PrzewodzikFilmowy (ranking) Wczoraj zapowiadałem coś dużego na...

PrzewodzikFilmowy (ranking)

Wczoraj zapowiadałem coś dużego na dzisiaj i mam nadzieję, że mój prywatny, osobisty i całkowicie subiektywny ranking 100 Najlepszych Polskich Filmów w Historii czymś takim będzie. Do mojego profilu przypięta jest lista 100 najlepszych filmów w historii na świecie i tam kilka polskich obrazów jest, ale będzie kilka drobnych przetasowań, choć nie na tych najwyższych pozycjach – kto zatem nie chce znać ostatecznej kolejności niech tam nie zagląda.
Chciałbym powtórzyć, że to moja lista i tylko moja – można się z nią nie zgadzać, można pisać, że zła, że nie taka, że czegoś brakuje - pamiętajcie jednak, że to MÓJ wybór, a nie kogokolwiek innego. Chętnie poznam wasze zdanie.
To jest lista na dziś i pewien moment – za rok pewnie będzie wyglądać inaczej. Teraz też mogłem o czymś zapomnieć, ale skoro zapomniałem, to nie bez przyczyny.
Zatem przechodzimy do zestawienia – wszystko będzie w jednym wątku, w kolejnych wpisach, które będą się pojawiały co kilka, kilkanaście minut, mała metryczka filmu i mój krótki opis, zaczynamy od miejsca setnego i schodzimy w dół aż do pierwszego. Zapraszam i miłej lektury.

100. „Vinci”, reż. Juliusz Machulski (2004)
Zaczynam od kina rozrywkowego z premedytacją – mam wrażenie, że od lat, być może właśnie od tego filmu, takiego kina w Polsce brakuje najbardziej. A po drugie – nie, na mojej liście nie będzie tylko filmów artystycznie ważnych, choć takie oczywiście też będą – lubię komedie i będzie ich całkiem sporo. A o samym „Vincim” krótko - ostatni dobry obraz Machulskiego, inteligentna zabawa z widzem i konwencją, wiadomo trochę pożyczonych pomysłów, ale umiejętne wkomponowanie zagadki kryminalnej w polską (i krakowską!) rzeczywistość wyjątkowo udana. Bardzo przyjemne kino, do którego chętnie wracam.
Ps. Po sequelu nie spodziewam się jednak niczego dobrego, ale zawsze lepiej być miło zaskoczonym, nie?

99. „Ćma”, reż. Tomasz Zygadło (1984)

I od razu zmieniamy mocno klimat, bo kolejnym filmem jest kino psychologiczne par excellence - kameralna opowieść o radiowcu, który prowadzi nocne Polaków rozmowy i stara się im pomóc, choć sam pomocy potrzebuje. Znakomite aktorstwo, mocne wiercenia w duszach i umysłach, gęsta atmosfera i naprawdę sporo do myślenia. A w dodatku w zasadzie wszystkie problemy bohaterów ważne i dziś - jak zachować siebie, jak wytrzymać ze światem. O filmie pisałem na profilu, kto chętny ten znajdzie.

98. "Miasto 44”, reż. Jan Komasa (2014)

Trzeba tę listę trochę podostrzyć kontrowersyjnie, a ten film chyba nadaje się na to całkiem dobrze. Uważam, ze Komasa to dobry reżyser średnich filmów, ale tego będę akurat bronił i nawet młodzieżowa muzyka w scenie bitewnej mi nie przeszkadza. Bardzo dobra realizacja, ładne role młodych aktorów i dobra opowieść o tragedii miasta. Za kilka scen dam się pokroić, szkoda, ze całość nie utrzymana w takim "ścisku żołądka" jak choćby scena ulicznej egzekucji. A teraz można hejtować ;-)

97. „Hrabina Cosel”, reż. Jerzy Antczak (1967)

Jestem miłośnikiem dużych produkcji historycznych, a polska kinematografia ma w tej kategorii spore tradycje, niestety kontynuacji brak. Dzieło Antczaka nie dorównuje oczywiście naszym najlepszym filmom kostiumowym ale jest wystarczająco dobre, aby znaleźć się na liście. Jest odpowiedni rozmach, stroje, plenery, Jadwiga Barańska pokazuje dużą klasę, Dmochowski jako August II Mocny jest doskonały, a całość ogląda się dobrze, choć przecież materiał wyjściowy od Kraszewskiego nic specjalnie nie urywa. W sam raz na 97 miejsce.

96. „Sztuczki”, reż. Andrzej Jakimowski (2007)

Reżyser debiutował dość znanym "Zmruż oczy", ale to drugi jego film jest według mnie jego najlepszym dziełem, gdzie w pełni ujawnia się charakterystyczna stylistyka i klimat. Slow cinema, które oczywiście wymaga pewnej uwagi, ale jest na tyle miłe w oglądaniu, że trudno tu się zgubić czy stracić wątek. Niby nudne, a łechce przyjemne rejony w głowie. Lubię takie filmowe sztuczki.

95. „Dzięcioł”, reż. Jerzy Gruza (1970)

Wyobraźcie sobie, że film Gruzy został uznany w jakimś plebiscycie za najgorszy obraz 25-lecia PRL, a ja lubię go bardzo i uważam, że on po prostu wyprzedzał swój czas. Piękna frenetyczna farsa z mnóstwem gustownego absurdalnego dowcipu. Znakomita rola Gołasa, ale tu wspaniałe są role na drugim, a nawet trzecim planie. On ma oczywiście mocne peerelowskie zakotwiczenie i pewnie dla młodszych widzów może nie być do końca czytelny, ale według mnie starzeje się porto, a nie jak mleko.

94. „Na wylot”, reż. Grzegorz Królikiewicz (1972)

O filmie pisałem więcej na profilu, tu tylko w skrócie - kino Królikiewicza to oczywiście rzecz osobna, ale akurat ten film jest dość dostępny dla szerszej publiczności. To oczywiście jest art house, ale jednak i tematyka i sposób ujęcia pozwalają uznać go za film naprawdę warty zobaczenia. Historia małżeństwa Maliszów., morderców z przedwojennego Krakowa zostaje w głowie i długo nie daje spokoju po seansie, także dzięki formalnej stronie obrazu. Mocne walnięcie obuchem w łeb.

93. „Symetria”, reż. Konrad Niewolski (2003). Muszę przyznać, że mam jakąś dziwną słabość do kina więziennego (tu szczególnie lubię francuskie obrazy takie jak "Ucieczka skazańca", "Dziura" czy "Prorok") nic dziwnego, że ten film też mi się podobał, bo jest po prostu dobry. Więzienie, wbrew pozorom, wcale nie jest takie łatwe do sportretowania. Niewolski wtargnął do naszego kina z futryną, ale okazało się, że to meteor - od "Symetrii" tylko w dół. To jednak po nim zostanie, a ja chciałbym zwrócić uwagę na znakomitą ścieżkę dźwiękową Michała Lorenca.

92. „Pułkownik Kwiatkowski”, reż. Kazimierz Kutz (1995).

Krytycy sarkali, ale cholera jasna - to bodaj pierwszy obraz, który w taki sposób opowiadał o czasach stalinowskich i do dziś to działa całkiem nieźle. Ciekawa historia, trochę satyry, trochę powagi i choć fastryga czasami puszcza, to jako całość broni się i, co całkiem ważne, ten film się pamięta! Nie tylko dzięki piersiom Renaty Dancewicz ;-). W kinie o to też chodzi, bo filmów, które się zapomina są setki. Trochę na wyrost, ale to przecież nie jest jakieś bardzo wysokie miejsce.

91. „Cześć Tereska”, reż. Robert Gliński (2001). Znów wyznanie - ja lubię takie kino społeczne, które bardziej przygląda się niż szuka diagnoz i analiz, a tym bardziej osądu. Film Glińskiego był trochę głośny, ale dzisiaj jest, mam wrażenie, bardzo zapomniany, a moim zdaniem niesłusznie. Mamy tu trochę Loacha, trochę cinema verite, ale tak naprawdę najważniejszy jest ten spory ładunek autentyzmu, kóry bije z wielu kadrów. W 2001 roku miałem 24 lata i doskonale pamiętam tego typu dziewczyny i chłopaków z osiedla. Kilka scen zupełnie jak obrazki, które sam widziałem na Grochowie. I dlatego też, między innymi, jest w rankingu.

