times":

"Mustafa Kemal Bolşevikler ve İttihatçılarla işbirliği" içerisindedir.

📘Başak, 2018, s. 224

📅1920 bidayeti
📨İngiliz istihbaratı:

Anadolu'daki milliyetçi hareket "Berlin ve Moskova'da organize edilen uluslararası komplonun bir ayağı"dır.

📘Başak, 2018, s. 238, dipnot 689

📌İttihadçıların organizatör olduğu kastediliyor.

📅1919
✍️Hintli Mevlevi Bereketullah:

Ey Müslümanlar, bu ilâhi çığlığı dinleyin! Yoldaş Lenin ve Sovyet Rusya Hükümeti tarafından size sunulan özgürlük, eşitlik ve kardeşlik çağrısına cevap verin.

📕Emel Akal, İştirakiyuncular, Komünistler ve Paşa Hazretleri, 2013, s. 67

Kâzım Karabekir, Bakü'den gelen sahih fakat Bolşevik Rusya aleyhtarı istihbarat raporlarını gizlemekte, bu nevi istihbarat kaynaklarını tutuklamaktaydı:

Azerbaycan'dan gelen Bolşevizm hakkındaki olumsuz istihbaratlara da inanılmamaktadır. Karabekir, aşağıdaki belgede görüleceği üzere, Sovyet aleyhtarı malumatları verenler hakkında tevkif emri verecek kadar Bolşeviklerle ittifaktan yanadır. Müsavat hükümetinin Bakü Polis müdürü Manastırlı Bahaeddin Efendi'den Celil Bey'e 1920'nin Haziran sonunda yazılan mektupta Bahaeddin Efendi "Bolşevikler bizi aldattı" diyor.

📕Emel Akal, İştirakiyuncular, Komünistler ve Paşa Hazretleri, 2013, s. 112.

Tahlil: Karabekir ve emsalleri, Bakü'yü bedavaya Sovyet Rusya'ya teslim ettikleri için büyük pişmanlık duymuş binaenaleyh bazı kritik bilgilerin kamuoyuna işaa edilmesini engellemiş olabilirler.

📅2 Temmuz 1920

Şark Cephesi Kumandanı Kâzım Karabekir, TBMM Reisi Mustafa Kemal'e acele telgraf keşide etti.

Cihan Harbi'nde Ruslara esir düşmüş iki subay Rıfat ve Osman beyler Bakü'den Trabzon'a 19 Haziran'da muvasalat etmiştir.

TBMM Hükümeti tarafından Sovyet Rusya'ya teslim edilen Bakü'de, mezkûr subaylar şu hadiseye şahid olmuşlardır:

Bolşevikler makarri [merkezi] mekteblerden akaid dersini [Dinin temel hüküm ve prensiplerini anlatan kaide ve düsturları] kaldırmışlardır.

📕Emel Akal, İştirakiyuncular, Komünistler ve Paşa Hazretleri, 2013, s. 116

📅Ağustos 1920

Bakü'deki Türk İştirakiyun Teşkilatı Merkez-i Umumîsi (TİTMU) mümessili Süleyman Sami (hakikatte İttihadçıların komünist Mustafa Suphi harimine hulûl ettirdiği casustu) Eskişehir'de TBMM Reisi Mustafa Kemal'le mülakat etti.

Süleyman Sami'nin TİTMU'ya gönderdiği resmî rapordan mühim bir cümle:

Kemal Paşa Müdafaa-i Hukuk-ı Milliye Cemiyetlerinin ve bunun bir zübdesi olarak Büyük Millet Meclisini bir Sovyet sistemi olarak göstermiştir.

📕Emel Akal, İştirakiyuncular, Komünistler ve Paşa Hazretleri, 2013, s. 126-128

📅29 Ağustos 1920
📨Türkiye Komünist Partisi Eskişehir Heyet-i Merkeziyesi Katib-i Umumisi Mustafa Nuri'den "Bakü İştirakiyun Fırkasını Teşkil Eden Yoldaşlara" mektub:

Bolşeviklik Meclis-i milli denilen binanın dahilinde [TBMM'de] münevver ve âlim olmak üzere yüze karib taraftar buldu.

📕Emel Akal, İştirakiyuncular, Komünistler ve Paşa Hazretleri, 2013, s. 130

📅21 Temmuz-6 Ağustos 1920

Bakü'deki Türkiya İştirakiyun Teşkilatı mümessili komünist Yusuf Kemal, Trabzon'a muvasalat etmiş ve buradaki 16 günlük ikameti müddetince Enverci İttihadçı tetikçilerle (Yahya Kâhya ve avenesi) teşrik-i mesai etmiştir.

