1/ @KeloglanBM Hocam, bence saz para hikayesi Werner, Keen...
Ahmet Baran Çekim@levered_betas
57 views
Nov 26, 2025
~3 min read
Advertisement
1
1/ @KeloglanBM Hocam, bence saz para hikayesi Werner, Keen tartışmasını netleştiriyor, tabi yeni bir katman da ekliyor. Keen’in bütçe açığı para yaratır iddiasını makro düzeyde koruyup, harcama anındaki yoktan var olma hatasını Hazine ve MB hesabı üzerinden mikroda düzeltiyor.
T. Sabri Öncü@KeloglanBM
Ben ikisinin dediğini de demiyorum Baran. Devlet harcamaları Keen’in dediği gibi baz ve geniş (tabii ödeme yapılan bir banka değilse, bankaysa sadece baz) parayı artırırlar ama bu para olmayan bir para değil. O anda ortaya çıkmıyor. Hazine’nin Merkez Bankası hesabında duran ve ne baz ne de geniş olmayan paranın baz ve geniş paralara dönüşümüyle ortaya çıkıyor bu para.
Hazine’nin Merkez Bankası hesabındaki paraya saz para diyelim. Yani saz para baz para ve ödeme yapılan bir banka değilse geniş para da oluyor. Hazine parayı saz parayı hesabına koyarken yaratıyor. Hazine tahvillerini sadece banka olmayanlara satsa ve bu alıcı banka olmayanların tahvilleri alırken doğrudan ya da bir banka üzerinden dolaylı olarak Merkez Bankası’ndan ya da sadece bir bankadan borç almasına izin vermese, hesabına koyduğu saz para yeni yaratılmış para değildir. Tabii, vergi ödeyenlerin vergileri öderken bir bankadan borçlanmasına izin vermemesi de gerekir vergiyle hesabına koyduğu saz paranın yeni yaratılmış para olmaması için.
Hazinenin bu dediğim koşulları sağlamayan her türlü tahvil satışı ve vergi toplaması hesabına koyduğu saz parayı yeni yaratılmış para yapar. Hazine yeni parayı böyle yaratıyor.
Yani ne Werner ne de Keen tam olarak haklı. İkisi de eksik. Ama son kertede paranın hepsini yaratan Merkez Bankası dahil bankalar. Tabii bankalar bu işi kendi başlarına yapmıyorlar. Bu işi yapabilmeleri için birilerinin onlardan kredi alması ya da onlara varlık yazabilecekleri bir şey (mesela Hazine gibi tahvil) satması gerekir.
Hazine’nin Merkez Bankası hesabındaki paraya saz para diyelim. Yani saz para baz para ve ödeme yapılan bir banka değilse geniş para da oluyor. Hazine parayı saz parayı hesabına koyarken yaratıyor. Hazine tahvillerini sadece banka olmayanlara satsa ve bu alıcı banka olmayanların tahvilleri alırken doğrudan ya da bir banka üzerinden dolaylı olarak Merkez Bankası’ndan ya da sadece bir bankadan borç almasına izin vermese, hesabına koyduğu saz para yeni yaratılmış para değildir. Tabii, vergi ödeyenlerin vergileri öderken bir bankadan borçlanmasına izin vermemesi de gerekir vergiyle hesabına koyduğu saz paranın yeni yaratılmış para olmaması için.
Hazinenin bu dediğim koşulları sağlamayan her türlü tahvil satışı ve vergi toplaması hesabına koyduğu saz parayı yeni yaratılmış para yapar. Hazine yeni parayı böyle yaratıyor.
Yani ne Werner ne de Keen tam olarak haklı. İkisi de eksik. Ama son kertede paranın hepsini yaratan Merkez Bankası dahil bankalar. Tabii bankalar bu işi kendi başlarına yapmıyorlar. Bu işi yapabilmeleri için birilerinin onlardan kredi alması ya da onlara varlık yazabilecekleri bir şey (mesela Hazine gibi tahvil) satması gerekir.
2
2/ Çok temel ve kabaca aslında hazine’nin MB hesabındaki saz para, eski mevduatlarla finanse edildiyse sadece yer değiştirmiş para, krediyle finanse edildiyse yeni yaratılmış para. Harcama anında olan şey, saz paranın baz + geniş paraya dönüşmesi, yaratımın kendisi değil.