90. „Prawo i pięść”, reż. Edward Skórzewski, Jerzy Hoffman (1964). Polski "western", który już czołówką i piękną piosenką "Nim wstaje dzień" śpiewaną przez Edmunda Fettinga urzeka klimatem i ciekawym spojrzeniem na osadnictwo na tzw. Ziemiach Odzyskanych. Moim zdaniem wspaniała, nieco wycofana, ale jednocześnie twarda rola Holoubka i całkiem interesująca rozgrywka z bandą szabrowników. Dobre korzystanie z hollywoodzkich schematów, angażująca historia, a film, choć starzeje się, to jednak robi to godnie.

89. „Nic śmiesznego”, reż. Marek Koterski (1995). Wiem, wiem, wiem, wielu zapyta: dlaczego tak nisko?! A no bo Adaś Miauczyński jest tu jeszcze w stadium, no, na pewno nie larwalnym, ale jednak to nie jest do końca dojrzały film moim zdaniem. Owszem, ma wiele bardzo dobrych momentów, sporo genialnych i dobrych linijek, ale jako całość to jednak zbiór anegdot niż pełna opowieść. I choć jest to oczywiście, jak zwykle u Koterskiego, podszyte ogromnym smutkiem, rozpaczą nawet, co niezwykle cenię, to jednak ja mam z tym filmem problem - nie do końca go lubię. Ale doceniam. I tak wiadomo, że Miauczyński się jeszcze pojawi w dużo lepszym obrazie.

88. „Konsul”, reż. Mirosław Bork (1988). Takich historii jak ta Jacka Ben Silbersteina, czyli sprytnego oszusta i manipulatora Czesława Wiśniaka, to opowieść której kino po prostu łaknie. Przecież to, że ktoś wymyślił sobie fikcyjny konsulat austriacki we Wrocławiu i czerpał z tego korzyści jest tak absurdalna, że uwierzyć w to nie sposób. A jednak. Świetny Fronczewski nadał postaci Silbersteina odpowiedniego charakteru i dziwnej sympatii, choć przecież nie powinno się kibicować oszustom. Mimo pewnej przaśności anturażu bardzo fajne kino.

87. „Upał”, reż. Kazimierz Kutz (1964). No co ja poradzę, że uwielbiam te głupotki - Boże, ile tu jest niewymuszonego dowcipu i uroku, to ja piórkuję. Cudowności po prostu i tyle, a każdy kto będzie kwestionował obecność tych dyrdymałek w rankingu otrzyma cios w nos. Rzekłem. Kto nie oglądał, biegusiem, na pewno jest w Internecie. Nie ma nic lepszego na dobry humor, w poniedziałek się przyda.

86. „Hubal”, reż. Bohdan Poręba (1973). Nie chcę tu wchodzić w ocenę postaci Hubal i jego postawy we Wrześniu, ale na pewno dobrze się stało, że postać ta trafiła na ekran kinowy. I dobrze, że zagrał ją Ryszard Filipski, bo moim zdaniem ta rola stała się dla niego "drugą skórą" - to jest wyśmienita kreacja. Zostawmy już na boku Porębę, Grunwald i te wszystkie peerelowskie smrodki. Dobre kino - chciałbym takiego poziomu w jakimś współczesnym filmie o naszej obronie w 1939 roku. Czy proszę o tak wiele?

85. „Pokój z widokiem na morze”, reż. Janusz Zaorski (1977). Ten film odkryłem całkiem niedawno temu i pisałem o nim na swoim profilu. I bardzo lubię takie niespodzianki. Z opisu wydawał się jakimś snujem, ale okazało się, że to niezwykle interesujący film, tak, tak, psychologiczny, ale mój Boże, wszyscyśmy niewolnikami psychologii, czyż nie? Naprawdę polecam, bez dwóch zdań jeden z najlepszych filmów Zaorskiego, a mam wrażenie, że zupełnie zapomniany.

84. "Zapomniana melodia", reż. Jan Fethke & Konrad Tom (1938). Tu znów będzie pewnie mała awantura, bo ten film to tak naprawdę zbiorcze miejsce dla całego polskiego kina przedwojennego. Wyznanie - uważam, że żadna przedwojenna produkcja tak naprawdę nie powinna się znaleźć w rankingu, nie doczekaliśmy się nawet nie tyle arcydzieła, co po prostu filmu wybitnego z przedwojnia, ale warto jednak ten okres jakoś zaznaczyć. Tu tak naprawdę mogło być kilka innych śpiewanych komedii muzycznych z lat 30., ale tak z ręką na sercu - z tych filmów zostały głównie piosenki, a wiele osób kojarzy je, ale już nie potrafi dopasować do obrazu. Zastanawiałem się nad "Znachorem", "Prokurator Alicją Horn" czy "Dziewczętami z Nowolipek", ale to jednak nie to... W II RP powstał też "Dybuk", ale czy to to jest kino polskie? Bo, że zrobione w Polsce to na pewno. Porównując polskie kino tamtego okres do innych krajów odstawaliśmy jednak poziomem, takie jest moje zdanie.
Zatem ten film i ta pozycja to taki mój mały hołd dla sympatycznych przedwojennych filmowych wodewilów, ale jednak tylko symboliczny. Mozna zaczynać awanturę ;-)

83. „Nadzór”, reż. Wiesław Saniewski (1983)

I znów film więzienny - mówiłem, że coś ze mną nie tak ;-). Tym razem znakomite studium kobiecej psychiki w warunkach zniewolenia - gęste jak smoła, ciężkie jak kowadło, ale warte zobaczenia. I cała galeria świetnych ról, z Ewa Błaszczyka na czele, ale tu przecież i Szapołowska, Sawicka, Kownacka czy Szykulska zagrały przekonująco i przejmująco.

82. "Kobieta samotna", reż. Agnieszka Holland (1981)

Ja wiem, że p. Agnieszka po jej ostatnim filmie ma przechlapane u niektórych, ale hej, ona zrobiła troszkę dobrego kina. To pewnie jej najlepszy film z tych zrobionych w Polsce (tu miałem w głowie jeszcze "Gorączkę", bo lubię ten okres historyczny). To obraz niezwykle przykry i smutny - beznadzieja peerelu, do tego samotność i rozpaczliwe poszukiwanie bliskości, wszyscy poranienie i złamani. Uff, ciężary, ale mówiące spor o ludziach i relacjach. A do tego znakomita Maria Chwalibóg i kaleki Bogusław Linda jako jej kochanek, kiedy nie był jeszcze "twardzielem". Sporo przemyśleń.

81. „Nie lubię poniedziałku”, reż. Tadeusz Chmielewski (1971). A ja lubię poniedziałki, szczególnie takie jak ten, kiedy mogę się podzielić swoją miłością do kina ;-). I lubię ten film, który jest lekki jak piórko i taki miał być od początku. Owszem, jest tu sporo propagandy sukcesu wstępującego Gierka, ale też dużo wdzięku, łagodności wobec świata i subtelnego dowcipu. Sporo zapożyczeń od Jaquesa Tati, ale jak czerpać to od najlepszych. "Kurka wodna!"

80. „Pętla”, reż. Wojciech Jerzy Has (1957). Zaczynam siódmą dziesiątkę od pierwszego filmu Hasa w zestawieniu i od razu mocne uderzenie, w szyję że tak powiem. Ech, Polacy i spiritualia to rzeczywiście pętla mocno zaciśnięta i wydobyć się z niej trudno, o czym przekonuje się Kuba, które zagrał jak zwykle dobrze Holoubek. Moim zdaniem ciut za bardzo to wystudiowane, ciut przeintelektualizowane, ale mimo wszystko to Has w najlepszej formie. I te przepiękne kadry, te kadry... A monolog Fijewskiego jeden z najlepszych w polskim kinie.

79. „Dług”, reż. Krzysztof Krauze (1999). Chyba najlepszy polski film końcówki XX wieku, pamiętany chyba głównie ze znakomitej roli Andrzeja Chyry. No zrobić taką postać to jest sztuka - uwiarygodnić bydlaka i dać mu porządne "ciało filmowe" to nie jest wcale łatwe, bo szybko i często wpada się w karykaturę. Ale tu i historia dobra, aktorstwo takie jak trzeba i cała reszta roboty filmowej na odpowiednim poziomie. To był chyba taki bardzo "zachodni" film - w latach 90. wciąż jeszcze było sporo kompleksów, a ten obraz to przełamywał.

