1/ Ben bunun üzerinden de parayı sadece bankalar yaratmıyor,...

1/ Ben bunun üzerinden de parayı sadece bankalar yaratmıyor, Hazine+MB ikilisi önemli bir para yaratımı var diyorum. Açıklayayım.

View Tweet

2/ “Bankalar kredi vermezse para arzı büyüyemez” bana göre eksik. Rezervi zaten MB sağlıyor. Hazine, bankalara tahvil satarak onlardan borçlanıp sonra bu kaynağı harcadığında, özel sektörde yeni mevduat yaratabiliyor. Bankaların kredi büyümesi durmuşken bile.

3/
Hazine bankalara DİBS satar.

Banka, TCMB rezerv hesabından Hazine’ye öder. Mevduatlar değişmez, rezerv → Hazine’nin TCMB hesabı (“hazine parası diyelim”).

Hazine bu parayı reel ekonomiye harcadığında, bankaların müşterilerinin mevduatını artırır.

4/ Son durumda banka bilançosunda
Aktif: +Devlet tahvili
Pasif: +Mevduat
Kredi vermeden, devlet harcaması sayesinde mevduat (geniş para) artmış oldu. Yani para arzı artışının kaynağı bu kez özel kredi değil, bütçe açığı.

5/ Burada kritik nokta, hazine bankalardan borçlandığı için, borçlanma anında hanehalkı/şirket mevduatının düşmemesi. Tahvili non-bank’lara satsaydı, önce onların mevduatı azalırdı. Banka üzerinden gittiğinde, mevduat daralmadan finansman sağlıyor.

6/ Rezerv parayı da MB veriyor. Banka tahvil alırken rezervi ya önceden MB’den borçlanıyor (repo, geçici kredi), ya da sonra eksik kalan rezervi MB fonlamasıyla tamamlıyor. Yani rezerv dar boğazını da kamu bloğu çözüyor.

7/ Yani, özel sektöre kredi vermese bile bankalar, bütçe açığı veren kamu ikinci bir güçlü para arzı kaynağı oluyor. Motor yine banka bilançoları ama gaz pedalına basan artık Hazine+MB.

8/ Kritik bir nokta var, kamu “bankalar dışında” demek biraz mecazi. Muhasebe olarak mevduatı yazan hâlâ banka. Ama karar şeması değişiyor.

9/ Normalde, banka kredi vermek isterse para yaratılır. Burada ise hazine açık vermek isterse, bankalar X ya da Y regülasyonu nedeniyle tahvil almak zorunda kalır ve sonrasında yukarıda bahsettiğim mekanizma ile para yaratılır.

10/ Regülasyon kısmı kritik. Devlet, bankalara DİBS tutma zorunluluğu, likidite oranları, risk ağırlıklarıyla tahvil alımını adeta “yarı zorunlu” yapabiliyor. Böylece özel kredi iştahı düşükken bile kamu harcamasına alan açılıyor.

11/ Bu mekanizma yüzünden, ciddi kredi durgunluğu dönemlerinde bile (balance sheet recession vb.) bütçe açığı veren devletlerin para arzı ve nominal gelir yaratma kapasitesi var.

12/ Peki sınır nerede? Devlet sonsuz para yaratamaz, çünkü iki tane çok gerçek fren var, (i) bankaların bilançoları, (ii) Merkez Bankası’nın politika tercihleri. Bu ikisi, kanalın doğal sınırını çiziyor.

13/ Banka açısından her yeni tahvil, daha büyük bilanço, daha fazla faiz/kur riski ve sermaye oranını aşağı iten bir yük. Kamunun diğer regülasyonları (sermaye, likidite, büyük pozisyon limitleri) ve risk iştahı bir noktada yeter dedirtiyor, daha yüksek faiz istiyorlar.

14/ MB açısından da rezerv musluğu sınırsız değil. Enflasyon, kur ve finansal istikrar hedefleri var. Rezervi çok ucuza ve çok bol verirse, faiz ve kur patikası dolaylı kanallarla bozulur. O noktada MB faizi yükseltir veya repo kanalını daraltır, yani frene basar.

15/ Dolayısıyla “kamu, bankalar kredi vermezken bile güçlü bir para arzı kaynağı olabilir” cümlesi koşullu bir cümle, Bankaların bilançosu ve MB’nin politikası izin verdiği sürece. Bu iki fren, o gücün pratik sınırlarını belirliyor.

@drcetiner , yanıldığımı düşündüğünüz bir nokta varsa, düşünmeye açığım.