3
3/ Böylece üç seviye netleşiyor.
(i) saz: Hazine–MB iç katman
(ii) baz: rezerv/nakit;
(iii) geniş: mevduat.
Son kertede hepsinin biçimini bankalar yazıyor, ama hangi miktarda, hangi hızla yazabildiklerini belirleyen şey de Hazine’nin açığıve bankalara olan kredi talebi.
(i) saz: Hazine–MB iç katman
(ii) baz: rezerv/nakit;
(iii) geniş: mevduat.
Son kertede hepsinin biçimini bankalar yazıyor, ama hangi miktarda, hangi hızla yazabildiklerini belirleyen şey de Hazine’nin açığıve bankalara olan kredi talebi.
4
4/ Bununla beraber, MMT'cilerin sandığı kadar olmasa da MB'nin, Hazine tahvillerini teminat kabul edip bankalara rezerv borç verip bunu fiilen sürekli roll ettiği sürece, para arzının dar boğazı özel bankalardan çok kamu blokuna (Hazine+MB) kayıyor, bunu da vurgulamak lazım.
5
5/ Evet, hazine yoktan bir anda harcama anında para yaratamıyor, fakat yine de bu sistemin, hazinelere verdiği gücü de göz ardı etmemek gerekiyor.
6
6/ Normalde "para arzı" dediğimiz geniş para (mevduat), krediyi veren bankanın kararıyla belirlenir gibi görünür, yani "loans create deposits". Ama o kredinin ve tahvil talebinin sınırını çizen şey, bankanın rezerv bulma ve likidite yönetme kapasitesi.
7
7/ MB tahvile karşı repo açıp bunu kalıcı bir imkân haline getirince, bankaların temel sorusu şuna dönüyor: "Hazine tahvili alırsam, MB’den her zaman rezerv bulabilir miyim?" Cevap evet olduğu sürece, Hazine borcu bankalar için neredeyse rezerv.
8
8/ Bu ne anlama geliyor? Para hiyerarşisinde Hazine tahvili bir üst katmana terfi ediyor, bankalar için rezerv benzeri, kurumsal tasarruf sahipleri için mevduata çok yakın, regülasyonlar sayesinde bilanço çekirdeği sayılan bir varlık haline geliyor.
9
9 / İşte bu yüzden, MB’nin tahvili teminat kabul edip repo borcunu roll etmesi, kamuya şunu sağlıyor: "Ben bütçe açığı verdiğim sürece, bankalar tahvilimi alır, ben de dolaylı yoldan bankacılık sisteminin likiditesini ve faiz seviyesini belirlerim."
10
10/ Buradaki önemli nokta şu ki MB hâlâ formel olarak "bağımsız" bir aktör, yani para arzı düğmesi Hazine’ye otomatik verilmiş değil. Ama tahvilli teminat rejiminin kendisi, Hazine’nin borçlanabilir alanını ve açığı sürdürebilir sınırı dramatik biçimde genişletiyor.
11
11/ Eğer MB tahvilleri teminat saymasa ya da repo ( başka yöntemler de olur ) stokunu sürekli yenilemese, Hazine’nin aynı büyüklükte açık vermesi çok daha zor olurdu, tahvil faizi yukarı fırlar, bankalar likidite riski yüzünden daha seçici davranır, kamu harcaması alanı daralır.
12
12/ / Bugünkü rejimde ise, kamu blokunun elinde iki birleşik ayar var. Hazine açık verip tahvil çıkarıyor, MB bu tahvile karşı repo açıp rezerv sağlıyor. Bu ikili, para arzını ve faizleri özel bankalara bırakmak yerine kamuya güçlü bir kaldıraç veriyor.
13
13/ Yine de sınır önemli. Bankalar hala kredi vermezse geniş para büyümez, MB de repo musluğunu kısmaya karar verirse Hazine’nin alanı anında daralır. Yani kontrol tam otomatik değil, ama para arzının dar boğazı artık büyük ölçüde kamu tasarımına bağlı.
14
14/ Bu nedenle bana göre MB tahvilleri teminat kabul edip rezerv borcunu fiilen sonsuza kadar roll ettiği sürece, para arzının hangi seviyede ve hangi faizle sürdürülebileceği konusunda asıl son söz, özel bankalardan çok kamudadır.