78. „Poszukiwany, poszukiwana”, reż. Stanisław Bareja (1972)

Śmieszy? Śmieszy, a to o to chodzi w komedii. Kopalnia gagów, tekstów i galeria wspaniałych postaci: mąż dyrektor, artysta Adamiec, Karpielowa, "profesor" od cukru, bananowy synalek, a wszystko to bawi do dziś i weszło wręcz do naszego kodu kulturowego. No bo jak rozmawiać z kimś, kto nie łapie, kto nie wie o co chodzi z "procentem cukru w cukrze"?. Nie da się... ;-)

77. „Ostatnia rodzina”, reż. Jan P. Matuszyński (2016). Intrygująca wiwisekcja nietypowej rodziny zamkniętej nie tylko w klaustrofobicznej przestrzeni ursynowskiego mieszkania, ale także we własnych fobiach, traumach, wyobrażeniach i niemożności komunikacji. Zupełnie genialne role Seweryna i Koniecznej, a już dużą słabszą Ogrodnika, który ewidentnie przeszarżował portretując Beksińskiego juniora. Film jednak broni się na wielu polach, szczególnie chyba jako psychologiczna drama i podglądanie wybitnego artysty. I zapada w pamięci na długo.

76. „Jeszcze tylko ten las”, reż. Jan Łomnicki (1991). Skromny, raczej zapomniany film, a szkoda, bo to jeden z najlepszych polskich obrazów o stosunkach polsko-żydowskich w czasie okupacji. Nie uciekający od trudnych pytań i problemów, ale jednocześnie nie wymachujący pałka antysemityzmu - świetna równowaga postaw, motywacji i społecznego tła tych nie zawsze dobrych relacji. Film to także wspaniała rola Ryszardy Hanin, już choćby dla tej kreacji warto go zobaczyć. O filmie pisałem osobno na profilu.

75. „Matka Królów”, reż. Janusz Zaorski (1982). W moim zestawieniu będzie co najmniej kilka filmów z PRL-u, które opowiadają o II RP - wiadomo, że chodziło tam głównie o krytykę "sanacji" i "burżuazyjnej Polski", ale przecież i w tej krytyce było sporo prawdy, tak jak w tym filmie. No nie ma tu lukrowania rzeczywistości przedwojennej - bieda i walka samotnej matki o poprawę losu swojego i synów to naprawdę przejmująca historia. A film Zaorskiego to przecież także "półkownik" i na premierę czekał 5 lat, więc można było zrobić film w poprzek oficjalnych oczekiwań. No cóż, w przygnębiające obrazy to my potrafiliśmy...

74. „Plac Zbawiciela”, reż. Krzysztof Krauze & Joanna Kos-Krauze (2006). Kolejny film Krzysztofa Krauze, w tym przypadku zrobiony wspólnie z żoną Joanną, i kolejny, który trzyma się mocno rzeczywistości. Chyba wciąż potrzebujemy takiego zaangażowanego kina społecznego, w którym tzw. przeciętny Kowalski może się przejrzeć - tu finansowe problemy młodego małżeństwa po bankructwie dewelopera są tak naprawdę tylko wstępem do bardzo trudnych i gorzkich chwil. Bo tak zaczyna się spirala nieszczęść, która może spotkać każdego. I za to pochylenie się nad każdym z nas, wielkie brawa dla twórców. I dwie bardzo dobre role - Jowity Budnik po dłuższej nieobecności i Ewy Wencel. Przejmujący obraz.

73. "Chłopi", reż. DK Welchman & Hugh Welchman (2023). Ja wiem, że dla wielu jedyni "prawilni" "Chłopi" to ci od Rybkowskiego, ale wtrzymajcie konie - tam to serial tylko, film jest zbyt poszatkowany i średni. A tu mamy zupełnie inne podejście - skupiamy się na Jagnie, ale to moim zdaniem dobry wybór, obraz nabrał spójności. A jeszcze lepszym wyborem było animowanie tego obrazu - ten film bez pomalowania byłby na pewno dużo gorszy. A tak dostaliśmy przepięknie zrealizowaną opowieść, która w pierwszych dwóch rozdział jest bliska wybitności, potem zwalnia, ale to wciąż bardzo dobre kino. Takiego przetwarzania naszej kultury potrzebujemy. O filmie pisałem osobno na profilu.

72. "Panny z Wilka", reż. Andrzej Wajda (1979). Pierwszy film Wajdy w zestawieniu i chyba najbardziej liryczny obraz w twórczości autora "Brzeziny". Klucz do Iwaszkiewicza chyba odnaleziony, dużo tu jest na swoim miejscu. A o czym? Trochę o tęsknocie, trochę o kryzysie wieku średniego, trochę o uczuciach, sporo o przemijaniu. Swoją drogą nie wiem czy to nie jest ostatnia duża (a może nawet: dobra) rola Daniela Olbrychskiego.

71. „Struktura kryształu”", reż. Krzysztof Zanussi (1969). Być czy mieć? Uczestniczyć czy być poza? Jaką postawę życiowa przyjąć? Jak zachować siebie i jednocześnie spełnić się, być szczęśliwym. Dwóch kolegów toczy te spory, a my przyglądamy się temu z zaciekawieniem, bo młody Zanussi miał jeszcze ten duży dar dobrego słuchania i podglądania. Kino namysłu, kino refleksji, a wszystkie pytania wciąż aktualne, odpowiedzi zresztą też. Każdy musi wybrać swoją.

70. „Wodzirej”, reż. Feliks Falk (1977). Historia Lutka Danielaka mogłaby się wydarzyć równie dobrze dzisiaj, gdzie scenografią byłby szklany wieżowiec korporacji, ale komunizm chyba szczególnie sprzyjał takim postawom. Wspaniały rytm ma ta opowieść o szui i oportuniście, regulowana zabawami i tańcami ze słynnym "la, la, la". Pamiętaj synku: świnia zawsze będzie świnią. Stuhr wielki.

69. „Róża”, reż. Wojciech Smarzowski (2011). Jeśli Smarzowski to właśnie taki - uważny, dociekliwy, przyglądający się i starający się wnikać do środka, a nie goniący za każdym możliwym podkręceniem historii. I bez zbędnej publicystyki, bo ta szybka ulatuje. Pokaż historię, pokaż ludzi i ich losy na tle okropnego świata - to zawsze się obroni, tak jak tutaj. I róbmy więcej takiego kina historycznego - my już nie umiemy w wielkie produkcje z tysiącami statystów, wróćmy do jednostki, ona tym bardziej ważna.

68. „Ostatni dzień lata”, reż. Tadeusz Konwicki (1958). Najtańszy film w historii polski (całość kosztowała ok. 10 tys. zł), a tyle tu piękna i mądrości. Plaża, ona, on i próba zbliżenia, a przecież w środku jeszcze wojna i straszne rzeczy. Kilka kadrów to jedne z najpiękniejszych ujęć w całym naszym kinie. To nie jest film do oglądania, to film do wdychania, tak jak wdycha się morską bryzę.

67. "Gangsterzy i filantropi”, reż. Jerzy Hoffman & Edward Skórzewski (1962). Szkoda, że nie powstała trzecia nowelka jak pierwotnie planowano, ale dwie które dostaliśmy i tak zasługują na wyróżnienie i miano chyba najlepszej polskiej komedii lat 60. Wspaniały Holoubek jak inteligent-gangster i Michnikowski jako safanduła, który przypadkiem odkrywa żyła złota w placówkach gastronomii uspołecznionej. Cymesik, perełka, pyszota.

66. „Giuseppe w Warszawie”, reż. Stanisław Lenartowicz (1964). A może najlepszą polską komedią lat 60. był jednak ten film? No to są uroki rankingów - jak to ocenić, komu dać pierwszeństwo? Dlatego te ta lista to raczej taki zakres bardziej niż konkretne miejsce, choć oczywiście one maja znaczenie. A film? To jednak zadziwiające, że 20 lat po wojnie powstała komedia o niej, w której główna postacią jest sympatyczny Włoch, wobec którego nie ma żadnych uprzedzeń czy resentymentów, choć to przecież sojusznik Niemiec. I to jest naprawdę zabawny film, a kilka scen i tekstów zostanie z nami na zawsze: Maryśka!

