۱/ بوریس چرتوک، معمار برنامه موشکی شوروی، در کتاب «راکت‌ها و...

۱/ بوریس چرتوک، معمار برنامه موشکی شوروی، در کتاب «راکت‌ها و آدم‌ها» روایتی تکان‌دهنده از ورودش به آلمان پس از جنگ دارد. او می‌گوید وقتی سال ۱۹۴۵ وارد ویرانه‌های سایت‌های موشکی نازی‌ها شد، با چیزی روبرو شد که برایش یک «شوک تکنولوژیک» تمام‌عیار بود.

۲/ تیم چرتوک در خرابه‌های «نوردهاوزن»، نه تنها قطعات موشک V-2، بلکه «صنعت موشکی کامل» آلمان را پیدا کردند. چرتوک اعتراف می‌کند: «ما در برابر ابعاد مهندسی آن‌ها، احساس عقب‌ماندگی می‌کردیم.» آن‌ها در میان آوارها، نه فقط ابزار جنگی، بلکه نطفه‌ی آینده‌ی هوافضا را یافتند.

۳/ شوک اصلی در میان اسناد غبارآلود بود. آن‌ها با طرح‌های «موشک حمله به آمریکا» (A-9/A-10) مواجه شدند؛ طرح یک موشک دو مرحله‌ای غول‌پیکر که برای اولین بار مفهوم عبور از جو و حمله بین‌قاره‌ای را مطرح می‌کرد. این دقیقاً همان نقشه‌ی راهی بود که به ساخت ICBMهای شوروی منجر شد.

۴/ اما خیره‌کننده‌ترین بخش، مواجهه با طرح‌های روی دیوار «شاتل‌های اولیه» نازی‌ها بود ؛ به‌ویژه پروژه‌ی «زنگر» (Sänger). ایده‌ی یک هواپیمای موشکی بال‌دار که می‌توانست با «پرش» روی لایه‌های غلیظ جو، مسیرهای طولانی را طی کند. چرتوک در اینجا بود که مفهوم «بازگشت به زمین» را درک کرد.

۵/ چرتوک می‌نویسد که دیدن این طرح‌های جسورانه در آلمان، ذهن آن‌ها را از محدودیتِ «موشک‌های یک‌بار مصرف» فراتر برد. آن‌ها فهمیدند که آلمانی‌ها نه فقط به دنبال شلیک، بلکه به دنبال تسلط بر فضا با وسیله‌ای «چندبار مصرف» و دارای بال بودند. نطفه‌ی شاتل در همین نقشه‌های کاغذی بود.

۶.چرتوک صادقانه می‌گوید: «برنامه فضایی شوروی از آوارِ سایت‌های نازی متولد شد.» آن‌ها یاد گرفتند که مهندسی واقعی، فراتر از ساخت یک موتور، نیازمند «تفکر سیستمی» است؛ درسی که آن‌ها از پاره‌نقشه‌هایی گرفتند که قرار بود دنیای غرب را تهدید کند، اما در نهایت، بشر را به فضا پرتاب کرد.