Literatürdeki veya piyasadaki karşılığı tam nedir bilmiyorum ama...
Uraz Akgül@urazdev
12 views
Nov 26, 2025
~5 min read
Advertisement
1
Literatürdeki veya piyasadaki karşılığı tam nedir bilmiyorum ama adına "Drawdown Tabanlı Adaptif Uyarı Sistemi" diyebileceğimiz bir sistem kuralım.
Amaç: Fiyat normal dalgalanmanın ötesinde, alışılmadık derecede sert mi düştü? Eğer öyleyse beni uyar.
Amaç: Fiyat normal dalgalanmanın ötesinde, alışılmadık derecede sert mi düştü? Eğer öyleyse beni uyar.
2
Süreç nasıl işliyor?
* Fiyat serisine bakıyoruz.
* Eski zirvelerden ne kadar düştüğünü takip ediyoruz.
* Bu düşüşün tarihteki düşüşlere göre ne kadar uç olduğunu ölçüyoruz.
* Ve istatistiksel güven sınırlarıyla “bu durum sık sık olmaya başladı mı?” diye kontrol ediyoruz.
* Fiyat serisine bakıyoruz.
* Eski zirvelerden ne kadar düştüğünü takip ediyoruz.
* Bu düşüşün tarihteki düşüşlere göre ne kadar uç olduğunu ölçüyoruz.
* Ve istatistiksel güven sınırlarıyla “bu durum sık sık olmaya başladı mı?” diye kontrol ediyoruz.
3
İlk satırdaki formül:
İlk sorumuz basit: "Bugünkü fiyat, son gördüğümüz en yüksek fiyattan (zirveden) ne kadar uzakta?"
Her gün için o güne kadar görülen en yüksek fiyatı (M: Zirve), bugünkü fiyat ile bu zirve arasındaki farkı (D: Drawdown),
İlk sorumuz basit: "Bugünkü fiyat, son gördüğümüz en yüksek fiyattan (zirveden) ne kadar uzakta?"
Her gün için o güne kadar görülen en yüksek fiyatı (M: Zirve), bugünkü fiyat ile bu zirve arasındaki farkı (D: Drawdown),
4
dünkü drawdown'a göre bugün ne kadar "ekstra" düşüş yaşadığımızı (Delta D: yeni eklenen düşüş) hesaplıyoruz. Bu son kavram kritik. Çünkü bizi en çok ilgilendiren şey düşüşün kendisi değil, düşüşün artma hızı.
5
Örneğin, dün zirveden 0.80 TL aşağıdaydın, bugün 1.00 TL uzaktasın. Yeni eklenen düşüş: 0.20 TL. Bu 0.20 TL, fiyatın bugün yaşadığı yeni kötüleşmenin büyüklüğünü anlatır.
6
İkinci satırdaki formül:
Burada önemli bir detay ortaya çıkıyor: 100 TL'lik hissede 1 TL düşüş %1'dir. 10 TL'lik hissede 1 TL düşüş %10'dur. Aynı büyüklükteki düşüş, iki farklı ölçekte çok farklı anlam taşır.
Burada önemli bir detay ortaya çıkıyor: 100 TL'lik hissede 1 TL düşüş %1'dir. 10 TL'lik hissede 1 TL düşüş %10'dur. Aynı büyüklükteki düşüş, iki farklı ölçekte çok farklı anlam taşır.
7
Bu nedenle yeni eklenen düşüşü zirveye bölerek ölçekten bağımsız bir skor üretiyoruz. Bu skor şunu söyler: "Bugün, önceki zirveye kıyasla yüzde kaç kadar yeni düşüş ekledik?" Örneğin s = 0.05 ise bu, "zirvenin %5'i kadar yeni düşüş" demektir. Bu skor sistemin omurgasıdır.
8
Çünkü sonraki tüm adımlar bu skorun zaman içindeki davranışını öğrenmeye dayanır.