65. „Jak rozpętałem II wojnę światową”, reż. Tadeusz Chmielewski (1969). Ja oczywiście żartowałem w poprzednich wpisach o najlepszej polskiej komedii lat 60. bo ta może być tylko jedna - przygody Franka Dolasa to film, który gdyby go nakręcić w Ameryce podbił by cały świat. Kino Nowej Przygody może się schować z takim chwatem jak nasz Franek - ja nie wiem, czy to nie jest jedna z najsympatyczniejszych postaci w ogóle naszego kina. Dolas, ten zawsze wychodzący z tarapatów spryciarz by nie powiedzieć cwaniak, to po prostu symbol Polaka, dlatego go tak lubimy.

64. „Ucieczka z kina „Wolność”, reż. Wojciech Marczewski (1990). To nie komedia, choć klimat grteski i absurdu także można tu dostrzec. O filmie pisałem niedawno, tu tylko taka uwaga, że choć pomysł aktorów uwięzionych w filmie nie nowy, to jednak Marczewski zdecydowanie twórczo go wykorzystał. Film to także rozrachunek z cenzurą i stąd chyba też gatunkowe rozdarcie tego obrazu - reżyser sam mówił, że bał się nowej dla niego tonacji i nie był pewien morału swojej opowieści ani jej odbioru. A wyszło przecież całkiem dobrze.

63. „Szyfry”, reż. Wojciech Jerzy Has (1966). Jeden z najmniej znanych filmów mistrza Hasa i najmniej docenianych, a moim zdaniem niesłusznie. Jak zwykle o twórcy "Złota" przeszłość łączy się z teraźniejszością, realizm z oniryzmem, a nad wszystkim wisi sprawa z czasów wojny. Mądry i w pewien sposób tajemniczy film, który ma więcej niedomówień niż odkrywa, ale jest w tym magnetyczna siła i ogląda się z przejęciem. Oprócz bardzo dobrego Cybulskiego na wyróżnienie na pewno doskonała rola Jana Kreczmara.

62. „Brunet wieczorową porą”, reż. Stanisław Bareja (1976). Wracamy do komedii, bo w tej dziesiątce chodzą one trójkami lub parami - tu na kolejnych miejscach będą dwa filmy Barei, których tak naprawdę nie potrafię uszeregować i lubię jednako. Niestety musiałem z rankingu wyrzucić "Nie ma róży bez ognia", ale taki juz los rankingowca... A "Brunet" - no co ja będę Państwu truł - "nie znam się, nie orientuję się, zarobiony jestem". Jak to mówią internety - "klasyg" i "baza". Przy okazji - chyba pierwszy raz widzę ten plakat na oczy!

61. „Co mi zrobisz jak mnie złapiesz”, reż. Stanisław Bareja (1978). No to od razu ten drugi film Barei, który w kategorii najbardziej "tekstogennych" byłby pewnie w pierwszej trójce w historii - przecież tu co druga linijka to kultowa jest. Bareja to na pewno nie był najlepszy reżyser na świecie, ale jak nikt potrafił tworzyć zabawne sceny i doskonale dobierał aktorów. Nie wiem ile razy to widziałem, nie nudzi się, nie starzeje i tylko wciąż nie wiem czy to wszystko to był przypadek czy "Wielki Plan Dudały".

60. „Krótki film o miłości”, reż. Krzysztof Kieślowski (1988). Krótka uwaga - w moim zestawieniu unikam filmów telewizyjnych, oprócz naprawdę dużych wyjątków, dlatego z serii "Dekalog" nie ma "Dekalog I", który uważam za jeden z najlepszych, ale jest własnie ten film, który ukazał się także w dłuższej, kinowej wersji. I bardzo dobrze, bo opowieść o młodym chłopaku, który podgląda przez lunetę pewną kobietę to chyba najlepsza rzecz u nas o dojrzewaniu do cielesności i o wszystkim, co się z tym łączy. Znakomite studium fascynacji, strachu, wstydu, wreszcie miłości niemożliwej i zdradzonych uczuć. I chyba najlepsze role pary Lubaszenko-Szapołowska.

59. „Iluminacja”, reż. Krzysztof Zanussi (1972). Reżysera tego filmu złośliwcy nazywają "Zanudzzi", że to niby takie nudy na pudy, ale ja się z tym nie zgadzam. To dojrzałe formalnie i narracyjnie kino, które stawia duże pytania, w tym wypadku o rolę i granice nauki. Czy to ona jest jedyną odpowiedzią na świat? Student zderza się z tym pytaniem i zostaje z nim sam. Podobnie jak widz - tu trzeba samemu się z tym zmierzyć. To jest oryginalne i autorskie kino, które jest ważne i chyba jednak ponadczasowe.

58. „Baza ludzi umarłych”, reż. Czesław Petelski (1958). Hłasko uciekł z projektu po tym jak zobaczył, co Petelski pozmieniał w jego scenariuszu, wyobraźmy więc sobie jaki to mógłby być wielki film, a przecież jest i tak bardzo dobry. Opowieść o odrzutkach, którzy pracują w leśnej bazie transportu drewna gdzieś w Bieszczadach to krwista, mięsista historia i nawet partyjniackie wtręty można puścić mimo oczu i uszu. Plenery, dzikość, hardość, konflikty i mocne charaktery - ogląda się to z dużą przyjemnością.

57. „Sprawa Gorgonowej”, reż. Janusz Majewski (1977). Ach, jak ja lubię takie kino - stylowe, precyzyjne, szanujące widza i sprawę o której traktuje. Film sądowo-kryminalny, którego siłą jest wiarygodność psychologiczna i pokazanie złożoności sprawy morderstwa w przedwojennym Lwowie. Wysoka jakość filmowa w zasadzie w każdym elemencie i świetna rola zmarłej niedawno Ewa Dałkowskiej.

56. „Wołyń”, reż. Wojciech Smarzowski (2016). O obrazie pisałem nieco więcej niedawno z okazji rocznicy krwawej niedzieli, tu oczywiście tylko zajawkowo, bo przecież zdecydowana większość na pewno widziała. Uważam, że to dobry i potrzebny film, z doskonałą przedakcją i dobrym poprowadzeniem historii, choć zabrakło mi lepszego pokazania wielkiej skali zbrodni. Niby człowiek to wszystko wiedział, a i tak po seansie był zdruzgotany.

55. „Gwiezdny pył”, reż. Andrzej Kondratiuk (1982). Ten film jest tak poprzek, wbrew nawet wszystkiemu co w kinie modne i głośne - to nawet nie jest slow cinema, tylko osobna kategoria. Kondratiuk miał swój specyficzny, niepodrabialny styl, którym, jeśli się wskoczyło w tę propozycję, urzekał i cieszył. Wspaniała opowieść o parze dziwaków, w której niby kompletnie nic się nie dzieje, a dzieje się magia zwykłej-niezwykłej codzienności. Chyba najlepszy eskapizm w naszym kinie. Ech, wynieść się z tej Warszawy i zaszyć w takiej chałupie...

54. „Korczak”, reż. Andrzej Wajda (1990). Według mnie tak naprawdę ostatni duży film Wajdy, który ma w sobie jeszcze tę iskrę produkcji z lat 70. Sama historia Starego Doktora i jego dzieci jest tak przejmująca, że wystarczyło jej nie zepsuć. I gardło ściska się tu wiele razy, a jak Korczak idzie z tymi dzieciaczkami na śmierć to po prostu odejmuje mowę. Dobry film charakteryzuje się także tym, że ma wrogów - ten dla antysemitów był zbyt prożydowski (!), a dla amerykańskich środowisk żydowskich, które go wyeliminowały z wyścigu po Oscara - zbyt antysemicki (!). Znaczy - dobry. Ja cenię.

53. „Bogowie”, reż. Łukasz Palkowski (2014). To chyba jeden z najbardziej "amerykańskich filmów naszej kinematografii - bardzo udane korzystanie z wzroców tamtego kina, które działa na widza tak jak powinno (to dużo gorzej zdziałało z koeli z innym filmie reżysera, czyli "Najlpszym"). Twórca potrzebuje tworzywa, a tym jest dla filmu aktor - tu trudno wyobrazić sobie lepszego niż Tomasz Kot - tym obrazem na pewno wskoczył do pierwszej ligi i już raczej z niej nie spadnie. Więcej takich filmów, ale zaraz - to przecież już 11 lat temu było...

52. „Lawa. Opowieść o Dziadach”, reż. Tadeusz Konwicki (1989). Czy Konwicki znalazł klucz do Mickiewicza w swoje interpretacji "Dziadów"? Moim zdaniem tak, choć to raczej reinterpretacja i zmaganie się z dziełem wieszcza niż li tylko dobre przedstawienie. Dużo sugestywnych obrazów i wiele dobrze podanych strof - sceny na cmentarzu, w więzieniu czy monolog w wykonaniu Holoubka to małe majstersztyki. W tej lawie nasza dusza, my wszyscy z tego.