Türkiye İştirakiyun Teşkilatlarının Trabzon Komitesi nam yeraltı hücresinin nizamnamesindeki 7'nci maddede şunlar yazıyordu:

Fedailer komite heyetinin karar ve komite mensubinin haberleriyle yıkmak, vurmak, kırmak, tedip ve tehdit etmek ceraim-i mukaddesenin icrasına memur bir kuvve-i mesuledir [mukaddes suçlan gerçekleştirmekle görevli/sorumlu bir kuvvettir].

📕Emel Akal, İştirakiyuncular, Komünistler ve Paşa Hazretleri, 2013, s. 138-139.

Trabzon'daki Enverî İttihadçılar Bolşevik değildi. Devrin meşhur tavrı cümlesinden idare-yi maslahatçılıkla hareket ediyorlardı. Fakat bu Enverî İttihadçıların tefekkür kabiliyeti nakıs fakat tetikçilikleri işçözer idi. Bolşevik teşkilatları massetmeye çalışıyorlardı.

İttihadçılardan bağımsız hücre teşkil eden bu vechile Trabzon'dan kovulan komünist Salih Zeki, Bakü'deki Türkiya İştirakiyun Teşkilâtı Merkez Heyetine vaziyet raporu kaleme almıştır:

Trabzon teşkilat-ı mahsusaya mensup olanlarla doludur. Onlar Enver Paşayı bekliyorlar. Nail Beyin biraderi [Yenibahçeli] Şükrü Bey vs [...] Bolşevikliğe muarız olmak üzere teşkilat yapılıyor. Bu teşkilatlar hükümet ve Müdafaacılarla aynı manzumede işliyorlar. Orada bu kuvvetler Türkiye'de gördüklerimizin hepsinden fazla bir terör vaziyeti vermişler. Trabzon Müdafaacıları tamamen zenginlerden ibarettir. Ve bunlarda bir fikir var. Rusya'da inkılabı yapan Türkiye'dir. Türkiye isterse inkılabı mahveder. Türkiye bir hareket yaparsa Azerbaycan'ı işgal eder. Gürcistan'ı bitirir ve Asya'da kuvvet yapar. Bolşevikliğin arkasına bir ağ gerer.
[...]
Enver Paşa ile münasebette bulunan teşkilat şudur: Rıza ve Nail Beyler müşterek bir teşkilat yapmış idiler. Bunlar Rıza ve [Yenibahçeli] Şükrü ve Enver Paşanın yaverlerinden mürekkep bir heyet var. Bunlar Enver Paşa buraya gelecek, biz Bolşeviklerden silah alalım, biz işimizi biliriz diyorlar. Kayıkçılar ve Teşkilat-ı Mahsusa adamları bundan ibarettir. Trabzon'da eski İttihat ve Terakki yaşıyor.

📕Emel Akal, İştirakiyuncular, Komünistler ve Paşa Hazretleri, 2013, s. 140

📌İstidrat

Canlı organizmalardaki sarî hastalık gibi tabiri caizce 1889-1922 devresinde de "teşkilâtçılık", âdetâ, Osmanlı cemiyetinin içtimaî sarî hastalığı görüntüsü vermektedir.

Silâh, para, fikir vebenzeri kuvve sahibi en ekal iki kişi yan yana geldiği vakit derhal ve kolayca derme çatma da olsa "teşkilat" (örgüt) kurabilmekteydiler.

Siyasî ve toplumsal emraz öylesine yayılmıştır ki İTC diktası, mezkûr yerel devletçikleri yok edemediği vechile onlara vekâlet vermek zorunda kalmıştır.

Böylesi sosyolojik buhranda şekillenen İTC bakiyesi CHP Tek-Parti istibdadı, en nihayet, kangren şeklini almış söz konusu yapıları ameliyatla kesip atmıştır (1923-1926).

TBMM Hükümetinin Sovyet Rusya Dış Politikasında Stratejik Değişim

Anadolu'daki Harekat-ı Milliyenin desteklenmesi için firarî İttihadçı rüesanın Sovyet Rusya'yla diplomatik temas kurup münasebatı ilerletmesi ve fakat TBMM Hükümetinde teşekkül eden sabık İttihadçı millîcilerin hem şartlar hem iktidar mücadelesi icabı İttihadçı rüesayı mümessil kabul etmemesi mühim bir kırılmaya sebeb olmuş görünüyor.

Emel Akal'ın belirttiğine göre TBMM Hükümetinin Moskova'ya izam ettiği üst düzey murahhas heyetine Sovyet Rusya hükümeti gereken itibarı göstermemiştir. Örneğin resmen istikbal etmemiştir. TBMM heyeti hakikaten açlığa terk edilmiştir. Tabiri caizse hariciye kapısında uzun müddet bekletilmiştir. Bu vebenzeri tavır, diplomatik teamüllere mugayirdir. Üstelik Bitlis, Van ve Muş mıntıkalarının Ermenistan'a terkini taleb etmiştir. Neticede TBMM heyetinin Ankara'dan yola çıkarkenki Bolşevikperver tasavvuru sukut etmiş ve Sovyet Rusya'ya karşı ihtiyatlılık ittihaz edilmiştir.