9
Üçüncü satırdaki formül:
Her gün elde ettiğimiz skorları biriktiriyoruz. Zamanla bu skorların nasıl dağıldığını görmeye başlıyoruz. Ve dinamik bir eşik belirliyoruz: "Skorların %95'i bu değerin altında kalsın." Bu değere de q-hat diyoruz.
Her gün elde ettiğimiz skorları biriktiriyoruz. Zamanla bu skorların nasıl dağıldığını görmeye başlıyoruz. Ve dinamik bir eşik belirliyoruz: "Skorların %95'i bu değerin altında kalsın." Bu değere de q-hat diyoruz.
10
Bu eşik sabit değil; piyasa ne kadar sert veya sakin ise ona göre kendini sürekli güncelliyor. Piyasa sakinse eşik düşüyor, piyasa sertleşirse eşik yükseliyor. Bu nedenle sistem geçmiş verilere bakarak piyasanın karakterine adapte olur.
11
Kullanılan eşik tamamen tarihsel davranıştan öğrenilir, insan eliyle belirlenmez.
Kuantil değerini fiyata çevirmek için ise alt bant (L) hesaplıyoruz. Bu bant şunu söyler: "Eğer fiyat M'nin şu kadar altına düşerse bu artık pek sık görmediğimiz bir durumdur."
Kuantil değerini fiyata çevirmek için ise alt bant (L) hesaplıyoruz. Bu bant şunu söyler: "Eğer fiyat M'nin şu kadar altına düşerse bu artık pek sık görmediğimiz bir durumdur."
12
Fiyat L'nin altına inerse sistem stop = 1 diyerek alarm verir.
13
Dördüncü satırdaki formül:
Bir sistemin alarm vermesi yeterli değildir; o alarmın güvenilir olup olmadığı da önemlidir. Bu nedenle her günü kaydediyoruz. Bugünkü s skoru q-hat'i geçtiyse E = 1; geçmediyse E = 0. Zamanla E değerlerini topluyoruz.
Bir sistemin alarm vermesi yeterli değildir; o alarmın güvenilir olup olmadığı da önemlidir. Bu nedenle her günü kaydediyoruz. Bugünkü s skoru q-hat'i geçtiyse E = 1; geçmediyse E = 0. Zamanla E değerlerini topluyoruz.
14
Bu oran şunu söyler: "Şu ana kadarki günlerin yüzde kaçı uç düşüş içeriyordu?"
15
Beşinci satırdaki formül:
Ancak ham p değeri istikrarsız olabilir. Bu yüzden bilimsel ve güvenilir bir alt sınır kullanıyoruz ve bu da Wilson lower bound olacak. Şunu sorar: "Gerçek uç hareket oranı %95 güvenle en az kaçtır?" Bu alt sınır p'ye göre daha temkinlidir.
Ancak ham p değeri istikrarsız olabilir. Bu yüzden bilimsel ve güvenilir bir alt sınır kullanıyoruz ve bu da Wilson lower bound olacak. Şunu sorar: "Gerçek uç hareket oranı %95 güvenle en az kaçtır?" Bu alt sınır p'ye göre daha temkinlidir.
16
Eğer Wilson alt sınır bile belirlediğimiz eşiği geçerse sistem der ki: "Uç düşüşler düşündüğümden daha sık yaşanmaya başladı. Kullandığım eşik modeli artık güvenilir değil." Ve off = 1 olur. Bu noktada off'un ne anlama geldiğini daha da açmak faydalı olacaktır.
17
off bir fiyat alarmı değildir. off, sinyali üreten modelin alarmıdır.
Stop: "Fiyat bant altını kırdı dikkat!"
Off: "Kullandığım kuantil tabanlı eşik sistemi bu yeni rejimde artık anlamlı değil."
Stop: "Fiyat bant altını kırdı dikkat!"
Off: "Kullandığım kuantil tabanlı eşik sistemi bu yeni rejimde artık anlamlı değil."