51. „Zbrodniarz, który ukradł zbrodnię”, reż. Janusz Majewski (1969). Prawdopodobnie najlepszy film noir w naszej kinematografii, choć tu ograniczenia gatunkowe nie działają, bo to także film mocno psychologiczny i społeczny jednak. Zagmatwane, prywatne śledztwo warszawskiego milicjanta to pretekst do intrygującej opowieści o relacjach międzyludzkich z ciekawym socjologicznym tłem. Wielka rola Zygmunta Hübnera jako Kapitan Siwego. Kto nie widział, zdecydowanie do nadrobienia, a o filmie pisałem więcej na swoim profilu.

50. „Filip”, reż. Michał Kwieciński (2022). O filmie pisałem na profilu świeżo po seansie i mojej oceny właściwie nie zmieniam - mogę tylko powtórzyć, że takiego kina historycznego teraz potrzebujemy. Odważnego, dotykającego tematów trudnych, niechcianych, marginalnych być może nawet. I skupionych na człowieku - w naszej historii walec dziejów dość mocno przejechał się po jednostkach i jest z czego brać. Film bez kompleksów, na pełnej petardzie, z dużym ogniem. Tak właśnie lubię. Niech film o Chopinie będzie podobny i będziemy mieć naprawdę duże kino.

49. „Dreszcze”, reż. Wojciech Marczewski (1981). Czy to najlepszy polski film o stalinizmie? Być może. Czy to najlepszy polski film o wykuwaniu i hartowaniu komunistycznej stali? Prawdopodobnie. Marczewski wprowadza w swoim dziele tak dużą dawkę niepokoju, tak dużo jest w tym obrazie jakiejś duchoty, mazi jakiejś, która osacza, że trudno się z niego otrząsnąć po seansie. Być może gdyby było tu nieco lepsze aktorstwo, szczególnie młodszej obsady ocierał by się ten obraz o naprawdę dużą wybitność. Jest wybitność spora.

48. „Gdziekolwiek jesteś panie prezydencie”, reż. Andrzej Trzos-Rastawiecki (1978). Niemal dokumentalna forma filmu to znakomity wybór, a czarno-białe zdjęcia są tak doskonałe, że niemal nie widać różnicy między tym co nakręcone, a archiwalnymi obrazami. Tu oczywiście pierwsze skrzypce gra Tadeusz Łomnicki, który sportretował Starzyńskiego w sposób właściwie bez zarzutu. Nie chodzi nawet o jakieś podobieństwo, tylko o złożoność i autentyczność postaci - widz wie, że to prawdziwy człowiek. Jeden z tych filmów po którym w sercu zostaje bezgraniczny smutek, szczególnie dla warszawiaka. O filmie pisałem osobno na profilu.

47. „Perła w koronie”, reż. Kazimierz Kutz (1971). Trylogia Śląska Kutza to z pewnością najlepsze polskie filmy o tym regionie, zrobione z miłością do ojczystej ziemi, ze zrozumieniem i wyczuciem. A także z poczuciem pewnej odrębności, choć to zawsze jest odrębność wewnątrz, a nie poza polską wspólnotą. Tę osobność widać chyba najlepiej właśnie w środkowej części, która dzieje się w II Rzeczpospolitej, kraju z wieloma problemami społecznymi, gospodarczymi i politycznymi. To jest chyba najsłabsza część, ale gdyby wziąć tylko kilka scen, jak choćby "kradzież" karbinadla przez synka, to być może najbardziej zapadająca w pamięć. Duże kino.

46. „Westerplatte”, reż. Stanisław Różewicz (1967). Dla mnie Stanisław Różewicz to jeden z najlepszych polskich reżyserów, choć chyba zawsze byłw cieniu, zawsze jakoś z boku. A niemal każdy jego film to pewniak, że będzie dobry lub bardzo dobry. Tak jest z tym obrazem, choć pewnie zaraz, jak przy "Hubalu", zrobi się inba, że za nisko. A moim zdaniem w sam raz. Świetna opowieść o wrześniowej obronie polskiego przyczółku, przede wszystkim ze znakomitymi rolami - tu aktorstwo jest pierwsza klasa.
Ps. Nawet nie wspominajcie mi o tym filmie z 2013 roku o Westerplatte - na samą myśl mam torsje.

45. "Austeria", reż. Jerzy Kawalerowicz (1984). Pierwszy film Kawalerowicza w zestawieniu, a będzie przecież jeszcze kilka! T oświadczy o tym, jaki to był jednak gigant. I jak potrafił odnajdywać się w różnej tematyce i stylistyce. W tej opowiesći żydowska karczma to soczewka skupiająca sprawy i ludzkie typu odchodzącego świata, ale film tak wysoko przede wszystkim dla genialnej roli Franciszka Pieczki - jedna z najlepszych w naszym kinie.

44. "Przesłuchanie", Ryszard Bugajski (1982). A może ten, a nie "Dreszcze" jest najlepszym polskim filmem o stalinizmie? No trudne to pytania, ale na pewno film Bugajskiego jest lepszy aktorsko, bo i Ferency daje popis i Janda w swojej chyba najlepszej kreacji. Film powstał oczywiście na fali "stalinowskich rozliczeń", bo niby można już było, ale nie do końca. Znakomite pokazanie czym był ten system i jak łatwo można było wpaść w jego czeluścia.

43. „Sól ziemi czarnej”, reż. Kazimierz Kutz (1969). Pierwszy film Trylogii Śląskiej to bradzo dobrze opowiedziana, także od strony wizualnej, historia braci Basistów, którzy biorą udział w Powstaniach Śląskich. Podkreślam stronę wizualną, bo zdjęcia Wiesława Zdorta są rzeczywiście zjawiskowe, a wiele kadrów dużej urody i walorów artystycznych.

42. „Paciorki jednego różańca”, reż. Kazimierz Kutz (1979). I od razu trzeci film śląski, bo tu tylko niuanse decydują o kolejności - ten ujął mnie chyba po prostu najbardziej. Także ze względu na postać starego, upartego jako osioł Habryki, którego świetnie oddał Augustyn Halotta. Piękna opowieść przywiązaniu do swojego kawałka świata, do tego co stałe i pewne. Wydźwięk filmu nieco propagandowy, ale szczerość tej historii przekonująca.

41. „Krzyżacy”, reż. Aleksander Ford (1960). No musiał się znaleźć, można się wyzłośliwiać, drwić, ale to po prostu jest film ważny, z wielu powodów (od technicznych po polityczne). Tak, to jest oczywiście ramota, jednak na kilku poziomach broni się do dziś i wciąż ma sporą siłę oddziaływania. To jest obraz ikoniczny, a z takimi obchodzi się nieco inaczej niż ze zwykłym kinem, dlatego dzieło Forda zamyka u mnie pierwszą 60.

40 „Rejs”, reż. Marek Piwowski (1970). Tak naprawdę chyba dopiero na Twitterze dowiedziałem się, że ten film ma tylu hejterów - że głupi, że nieśmieszny, że antypolski (!). Uff, dla mnie to niemądre zarzuty, bo to obrazek, którego nie trzeba w ogóle analizować -on sobie po prostu jest, moim zdaniem nie ma tam żadnej ukrytej prawdy czy celu. "Rejs" się zdarzył, a wszystko co wokół niego to bajki, legendy i bujdy. Ekipa dobrze się bawiła i ja też się na nim dobrze bawię - sporo tu pokręconego dowcipu, który lubię. A "kaowiec" wcale nie był taki głupi, to lepszy cwaniak ;-)

39. "Kung-fu", reż. Janusz Kijowski (1979). Ten film nie jest jakoś specjalnie ceniony, ale przywilej subiektywnej listy daje mi wolność napisania, że dla mnie to Kino Moralnego Niepokoju "at it's finest". Ja tu widzę mnóstwo prawdziwych emocji, nerwów, tej całej szarpaniny z życiem i rzeczywistością PRL-u, która mocno wyłazi z każdego kąta. Dla mnie to film dla ludzi dojrzałych, ze znakomitą rolą Fronczewskiego. I znów pytania jak być sobą, jak się nie dać skundlić i zachować to, co w nas najważniejsze. Czy da się być całkowicie bezkompromisowym i wolnym?