📕Emel Akal, İştirakiyuncular, Komünistler ve Paşa Hazretleri, 2013, s. 165-166.

📅18 Ağustos 1920
📨Moskova'daki TBMM murahhas heyeti tercümanı Lazistan mebusu Osman Nuri'den Genelkurmay Başkanı İsmet'e (İnönü) muhtıra:

Bilhassa komünist reisi ile yaptığım hususi mülakatda Büyük Millet Meclisi'nin teşkilinden ve köy teşkilatımızdan bahs ettiğim zaman (bizim müsavat teşkilatının aynı gibi bir şey) diyerek efkarımı memnuniyetle kabul ettiler.

📕Emel Akal, İştirakiyuncular, Komünistler ve Paşa Hazretleri, 2013, s. 184.

Hakimiyet-i Milliye Prensibinde Bolşeviklik Etkisi

Memlekette bila kayd ü şart halkı hakim kılmak üzere "Halk Zümresi" teşekkül etmiştir.

Görüldüğü gibi bu dönemde, Anadolu'da Sovyetlerle ittifak politikalarını, Mustafa Kemal ve onun takipçilerinin dışında İttihat Terakki rüesası ve Meclis'te onlara bağlılıklarını sürdürenler ve samimiyetle Bolşevizme gönül verenler savunmaktadır. Anadolu'da son derece zor geçen yaz mevsimi geride bırakılıp eylül ayına girildiğinde, bu kesimler BMM'de "Halk Zümresi" adıyla bir grup kurmuştur. Halk Zümresi, [İttihadçı-Bolşevik] YOC [Yeşil Ordu Cemiyeti] mensuplarının Meclis'teki grubu olarak da nitelendirilmiştir.

📕Emel Akal, İştirakiyuncular, Komünistler ve Paşa Hazretleri, 2013, s. 219.

TBMM Reisi Mustafa Kemal'in 13 Eylül 1920 tarihli Halkçılık Programı nam takririni tetkik edici encümenin hepsi Sovyet Rusya ile ittifak yapılmasına taraftar mebuslardan müteşekkildi. Encümen reisi; dalavereci, İttihadçı-Bolşevik Yeşil Ordu Cemiyeti mensubu ve Mustafa Kemal'in tahsisat-ı mestureden 1000 lira aylık bağladığı ajanı Yunus Nadi idi.

TBMM'deki en etkin mebuslar modernist idi. İslâmî bazı kanunlar, halkı kandırmaya matuf muvakkat birer taviz idi.

TBMM'de ecnebî devletlerce satın alınmış çok sayıda mebus bulunuyordu ve daha mühimi merkum mebuslar etkin şahıslardı.

Mesela, Teşkilat-ı Esasiye layihasını tadil etmiş özel komisyonun âzâlarından İsmail Suphi Soysallıoğlu.

1 Ocak 1921 tarihli mülakatta Sovyet Rusya Ticaret Heyeti Reisi Upmal-Angorski, TBMM Reisi Mustafa Kemal'le tam bir sömürge valisi üslubunda konuşmaktadır.

📕Emel Akal, İştirakiyuncular, Komünistler ve Paşa Hazretleri, 2013, s. 351

📅1 Şubat 1921
📍TBMM gizli celsesi

Tarihî bağlam: Londra Konferansına davetli TBMM Hükümeti Sovyet Rusya'dan Müttefiklere yanaşıyor.

🗣️TBMM Sinop mebusu Hakkı Hami (Ulukan): Hatta bolşevikliği, yine maatteessüf diyeceğim, bilmeyerek hepimiz adeta bizim için bir çarei halâs olduğunu zannederek bütün ümidimizi oraya verdik.

📕Akal, 2013, s. 434

📌Dipnot: Bolşevikliğin neliğine vakıf olmadan Bolşevikliği kurtuluş çaresi addetmiş, Anadolu'da müşevveş insan tiplerinin (İttihadçı-İslâmcı-İştirakiyuncu-Komünist-Kuvvacı-Millîci) zuhuruna sebebiyet vermiş bir meclis, memleketi yönetmek iddiasında tabiatıyla mecruhtur.

Şark Mefkûresine bağlı TBMM mebusları, Anadolu'da bir Sovyet sistemi kurulmasını istiyorlardı.

📘Salâhi R. Sonyel, Türk Kurtuluş Savaşı ve Dış Politika, 1987, c. 2, s. 4