18
Yani off, sistemin kendi kendine söylediği şöyle bir uyarıdır: "Kullandığım eşikler son dönemde yaşanan uç hareketleri açıklamakta yetersiz kaldı. Modeli yeniden kalibre etmeliyim."
19
Bu nedenle off = 1 olduğunda yapılması gereken şey pozisyon değiştirmek değil, modeli güncellemektir. Gerekirse q-hat'i yeniden hesaplamak, rejime göre adaptasyon yapmak veya eşik parametrelerini düzenlemek gerekir.
Örnek ile sonlandıralım.
Örnek ile sonlandıralım.
20
Örnek hissemiz #PSGYO
Son satıra (26/11/2025) bakalım.
Kolonlar: Date, Close, M, D, DeltaD, s, q_hat, L, E, n, p, W_lb, stop ve off.
Hepsini gördük. Şimdi yorumlayalım.
Son satıra (26/11/2025) bakalım.
Kolonlar: Date, Close, M, D, DeltaD, s, q_hat, L, E, n, p, W_lb, stop ve off.
Hepsini gördük. Şimdi yorumlayalım.
21
Fiyat (Close): 2.57
Bugünkü kapanış fiyatı. Basit ama her şey bunun üzerine inşa ediliyor.
Zirve (M): 3.75
Bu fiyat serisinde gördüğümüz tüm zamanların en yüksek fiyatı hala 3.75. Demek ki uzun süredir zirve yenilenmemiş.
Bugünkü kapanış fiyatı. Basit ama her şey bunun üzerine inşa ediliyor.
Zirve (M): 3.75
Bu fiyat serisinde gördüğümüz tüm zamanların en yüksek fiyatı hala 3.75. Demek ki uzun süredir zirve yenilenmemiş.
22
Drawdown (D): 1.18
3.75 - 2.57 = 1.18
Bu, fiyatın zirveye göre ne kadar düşük olduğunu ölçen temel metrik.
Zirveden %31.46 aşağıdayız.
DeltaD: 0.07
Dün D = 1.11 TL idi; bugün D = 1.18 oldu.
Yani ekstra 7 kuruşluk yeni bir düşüş eklenmiş.
3.75 - 2.57 = 1.18
Bu, fiyatın zirveye göre ne kadar düşük olduğunu ölçen temel metrik.
Zirveden %31.46 aşağıdayız.
DeltaD: 0.07
Dün D = 1.11 TL idi; bugün D = 1.18 oldu.
Yani ekstra 7 kuruşluk yeni bir düşüş eklenmiş.
23
Skor (s): 0.018667
Bu şu anlama gelir: Bugün zirvenin yaklaşık %1.87'si kadar yeni bir düşüş yaşandı.
Bu görece küçük bir ek düşüş. Fakat alt bant kırılalı çok oldu ve trend hala aşağı yönlü.
Bu şu anlama gelir: Bugün zirvenin yaklaşık %1.87'si kadar yeni bir düşüş yaşandı.
Bu görece küçük bir ek düşüş. Fakat alt bant kırılalı çok oldu ve trend hala aşağı yönlü.
24
q_hat: 0.042557
q_hat, o güne kadar gördüğümüz s değerlerinin %95'lik eşiği. Yani geçmişteki yeni düşüşlerin %95'i 0.042557'nin altında kalmış. Bugünkü s = 0.018667 bu değerden küçük olduğu için sistem açısından uç sayılacak kadar sert bir ekstra düşüş yok.
q_hat, o güne kadar gördüğümüz s değerlerinin %95'lik eşiği. Yani geçmişteki yeni düşüşlerin %95'i 0.042557'nin altında kalmış. Bugünkü s = 0.018667 bu değerden küçük olduğu için sistem açısından uç sayılacak kadar sert bir ekstra düşüş yok.
25
Alt bant (L): 3.590413
Burada M hala 3.75, q_hat 0.042557 olduğuna göre bant yaklaşık 3.59'a denk geliyor.