38. „Hydrozagadka”, reż. Andrzej Kondratiuk (1970). Nad Polską w roku 1970 przeleciała chyba jakaś kometa absurdu, bo dwa takie filmy w jednym sezonie to wariactwo (ten drugi to "Rejs" oczywiście). Kocham, kocham, po trzykroć kocham, to są najwspanialsze wygłupy filmowe jakie znam. Zero słabych punktów, każdy gag w punkt, a teksty w dechę. Arcydzieło i w sumie mógłbym dać na pierwszym miejscu, ale chcę być uważany za poważnego Dzika i musi zostać tak jak jest ;-)

37. „Świadectwo urodzenia”, reż. Stanisław Różewicz (1961). Brutalna zmiana nastroju, bo to niemal na pewno najlepszy obraz o wojnie widzianej oczami dziecka. Trzy znakomite nowelki, które łączy tragiczny los najmłodszych podczas okupacji - momentami trudno się to ogląda, gdy człowiek uświadomi sobie ogrom tragedii, którą sprowadzili na Polskę Niemcy. Absolutnie wyjątkowe i przejmujące kino. O filmie pisałem osobno na swoim profilu.

36. „Pan Wołodyjowski”, reż. Jerzy Hoffman (1969). Już czuję, że będzie awantura, bo dlaczego tak nisko. A ja uważam, że całkiem wysoko i w sam raz - świetne kino historyczno-przygodowe, ale znam lepsze, zresztą z tego samego uniwersum, że się wyrażę popularnym teraz słowem. Oczywiście, że lubię, oczywiście, że cenię, ale to jeszcze nie jest TO. O fabule czy zaletach nie będę się rozpisywał, bo przecież wszyscy je znają.

35. "Dzień świra", reż. Marek Koterski (2002). Dla mnie bezdyskusyjnie najlepszy polski film XXI wieku, który pod płaszczykiem zjadliwej oraz często wulgarnej satyry jest głęboko smutnym obrazem o człowieku przegranym. Traktowanie tego filmu tylko jako rozrywki, to zabijanie go jako dzieła, bo on ma znacznie więcej warstw, do których trzeba się jednak dokopać. Każdy się trochę w Miauczyńskim przegląda, choć to, co tam widzimy jest średnio fajne. No, ale czasem trzeba, każdy ma w sobie troszeczkę ze świra.

34. „Seksmisja”, reż. Juliusz Machulski (1983). Zbliża się pierwsza 30. i to są naprawdę schody jak poukładać te filmy. Przecież już je uszeregowałem, ale pojawiają się wątpliwości, a może ten wyżej jednak, może ten bardziej lubię. Ten na pewno lubię, ale on się powoli chyba jednak starzeje, a może to świat go dogania swoim absurdami. Bez dwóch zdań bardzo dobry i zabawny film, kultowy i tak dalej, ale starczyło tylko na taką pozycję. Sam nie wiem co więcej napisać.

33. „Konopielka”, reż. Witold Leszczyński (1981). To jest niezwykle paradoksalny film moim zdaniem, który jednocześnie jest bardzo mocną satyrą na wieś i jej zacofanie, ale jest również tej wsi wielki piewcą i orędownikiem. Zatem jest to obraz wspaniale niejednoznaczny, gdzie głupota i mądrość występują pospołu i z jednej miski jedzą, bo tak świat jest ułożony i zbudowany. Tu wszystko miesza się organicznie jak kasza w misce ze skwarkami - cudowna poezja posmarowana obornikiem. Szanuję w opór.

32. "Wolne miasto", reż. Stanisław Różewicz (1958). Jest w tym chyba jednak coś smutnego i zawstydzającego, że najlepszy film o polskim Wrześniu będzie miał niedługo 70 lat. Niezwykle przejmujący zbiorowy portret polskiej społeczności w brunatniejącym z każdym dniem Wolnym Mieście Gdańsku i w finale tragiczny los obrońców Polskiej Poczty. Różewicz jak zwykle opowiada z wielkim wyczuciem i zrozumieniem.

31. „Żywot Mateusza”, reż. Witold Leszczyński (1967). Gdyby mnie ktoś zapytał jaki jest najbardziej poetycki polski film, bez wahania wskazał bym na ten. Kino artystyczne, ale nie artystowskie, powolne, ale nie snujące się, refleksyjne, ale nie rozmemłane. Nieprzemijające piękno i melancholia. Leszczyński, Pieczka, Milewska, Corelli, Vesaas - każdy dał tu wszystko, co trzeba.

30. „Sami swoi”, reż. Sylwester Chęciński (1967). Aż trzy razy przekomarzałem się co do najlepszej komedii lat 60. i tylko jedna osoba zareagowała - no, ludzie, trzymajta mnie! Przecież wiadomo, że Pawlak i Kargul tu wygrywają i w ogóle nie ma dyskusji. Za kogo wy mnie macie? ;-). Cóż ja mogę napisać - wspaniała, arcypolska komedia, która ma coś, co można nazwać "cudownie przaśnym wdziękiem", jeśli coś takiego w przyrodzie występuje w ogóle. Czysta radocha, a ja zacząłem właśnie najlepszą 30. polskich filmów w historii, nie ma zatem miękkiej gry. Jest twarda gra.

29. "Vabank", reż. Juliusz Machulski (1981). Jest coś takiego jak comfort food, co może kojarzyć się różnie, ale każdy ma jakieś ulubione dania. "Vabank" jest takim właśnie ulubionym daniem, takim comfort movie w najlepszym tego określenia znaczeniu, którego jedynym celem jest dawać czystą kinową przyjemność z wykreowanej opowieści. Tu wszystko sunie bezproblemowo, jest idealnie odmierzone oraz podane. Super świadomość tego, czym film chce być i jaki chce być. Swoją drogą to jest chyba najlepszy debiut w naszej kinematografii.

28. „Człowiek z żelaza”, reż. Andrzej Wajda (1981). Panu Andrzejowi można było zarzucić kilka rzeczy, ale na pewno nie to, że nie wyczuwał wiatru historii - o, nie, on doskonale wiedział, co w trawie piszczy i który przycisk nadusić w kolejnym filmie. Tak jest i z tym obrazem, który żyje chwilą, karmi się aktualnością, ale robi to na tyle dobrze, żeby przetrwać i zostać naprawdę ważnym dziełem. Świetnie pokazane gierki i podchody wokół strajku w stoczni, a kilka scen to absolutne majstersztyki - jak choćby rozmowa Winkla z zastępca szefa radiokomitetu (Opania vs. Gajos).

27. "Pasażerka", reż. Andrzej Munk & Witold Lesiewicz (1963). To z pewnością jeden z najbardziej niezwykłych polskich filmów w historii, który nie do końca wiadomo jak traktować. Bo przecież to niedokończone dzieło Munka, które później zmontował i dodał doń fotosy z narracją Lesiewicz. Czy taki film można oceniać? W tym wypadku chyba tak, bo jest w nim zapowiedź czegoś naprawdę wielkiego, czegoś zupełnie wybitnego i szkoda, że tragiczna śmierć reżysera przerwała jego dokończenie. To niby tylko zapowiedź, ale historia spotkania po wojnie ofiary z katem (nie wiem jaka jest forma żeńska od kata niestety) zdecydowanie musi znaleźć się w moim rankingu na wysokim miejscu.

26. „Wesele”, reż. Andrzej Wajda (1972). Moim skromnym zdaniem to jedna z najlepszych ekranizacji naszych narodowych lektur - ten film jest od Polaka, przez Polaka, o Polsce, dla Polaków, nikt inny tego nie zrozumie. Ta wsobność jest jednak tu jego atutem, bo to rozmowa między nami, tak jak między chłopem i dziennikarzem o Chinach. I mam wrażenie, że obcość i niezrozumienie wewnątrz naszej wspólnoty wciąż jest, te rowy cały czas nie zasypane, choć minęło ponad sto lat z okładem. Film ma wspaniałą energię, zdumiewa też ciasność kadrów i pokazanie tłoku - tu niemal czuć pot tańcujących weselników.

25. „Miś”, reż. Stanisław Bareja (1980). To ja się pytam: wy wiecie kim jest ten Miś? Ten Miś jest Królem Polskiej Komedii, nie ma nad niego większego. "Miś" to zjawisko, to zdecydowanie jeden z największych fenomenów filmowych w naszych dziejach, który sobie żyje w języku i kulturowych odniesieniach i żyć mam nadzieję będzie. Film, który widziałem najwięcej razy ze wszystkich filmów, musiałem go zatem wrzucić do ostatniej ćwiartki.

24. „Amator”, reż. Krzysztof Kieślowski (1979). Scena, w której główny bohater obraca kamerę i kierują ją na siebie to jedna z najważniejszych sekwencje w naszym kinie. Spojrzenie na siebie jest zawsze najtrudniejsze, a jeszcze trudniejsze jest spojrzenie w siebie. Ja zdecydowanie wolę Kieślowskiego z tego wczesnego okresu, to tam widzę więcej prawdy, choć to słowo w kinie jest oczywiście niebezpieczne. "Amator" ma to coś, co jest jednak nieuchwytne, a mimo to dotyka sedna. Cholera, lepiej to brzmiało jak było w głowie. Znakomity film, kropka zwykła.

23. „Człowiek na torze”, reż. Andrzej Munk (1956). Nie będzie w moim zestawieniu ani "Eroiki" ani "Zezowatego szczęścia", ale Munk jest obowiązkowy. O tym filmie mówi się "polski Rashomon", ale ja nie lubię takich porównań - obraz polskiego reżysera jest całkowicie swoistym dziełem i do tego znakomitym. Duża tu zasługa scenariusza Stawińskiego, bo cała historia jest pasjonująca od początku do końca, ale reżyseria też robi swoje. A rola Opalińskiego to jest po prostu kosmos, jedna z najlepszych jakie widziałem. Skromny, ale wspaniały film, który pokrył się niezwykle szlachetną patyną.

22. „Sanatorium pod klepsydrą”, reż. Wojciech Jerzy Has (1973). Mój Boże, o takich filmach to się doktoraty pisze, a nie jakieś wpisy na Twitterze. No co ja mogę tu wysmażyć - że genialny, że zjawiskowy, że oszałamiający? No tak, to wszystko prawda, takie filmy, choć trudne i może dla niektórych pozornie niedostępne to jest niezwykle ważny element naszej kultury, jestem przekonany, że to właśnie takie dzieła przetrwają. No dobrze, z tym przekonaniem to przesadzam - mam taką nadzieję. Nie ma chyba bardziej psychodelicznego, tak gustownie psychodelicznego, obrazu w naszym kinie.

21. "Przypadek", reż. Krzysztof Kieślowski (1981). Ten film lubię bardziej sercem niż rozumem, bo filmowo to nie jest rzecz aż tak wybitna. Ale znów - jest w nim jakiś duży ładunek prawdy o człowieku, który nigdy nie wie jak potoczą się jego losy. Kurczę, każdy z nas miał taki moment, że gdzieś nie poszedł, że nie odebrał telefonu, że uciekł mu pociąg. Czy nasze życie potoczyłoby się inaczej? A może to przesada? Czy Witek był innym człowiekiem w każdej wersji? Czy okoliczność aż tak nas definiują i programują? Tyle pytań i za to właśnie tak kocham ten film.
Ps. Niestety nie ma dobrego polskiego plakatu, posiłkuje się zatem tym na rynek zagraniczny.

20. „Wśród nocnej ciszy”, reż. Tadeusz Chmielewski (1978). Miały być niespodzianki i chyba to jest pierwsza z nich - tak wysoka pozycja akurat tego filmu może być dla wielu zaskakująca. Dla mnie jeszcze kilka lat temu też taka by była, ale powtórzyłem go sobie jakiś czas temu i po drugim seansie jestem pod ogromnym wrażeniem tego obrazu. Powtórzę to, co pisałem o nim wcześniej na profilu - niezwykle stylowa opowieść łącząca klasyczny kryminał z dużą głębią psychologiczną w znakomicie dobranych lokalizacjach i wnętrzach. Ja po prostu takich rzeczy szukam w kinie - intrygujących obrazów, które dają satysfakcję na wielu poziomach. Ten film mi to daje.

19. „Śmierć prezydenta”, reż. Jerzy Kawalerowicz (1977). I kolejny film, który spokojnie można nazwać stylowym. Narrację można w tym obrazie nazwać wręcz elegancką stonowaną, wręcz zimną - Kawalerowicz tylko wnikliwie przygląda się wydarzeniom i to obrazy mają mówić, nie ich twórca. Wyszło to moim zdaniem znakomicie, a jeśli dodamy do tego świetne oddanie obyczajów epoki, także w słowie i geście, bardzo dobrą realizację i dbałość o historyczną adekwatność oraz wspaniałe aktorstwo to wychodzi po prostu kino wybitne. Mrożewski jako Narutowicz jest fenomenalny, podobnie można powiedzieć o roli Walczewskiego jako Niewiadomskiego. W pamięci zapadają szczególnie zeznania tego drugie, które są zdjęte w ciemnym pomieszczeniu, widać tylko twarz mordercy, który wygłasza swoje przemówienia - robi to piorunujące wrażenie.

18. „Pasja”, reż. Stanisław Różewicz (1977). Tu jest podobnie jak przy "Wśród nocnej ciszy" - kiedyś nie doceniałem, ale powtórzyłem sobie dosłownie przedwczoraj i film niemal zwalił mnie z nóg. W dodatku widziałem wersje po rekonstrukcji obrazu i to jest prawdziwa petarda. Dla mnie jeden z najlepszych polskich filmów historycznych, w dodatku opowiadający o chyba najbardziej zapomnianym z polskich powstań, czyli krakowskim z 1846 i jego przywódcy Edwardzie Dembowskim. O filmie chciałbym szerzej napisać w czwartek, tu tylko dodam, że to jest znakomity portret i szaleństwa rewolucyjnego i tego co działo się w Galicji w owym czasie. Stanisława Różewicz jak zwykle nie zawodzi.

17. „Popiół i diament”, reż. Andrzej Wajda (1958). Słuchajcie ja wszystko rozumiem, to jest kontrowersyjny obraz, ale nie da się, po prostu się nie da mówić o polskim kinie bez niego. Nie ma wtedy Polskiej Szkoły Filmowej, nie ma całego tego fermentu, który sprawił, że polskie filmy były tak dobre i tak ważne. I ten też jest bardzo dobry i bardzo ważny. Nawet to, że się o niego kłócimy po prawie 70 latach o tym świadczy. To także niemal arcydzieło z czysto filmowego punktu widzenia - ja to pal licho, ale wystarczy posłuchać Scorsese z jakim przejęciem mówił o tym dziele. No i ja się akurat z nim zgadzam.

16. „Nóż w wodzie”, reż. Roman Polański (1961). Zupełnie nie dziwię się Polańskiego, że dał nogę, bo pasował do siermiężnego PRL-u jak kwiatek do kożucha - już w swoim debiucie zrobił film, który wyprzedzał polskie kino o dekadę. I od razu widać ogromną świadomość filmową twórcy "Wstrętu" - kompozycja kadrów, dobranie muzyki, sposób pokazywania postaci, erotyczne napięcie. Niby błaha historia, a jednak z pewną głębią i szukaniem czegoś więcej niż wakacyjna przygoda w trójkącie. To oczywiście jedyny film Polańskiego na mojej liście - nie traktuje "Pianisty" jako filmu polskiego (tu podobna sytuacja także z choćby z "Dantonem" Wajdy).

15. „Siekierezada”, reż. Witold Leszczyński (1985). Niespodzianek chyba ciąg dalszy, bo tego filmu na 15. pozycji to spodziewała się pewnie tylko Hiszpańska Inkwizycja. A co ja poradzę, że kocham ten film szczerze i prawdziwie - za doskonały klimat, za poetyckość, za Janka Praderę, za Peresadę, za babcię Oleńkę, za Gałązkę Jabłoni, a nawet za Kaziuka, który porąbał stoły z rozpaczy i bezsilności. Przepiękny film, co tu dużo gadać. A Witold Leszczyński zaliczył właśnie u mnie hat tricka, i to w pierwszej 50. Niesamowite.

14. „Mistrz”, reż. Jerzy Antczak (1966). Mam nadzieję, że to też jest niespodzianka, bo film chyba jednak mocno zapomniany albo nieznany. A to jest absolutna perła! Odkryłem go niedawno i zakochałem się, bo dawno nie widziałem tak dobrej rzeczy. To chyba najlepszy polski film o aktorstwie, o byciu aktorem, o tym, co znaczy stać na scenie. A wszystko to dzieje się właściwie w jednej lokalizacji - w jakiejś piwnicy pod Warszawą podczas niemieckiej okupacji. Tyle znaczeń, tyle mądrości, tyle dobrego aktorstwa (cóż za rola Janusza Warneckiego) i po prostu znakomitego kina, choć to obraz niezwykle kameralny, skromny wręcz. Takie niespodzianki filmowe lubię najbardziej. Swoją drogą bardzo ciekawa jest historia stojąca za filmem. Polecam gorąco.