Yani, eğer fiyat 3.59'un altına iniyorsa bu artık normal dalgalanmanın ötesine geçmiştir ki fiyat hala riskli bölgede dolaşıyor.
Burada M hala 3.75, q_hat 0.042557 olduğuna göre bant yaklaşık 3.59'a denk geliyor.
Yani, eğer fiyat 3.59'un altına iniyorsa bu artık normal dalgalanmanın ötesine geçmiştir ki fiyat hala riskli bölgede dolaşıyor.
26
E (eşik aşım göstergesi): 0
Burada s = 0.018667, q_hat = 0.042557, s < q_hat, E = 0
Yani, bugünkü ekstra düşüş kendi içinde anormal değil; büyüklüğü geçmişte gördüğüm uç günlere göre normal sayılır.
Burada s = 0.018667, q_hat = 0.042557, s < q_hat, E = 0
Yani, bugünkü ekstra düşüş kendi içinde anormal değil; büyüklüğü geçmişte gördüğüm uç günlere göre normal sayılır.
27
n: 990
n, o güne kadar geçen toplam gün sayısı. Yani model 990 günlük bir geçmişten besleniyor.
p: 0.072727
Yani 990 günün kabaca %7'sinde s değeri q_hat'i aşmış ve sistem "bugün uç bir düşüş yaşandı" demiş.
n, o güne kadar geçen toplam gün sayısı. Yani model 990 günlük bir geçmişten besleniyor.
p: 0.072727
Yani 990 günün kabaca %7'sinde s değeri q_hat'i aşmış ve sistem "bugün uç bir düşüş yaşandı" demiş.
28
W_lb (Wilson alt sınırı): 0.058149
Gerçek uç gün oranı, %95 güvenle en az %5.81'dir. Yani şunu der: "Sadece gözlemlediğim p'ye bakarak 'uç gün oranı %7.27' diyebilirim ama ihtiyatlı davranırsam bile bu oran %5.8'in altına inmez."
Gerçek uç gün oranı, %95 güvenle en az %5.81'dir. Yani şunu der: "Sadece gözlemlediğim p'ye bakarak 'uç gün oranı %7.27' diyebilirim ama ihtiyatlı davranırsam bile bu oran %5.8'in altına inmez."
29
stop: 1
Burada 2.57 <= 3.590413 olduğu için stop = 1.
Yani şu: "Fiyat, dinamik olarak hesaplanan güvenli bölgenin oldukça altında. Risk hali devam ediyor, bu varlık için alarm modundayım."
Fiyata dair uyarı sinyali.
Burada 2.57 <= 3.590413 olduğu için stop = 1.
Yani şu: "Fiyat, dinamik olarak hesaplanan güvenli bölgenin oldukça altında. Risk hali devam ediyor, bu varlık için alarm modundayım."
Fiyata dair uyarı sinyali.
30
off: 0
Wilson alt sınırı belirli bir eşiği (örneğin %95 bariyerini) geçerse off = 1 olur; geçmezse de 0.
Yani şu: "Evet, fiyat kötü durumda (stop=1) ama kullandığım kuantil tabanlı model hala geçerli. Rejim değişti, model çöktü diyemem. Sinyallerime güvenmeye devam edebilirim."
Wilson alt sınırı belirli bir eşiği (örneğin %95 bariyerini) geçerse off = 1 olur; geçmezse de 0.
Yani şu: "Evet, fiyat kötü durumda (stop=1) ama kullandığım kuantil tabanlı model hala geçerli. Rejim değişti, model çöktü diyemem. Sinyallerime güvenmeye devam edebilirim."
31
Örnek hisse zirveden %30'dan fazla aşağıda ve hala alt bandın oldukça altında (stop=1). Bugünkü ek düşüş kendi başına uç bir hareket değil (E=0) ama genel olarak kriz bölgesindeyiz. Buna rağmen modelin istatistiksel yapısı bozulmuş değil; sistem hala geçerli (off=0).