13. „Matka Joanna od Aniołów”, reż. Jerzy Kawalerowicz (1961). Im większy film, tym tak naprawdę trudniej o nim mówić, bo przecież prawie wszystko już zostało powiedziane przez innych. Ja też nie jestem taki mądry i po prostu uważam, że ten obraz jak najbardziej zasługuję na bardzo wysoką pozycję. Świetny scenariusz, znakomita konstrukcja, doskonałe zdjęcia i przekonujące aktorstwo. Mnie tak naprawdę zastanawia Lucyna Winnicka - jak tak doskonała aktorka zrobiła taką, dość jednak skromną, karierę? Niepojęte, na tzw. Zachodzie byłaby królową kina.

12. "Człowiek z marmuru”, reż. Andrzej Wajda (1976). Wajda miał nie tylko rękę do tematów, ale także do ludzi - potrafił jednak łowić talenty. Tak było i tutaj, bo Janda zaliczyła doskonały debiut, podobnie duża jest rola Radziwiłowicza. Film ma świetne tempo, regulowane naprawdę doskonale przez energetyczną muzykę Korzyńskiego. Działa tu filmowa robota na wielu poziomach, a p. Andrzej, między innymi właśnie tym obrazem, wykuł sobie pomnik. Trwalszy niż marmuru.

11. „Noce i dnie”, reż. Jerzy Antczak (1975). Mam takie wrażenie, że to jest film, do którego trzeba dojrzeć. Strasznie mi się to nie podobało jak byłem młody, a teraz - Boże, jak to jest pięknie opowiedziane, jakie mądre życiowo, jak wspaniale zagrane i zorkiestrowane przez Antczaka. To jest poziom absolutnie nieosiągalny dzisiaj i mam jakiś rodzaj dumy i tęsknoty, że w Polsce był czas, kiedy powstawały takie filmy (połowa lat 70. to moim zdaniem absolutny pik polskiej kinematografii). Szkoda, że to czas przeszły.

10. „Szpital przemienienia”, reż. Edward Żebrowski (1978). Gotowi na pierwsza 10? No to chyba tu też małe zaskoczenie, nie? Już kiedyś pisałem, że proza Lema nie jest zbyt dobra do ekranizacji, ale jest jeden wyjątek, ale tak się składa, że akurat nie o fantastykę chodzi, tylko powieści, która traktuje o akcji T4, czyli niemieckim sposobie na chorych i niepełnosprawnych podczas wojny. Ten film jest po prostu wstrząsający i to pod każdym względem - Żebrowski zrobił dzieło, które trudno z siebie zrzucić i przestać o nim myśleć. To jest jeden z największych "małych" filmów w naszej historii moim zdaniem.

9. „Barwy ochronne”, reż. Krzysztof Zanussi (1976). Moja oryginalność (ona na serio nie jest udawana, to jest mój gust) chyba się skończyła, bo zostały tak naprawdę filmy, których wielkość jest uznawana powszechnie, choć tu kolejność może być zaskoczeniem. A ten? No chyba najlepszy obraz o zderzeniu naiwności z cynizmem, przyzwoitości z konformizmem i oportunizmem. Ten film jest tak bardzo, tak wręcz boleśnie prawdziwy, przecież wszyscy o tym wiemy, czyż nie?

8. „Zaklęte rewiry”, reż. Janusz Majewski (1975). Tak naprawdę najbardziej lubię filmy, które nie udają czegoś czym nie są i chcą po prostu opowiedzieć mi ciekawą historię w zajmujący sposób. A w tym filmie nikt niczego nie udaje - opowieść o młodym chłopaku, który musi się odnaleźć w mikroświecie eleganckiej restauracji ma wszystko, żeby widza przyciągnąć i zatrzymać przy sobie. To być może nie jest aż tak wybitny film, aby być w 10., ale mam to w nosie - dla mnie jest zdecydowanie jednym z ulubionych i najlepszych.

7. „Pożegnania”, reż. Wojciech Jerzy Has (1958). To być może najpiękniejszy polski film w ogóle. Najpiękniejszy? - ktoś zapyta. Ano tak, proszę popatrzeć jakie tu są kadry, i to nie pojedyncze, one są stadami - każdy można wrzucić w ramkę i cyk na ścianę i można patrzyć godzinami. A poza tym jest to też po prostu piękna i smutna historia o niespełnieniu pełna nostalgii i melancholii, a ja smutne filmy lubię przecież najbardziej.

6. „Pociąg”, reż. Jerzy Kawalerowicz (1959). Absolutne arcydzieło realizacyjne, które urzeka swoim klimatem. Ona, on, oboje po przejściach, ulokowani w jednym przedziale, a wszystko dzieje się w znakomitych dialogach i świetnie skonstruowanych scenach. Doskonali w swoich rolach zarówno Winnicka jak i Niemczyk - jest w nich obojgu niezbędna tajemnica, ale i nadzieja. Takich filmów już się nie robi...

5. „Faraon”, reż. Jerzy Kawalerowicz (1965). Tu będę się powtarzał, bo ten film trafił oczywiście na listę najlepszych filmów na świecie - a napisałem wtedy tak:
Powiedziałbym, że to nasz najbardziej hollywoodzki film, ale moim zdaniem on jest po prostu bardzo uniwersalny, stąd też tak doceniany na świecie. I to niezwykła przyjemność zobaczyć rodzimą produkcję która wygląda jakby była zrobiona za dziesiątki milionów dolarów, a tu głównie pomysł i znakomite wykorzystanie dostępnej techniki. Dziś chyba coraz bardziej niedoceniany to obraz, według mnie bardzo, bardzo niesłusznie,

4. „Potop”, reż. Jerzy Hoffman (1974). Absolutnie najwspanialsza polska przygoda filmowa, która rozmachem, realizacją i wspaniałą opowieścią sprawia, że film po prostu chce się oglądać. Zachwyca za każdym razem, nie nudzi się, nie ma właściwie słabych momentów. Po to właśnie stworzono kino.
My takiego filmu nie zrobimy już nigdy, nie ma takiej możliwości.

3. „Lalka”, reż. Wojciech Jerzy Has (1968). Przygoda to oczywiście nie wszystko, w kinie chodzi też o inne sprawy, dlatego tego filmu będę bronił jak niepodległości, bo uważam go za arcydzieło i świetną, kongenialną adaptację powieści Prusa. Muszę w końcu napisać coś większego o tym wspaniałym filmie. Na dziś tyle musi wystarczyć.
Ps. Serial Bera uważam za bardzo dobry, ale to obraz Hasa jest wielkim kinem, które dorównuje dziełom choćby Felliniego. To są zupełnie inne światy filmowe.

2. „Ziemia obiecana”, reż. Andrzej Wajda (1974). Tu nastąpiła u mnie zamiana, bo film Wajdy w poprzednim rankingu był wyżej od "Lalki", ale powtórzyłem go sobie ostatnio i byłem zdumiony jaki to jest nowoczesny i mocny film. I jaki jest w nim ogień, siła, energia, to wszystko co sprawia, że obraz tak znakomicie żre. Kocham takie kino, które wali prosto w twarz i nie idzie na skróty. Ten na pewno wali i nie idzie.

1 „ Rękopis znaleziony w Saragossie”, reż. Wojciech Jerzy Has (1964). Każdy, kto czytał moją biografię wie doskonale, że według Przewodzika najwspanialszym, największym i najlepszym filmem polskim w historii jest oczywiście to arcydzieło. Bo jeśli jakiś polski film można określić arcydziełem, to właśnie ten, nie mam co do tego żadnych wątpliwości. Dziękuję, dobranoc.

Bardzo dziękuję za uwagę, było mi bardzo miło, że śledziliście ten ranking od niedzieli - to były dla mnie bardzo intensywne trzy dni i naprawdę sporo wysiłku. Jeśli się podobało, to oczywiście róbcie RT, lajkujcie, można też wspomóc kawą. Dzięki!

buycoffee.to/przewodzik

@BeheadedPanda A i oczywiście dziękuję za miłe słowa!